Ярли Байрамов (туркманча: Ýарлй Баýрамоw ; 1942-йил 20-декабр, Ашхобод – 2013-йил-22 июл, Ашхобод) – туркман рассоми. Туркманистонда хизмат кўрсатган артист (1989); Туркманистон халқ артисти (1994).

Бяшим Нурали мукофоти совриндори (1992). СССР Рассомлар уюшмаси аъзоси (1973), ЙУНЕСКО даги Халқаро рассомлар уюшмаси аъзоси (1991). Жаҳон туркманлари гуманитар ассоциацияси рамзининг муаллифи (1993).

Ҳаёти

У болалар уйида тарбияланган. Ашхобод рассомлик билим юртини тамомлаган. 1968-йилда Москвадаги ВГИКни тамомлаган. Рассом Сенежга саёҳат қилган ва у ерда кўп ва самарали ишларни амалга оширди. ХХ аср охири ХХИ аср бошларида у Туркманистоннинг энг нуфузли рассомларидан бирига айланган. Рассом асосан каноник портрет жанрида кўп ижод қилган. Шу билан бирга бир қатор Красноводск уйларида пейзажда ўзига хос услубни яратди.

Ашхободда яшаб у ерда ишлаган. Совет Рассомлар уюшмаси (1973), Туркманистон Рассомлар уюшмаси, ЮНЕСКО ҳузуридаги Рассомлар уюшмаси аъзоси.

Оиласи

Биринчи хотини – Байрамова Дунягозел 1970-1982-йиллар оралиғида, иккинчи хотини – машҳур туркман кулоли, Туркманистон халқ артисти Марал Бахшиэвна Атаэва бўлган.

Биринчи турмушидан Жаҳон ва Мердан исмли фарзандлари бор.

Ижодий ҳаёти

1956-1960-йиллар – Ш. Руставели номидаги санъат мактаби. Ашхобод.

1962—1968-йиллар – ВГИК, Юрий Пименов устахонаси.

1962-йилдан бери – умумиттифоқ, республика ва халқаро кўргазмаларининг иштирокчиси.

1977-1981-йиллар – Туркманистон Рассомлар уюшмаси Бадиий кенгаш раиси, ҳай’ат аъзоси, рассомлик сексияси раиси сифатида.

1990-йил – Зеэман (Лейпциг, Германия) томонидан чоп этилган „Жаҳон рассомларининг луғати“ га киритилган.

1996йил – " Ватанга муҳаббат учун " медали билан тақдирланган.

Мукофотлари

1967-йил – „Болалар учун тинчлик“ республика танловининг график серияси учун биринчи мукофот.

1970-йил – „Халқларга тинчлик“ плакати учун халқаро китоб кўргазмасининг учинчи мукофоти.

1973-йил – К.Қурбоннепесовнинг „Қўшиқчи“ китоби дизайни учун Ўрта Осиё ва Қозоғистон республикаларининг Бутуниттифоқ танловида 2-даражали диплом, „Кемине −200-йил“ плакати учун иккинчи даражали диплом, „Несими“ китоби китоби дизайни учун „ Кемине-200 ёш“ сертификати.

1976-йил – республика танловида Сейдийнинг каноник портретини яратганлик учун биринчи мукофот.

1977-йил – „Танаффус пайтида“ филми учун республика танловининг иккинчи мукофоти.

1984-йил – „Замонавий Туркманистон“ расми учун республика танловида учинчи мукофот.

1992-йил – мукофоти совриндори Б. Нурали „Ғёрўғли“ картинаси учун.

Яратилиши

ХХ асрнинг охирги учдан бир қисми – 2000-йил бошидаги Туркманистоннинг етакчи рассомларидан бири. Рассом натюрморт, ландшафт жанрларида ишлаган, айниқса Красноводск уйларининг мотивларини яхши кўрган. Натюрмортда севимли мотивлар амариллис, калла замбаклар эди. „Мавзу абстракцияси“муаллифлик услубини яратди. Рассомнинг ўзи у учун „мавзу мавҳумлиги“ эканлигини айтди:

Замонавий санъатни шарқона версияда такомиллаштириш истаги (расмнинг шакли ва сифатини ўз-ўзини тасдиқлаш)[1].

70-йилларнинг бошларида график ва иллюстратор сифатида халқаро миқёсда тан олинган. Магистрнинг асосий ижодий усули-бу маҳаллий ёрқин ранг, композицияни текисликда ажратиш. Рассомнинг Туркманистон тарихига бўлган қизиқиши ҳақида санъацҳунос ва рассом Ирен Кистович-Гиртбан ёзади.:

Ҳақиқатни бадиий жиҳатдан мазмунли тасвирга айлантиришнинг мантиқий занжирини тиклаш қизиқ. Рассомнинг „ошхонасини“ очиб беришга унинг графикаси, айниқса „қўл ёзуви“ёрдам беради. Рассом билан биргаликда биз ўтмишга ажойиб саёҳат қиламиз. Жарли Туркманистонга муҳаббат қўйган. У тарих ва бугунги кунга қизиқади: қадимий харобалар, янги кўчалар, қумларда ташлаб кетилган қишлоқ уйлари. Рассом Баҳардендаги мурчга тез-тез келиб турарди. Кичкина Зенги Баба мақбараси бор ва ташландиқ уйлар узоқдан чиройли тарзда тарқалиб кетган[2].

Рассомнинг машҳур асарларидан баъзилари:

  • „ Иззат Клйчев портрети“. 1973-йил. Яратилган жойи: Сенеж, Туркманистон тасвирий санъат музейи ;
  • " Горкут-Ота " (туркман халқ эпосининг қаҳрамонлик характери);
  • „Ижодкор“ (икки торли скрипка чолғуси – ғижак чалаётган шахс);
  • „Устунлардаги уйлар“;
  • „Учрашув“;
  • „Қарама-қаршилик“.

Рассомнинг сўнгги асарларидан бири бу „Эвропанинг зўрланиши“ картинаси.

Шахсий кўргазмалар

1994-йил – Буэнос-Айрес, Аргентина .

1997-йил – Анқара, Туркия .

1997-йил – Машҳад, Эрон .

2001-йил – Рассомлар марказий уйи, Москва .

2002-йил – Рассомлар марказий уйи, Москва .

2003-йил – Лондон, Буюк Британия .

2003-йил – Марал Атаева билан бирга.Туркманистон Рассомлар уюшмаси кўргазмалар зали, Ашхобод .

Яна қаранг

ҳттпс://госкаталог.ру/портал/#/cоллеcтионс?ид=8293830 (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-06-22 санасида архивланган)

ҳттпс://госкаталог.ру/портал/#/cоллеcтионс?ид=5114033 (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-06-22 санасида архивланган)

Манбалар

  1. ↑ Кистович И.. [Кистович И. ]. 
  2. ↑ Кистович И.. Отражение. Ярлы Байрамов. Марал Атаева., Ашхабад, 2005. 

Адабиётлар

  • Н. Анурова-Шабунц. Абадий ва қайтарилмас ёнида: рассом Ярли Байрамовнинг юбилей кўргазмаси ҳақида // Туркман учқуни, 1992-йил 7 декабр.
  • И. Кистович . Ваҳий. Ярли Байрамов. Марал Атаева. Туркманистон Маданият вазирлиги. Туркманистон Рассомлар уюшмаси. Ашхобод, 2003-йил . Лаёут Норайр Саркисян.105 п. Монография.