Behat Bibi

Беҳат Биби
Таваллуди	Кашмир
Вафоти	Кашмир
Фуқаролиги	Шоҳ Мир даври
Машҳур ишлари	Шайх Нур-уд-дин Валийнинг аёл шогирди
Қариндошлари	Деҳат Биби (опа-сингил)

Беҳат Биби, Беҳат Дед номи билан ҳам танилган, Кашмирнинг ҳомий авлиёси Шайх Нуриддин (Нунд Реши)нинг шогирди эди. У ва унинг опа/синглиси Деҳат Биби баъзан Цатъа Кори – сўзма-сўз „қиз шогирдлар“ ёки Нунд Решининг „қиз талабалар“и деб ҳам аталади. Беҳат Биби ва Деҳат Биби касби бўйича қишлоқ патварийи бўлган кашмирий пандитнинг қизлари бўлиб, у улуғ сўфий авлиёнинг таъсири остида исломни қабул қилган.

Уларнинг руҳий камолоти юксаклиги, билимининг чуқурлиги ва кенглиги шундан далолат берадики, бу икки қиз Нунд Решининг маълум бўлган ягона аёл халифалари бўлган. Уларнинг иккаласи ҳам Кашмир водийсидаги Цар (Чрар Шариф) қишлоғидан бир неча мил нарида жойлашган Залсу номли қишлоқда дафн этилган. Икки опа-сингил Шайх Нуриддин билан буюк даъватчи Саййид Муҳаммад Ҳамадоний ўртасида бўлиб ўтган учрашувда ҳам иштирок этган. Бундай муҳим учрашувда икки аёл шогирднинг иштироки уларнинг улуғ Реши томонидан юксак қадрланганини тасдиқлайди.

Айтилишича, Ҳамадоний жисмонан заиф Решини кўриб, у (Нунд Реши) ўз отини (танаси) бунчалик заиф ҳолда тутмаслиги кераклигини айтган. Бунга улуғ Реши „нафас“ни (жисмоний эҳтиёжларни) бир бор назорат қилиш жуда муҳимлигини, акс ҳолда у яхши боқилган от сингари жиловлаб бўлмайдиган бўлиб қолишини жавоб қилган. Деҳат Биби эса: „Манзилга ёки мақсадга аллақачон етганларга улов ҳам, қамчи ҳам керак эмас“, дегани айтилади. Бунга Саййид Ҳамадоний ундан кимни бу мақсадга етган деб ўйлашини сўраган эмиш. Деҳат Биби: „Нафс чангалидан ўзини озод қилганлар“, деб жавоб бергани айтилади. Ундан қизми ёки ўғилми, деб сўралганда, Деҳат Бибининг жавоби содда, аммо шу қадар чуқур маъноли бўлганки, ҳамма жим қолган: „Агар мен йўқ бўлсам (форс тилида (неэст) унда мен на қизман, на ўғил; аммо агар мен бор бўлсам (форс тилида ҳаст) унда мен ҳеч нарсаман.“ Беҳат Бибининг кўплаб ҳикматли сўзларидан қуйидагилар келтирилади:

Умид ва қўрқувдан нажот нафсни йўқ қилишдадир.
Ким ўз эгосини йўқ қилса, мавжудлик ғамларидан халос бўлади.

Манбалар

Адабиётлар

Баба Кҳалил. Раузат-ур-Риязат, п. 481-483.
Моҳаммад Ишақ Кҳан. Суфис Оф Кашмир, п. 101-102. 2011. Гулшан Боокс, Сринагар. ИСБН 978-81-8339-095-8.