Байдилда Сарногоев (14-январ 1932, Будёновка қишлоғи, Талас тумани, Талас вилояти — 19-ноябр 2004, Бишкек, Қирғизистон) — совет ва қирғиз шоири, СССР Ёзувчилар союзи аъзоси (1951-йилдан). Адабиёт соҳасидаги хизматлари учун Қирғизистон ССР Олий Кенгаши Президиумининг Фахрий ёрлиғи билан тақдирланган. Қирғизистон Ёзувчилар уюшмасининг Алиқул Осмонов номидаги мукофоти (1986) совриндори. Тўқтоғул Сатилганов номидаги давлат мукофоти (2000) лауреати.

Байдилда Сарногоев
Асл исми қирғизча: Байдылда Сарногоев
Таваллуди 14-январ 1932-йил
Будёновка қишлоғи, Талас тумани, Талас вилояти
Вафоти 19-ноябр 2004-йил
Бишкек, Қирғизистон
Ижод қилган тиллари қирғиз тили, рус тили
Фуқаролиги

SSSR bayrogʻi СССР

Qirgʻiziston bayrogʻi Қирғизистон
Фаолият йиллари 1945—2003
Жанр поэзия
Дебют Шумкар (1952)

Ҳаёти ва фаолияти

Байдилда Сарногоев 1932-йилда Талас вилоятининг Талас тумани Будёновка қишлоғида деҳқон оиласида туғилган. Кичиклигидан етим қолган. Ўз колхозидаги 6-синфни битиргач, Фрунзеда жойлашган 5-сонли қирғиз ўрта мактабига, А. С. Пушкин номли мактабга ўқишга кирган. Байдилда болалигидан поэзияга қизиққан, шеърлар ёзган ва қўшиқлар битган. 1945-йилда, 13 ёшга тўлганда, туман газетаси „Ленин байроғи“да унинг „Баҳор келди“ шеъри чоп этилади. Шундан бошлаб ёш шоирдан шеърлари республика даврий матбуотида тобора тез‑тез эълон қилина бошлаган. 1951-йилда у СССР Ёзувчилар союзи қошидаги А. М. Горкий номидаги Адабиёт институтига ўқишга юборилади. Ўша йили СССР Ёзувчилар союзи аъзоси бўлади. Институтни тугатгач, 1956-йилдан Сарногоев аввалига „Ала-Тоо“ журналида поэзия бўлими мудири бўлиб ишлайди[1], сўнгра 1959-йилдан 1973-йилгача Қирғизистон Ёзувчилар союзида адабий маслаҳатчи бўлиб ишлайди. 1973-йилдан ижодий иш билан шуғулланган[2]. 1981-йилдан ижодий фаолиятини камайтирган[3]. Совет тилшуноси Д. Н. Шмелёв Сарногоевни „қобилиятли муаллифлар“ қаторига киритган[4].

Сарногоевнинг биринчи шеърий тўплами „Шумкар“ („Лочин“) 1952-йилда чиққан. Бу тўплам уни дарҳол машҳур қилган. 1956-йилда шоирнинг иккинчи тўплами — „Дўстларга“ нашр этилган[1]. „Ашуудан берген отчетум“ (1982, 1984-йиллар) („Довонда ўй суришлар“) шеърий тўплами 1986-йилда Алиқул Осмонов номидаги Қирғизистон Ёзувчилар союзи адабий мукофоти билан тақдирланган. Сарногоев асарлари юксак поэтиклиги, таъсирчан лирикаси билан ажралиб туради. Шоирнинг кўплаб шеърлари қирғиз бастакорлари томонидан куйга солинган ва тингловчилар орасида жуда машҳур. Унинг асарлари рус тилига таржима қилиниб, нашр этилган, айрим шеърлари Иттифоқнинг бошқа республикаларида ҳам эълон қилинган[2].

Байдилда Сарногоев 2003-йил 19-ноябрда вафот этган ва Ала-Арча қабристонида дафн этилган.

Хотираси

2019-йилда Талас туманидаги Бекмолдо Ишимов номли қишлоқ округида жойлашган маданият уйига Байдилда Сарногоев номи берилди. Шу муносабат билан Маданият уйида тадбир ташкил этилиб, унда Жогорку Кенгеш депутати Гулкан Молдобекова, Талас вилоятидаги Ҳукуматнинг ваколатли вакили Марат Мураталиев, Талас тумани ҳокими Замир Сидиков, оқининг ўғли Бахтияр Сарногоев ва бошқалар қатнашдилар. Уларнинг сўзларига кўра, „шоир ижоди халқ қўшиқларига жуда яқин, унинг фикрлари дарҳол хотирада муҳрланади, ўз нишонига тегади“. Иштирокчилар, шунингдек, у ҳақиқат тарафдори ва ватанпарвар бўлганини ҳам таъкидладилар[5].

Мукофотлари

  • „Манас“ ордени И даражаси (2002) — қирғиз адабиётини ривожлантиришга қўшган улкан ҳиссаси учун[6];
  • „Меҳнатда ўрнак кўрсатганлик учун“ медали (1-ноябр 1958)[2];
  • „Меҳнат фахрийси“ медали[2];
  • Қирғизистон ССР Олий Кенгаши Президиумининг Фахрий ёрлиғи[2];
  • „В. И. Ленин таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан“ медали[2];
  • Тўқтоғул Сатилганов номидаги давлат мукофоти (2000)[5][7]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Самаганов 1969.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Ботояров 1989.
  3. ↑ Литературный Киргизстан : журнал / под ред. Жиркова А. В., редколлегия: Айтматов Ч. Т., Сальников А. А., Колесников Е. Г. (отв. секретарь), Мураталиев М. Р., Садыков А. С. и др. — Фрунзе : Ала-Тоо, 1981. — . — 10 000 нусхада.
  4. ↑ Шмелёв Д. Н. Советский Киргизистан, 3000 экз, Фрунзе: Киргизгосиздат, 1960 — 149-бет. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Выдающийся народный акын не будет забыт // Кыргыз Туусу : газета. — 2019. — 10 декабря (№ 95). — С. 12. Архивировано 5 май 2021 года.
  6. ↑ „Указ Президента КР от 16 января 2002 года УП Н 16 "О награждении орденом "Манас" И степени Сарногоева Б."“. cбд.минжуст.гов.кг (2002-йил 16-январ). 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-август.
  7. ↑ „Государственная премия имени Токтогула Сатылганова. 2000 год“. 2023-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 29-декабр.