Ziyosfera

Beimbet Maylin

Беимбет Жармағамбетович 1894-йил 15—октябр, вилоят, Беимбет Мйлин тумани — 1938-йил 10-октябр) атоқли қозоқ ёзувчиси, қозоқ адабиётининг асосчиларидан бири.

Беимбет Жармағамбетович Майлин
Таваллуди 1894-йил 15-октабр
Беимбет Майлин тумани, вилояти, Россия империяси
Вафоти 1938-йил 10-октабр
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР
Фаолият тури Ёзувчи

У саводсизликни бутунлай йўқ қилиш шиорини илгари сурди "Саводсизлар учун дарслик " (1929); „Куч“ — саводсизлар учун дарслик (1930); „Янги ўқиш ва ёзиш“ (1931) асбоби ва Ғабит Мусирепов ва А.Ситдиков билан биргаликда у „Саводсизлар учун алифбо“ (1935-1936) асарини ёзди[1].

Биографияси

Қипчоқ қабиласининг қорабалиқ уруғидан[2][3]..

  • Туғилган жой— Ҳозирги Қўстанай вилоятининг Беимбет Майлин тумани. У бир ёшга тўлмасдан отасидан, олти ёшида онасидан айрилган. Етимлик азобидан азоб чекиб, уни бойлар ишга олади. У дастлаб қишлоқ мулласидан ўқиб саводли бўлган.
  • 1911-1915-йилларда Троицкдаги Уазифа мадрасасида, Қўстанайдаги рус-қозоқ мактабида, Уфадаги Галия мадрасасида таҳсил олди.
  • 1916-1919-йилларда ўқитувчи бўлиб, ёза бошлайди. „Қозоқ“, „Оул“ газеталари, „ Аикақ“, „Садақ“ журналларида ёзади.

Беимбет Майлин "Меҳнаткаш қозоқ"да „Меҳнат байроғи“ бўлганида қатнаша бошлаган. Илк мақолалари билан қатнашиб, адабий хизматчи, бўлим мудири, котиб бўлиб ишлади, муҳаррирлик даражасига кўтарилди. Аммо у кўп иш қилмади.

  • Маълумки, 1920-1922-йилларда нашрга Беимбет Майлин каби етти-саккиз киши раҳбарлик қилган бўлса, газетанинг яратилишига биринчи бўлиб муҳаррирлар кенгаши раҳбарлик қилган. Шундан сўнг "Энбекши қозоқ" (ҳозирги „ Эгемен Қозоғистон“) газетасида (1922-1923) ишлаган ва уни Қўстанайдаги „Аул“ вилоят газетасида (1925) нашр эттирган.
  • 1925—1928-йилларда яна „Энбекши қозоқ“ газетасида ишлади, Қозоқ пролетар ёзувчилари уюшмаси (ҚазАПП)ни ташкил этишда қатнашди (1928—1932). Шундан сўнг, 30-йилларда „Социалистик Қозоғистон“ (ҳозирги „Эгемен Қозоғистон“) газетасида бўлим мудири, муҳаррир ўринбосари, „Аул тили“ ва „Қозоқ адабиёти“ нашрларида бош муҳаррир бўлиб ишлаган[4].
  • 1938-йилда у бегуноҳ ҳибсга олинди ва Қизил қирғин сиёсий қатағон қурбони бўлди.

Ишлари

Беймбет шеърият, наср ва драматургия соҳаларида бирдек самарали меҳнат қилган ёзувчидир. „Садақ“ қўлёзма журнали (1913), „Айқап“ журнали (1914), „Қозоқ“ (1915) газеталарида чоп этилган илк шеърларига эътибор қаратади. У Саҳрои Кабир халқининг қайғули эҳтиёжлари ва орзулари, айниқса эркинлик ва тенглик мавзуси ҳақида гапиради. Беймбетнинг шеърий асарларида типик персонаж даражасига кўтарилган Мирқимбойнинг қисқача тасвирий. Беймбет Мирқимбой образи орқали ўша даврдаги қозоқ камбағалларининг ҳаётини, ҳаёт нафасини замон ва жамият доирасида бадиий самимийлик билан тасвирлай олган

Беймбет қозоқ шеъриятида шеър жанрининг кўламини кенгайтириш ва унинг савиясини оширишга катта ҳисса қўшган. „Бойнинг қизи“, „Розия қизи“, „Қочқин келин“, „Зайқул“, „Маржон“, „Ёлғон мусобақаси“, „Хоннинг эри“, „Кампир эртаги“, „Болис“, „Қўшоқ келин“ шеърлар. "Мирқимбой" мавзуи хилма-хил бўлиб, ўзининг воқеа-ҳодисалар жозибадорлиги, ўзига хос тил услуби билан қозоқ шеъриятининг ёрқин намуналаридан биридир.

Беимбет Майлининг истеъдоди, айниқса, насрий асарларида ёрқин намоён бўлди. Айниқса, қозоқ насрида ҳикоя жанри Беимбет ижоди орқали такомиллашган. Унинг ҳикоялари ўзининг реализми, юксак бадиий сифати, ҳаёт ҳақиқатига урғу берилган мавзуларнинг ранг-баранглиги билан ажралиб туради. У ўзи яшаган давр руҳини, жамият ҳаётини бадиий ҳикоялари орқали қомусий комиллик билан тасвирлай олган буюк ижодкордир.

Беимбет ўн бешга яқин қисса ва „Азамат Азаматович“ романини ёзган ёзувчи. Унинг „Қизил байроқ“, „Қўшнилар“ романлари тугалланмаган. Бундан ташқари, у 25 та катта ва кичик песалар, либреттолар, ссенарийлар муаллифи.

Беимбет Майлин асарлари қозоқ адабиётини барча жабҳаларда бойитиб турувчи маънавий бебаҳо хазина сифатида халқ билан абадий қолади[5].

Манбалар

  1. ↑ Орисша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпи редаксиясин басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арин — Павлодар: „ЭКО“ ҒӨФ. 2006. — 482 б. ИСБН 9965-808-85-6
  2. ↑ Казахская политическая и интеллектуалная элита: клановая принадлежност и внутриэтническоэ соперничество — тема научной стати по истории и историческим наукам читайте беспла…
  3. ↑ ҳттпс://эгемен.кз/артиcле/209446-би-агҳа-дгане-тугҳан-дгер
  4. ↑ Қарағанди. Қарағанди облиси: Энсиклопедия. — Алмати: Атамұра, 2006. ІСБН 9965-34-515-5
  5. ↑ Абай. Энсиклопедия. — Алмати: „Қазақ энсиклопедиясиниң“ Бас редаксияси, „Атамұра“ баспаси, ИСБН 5-7667-2949-9 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Beimbet_Maylin" dan olindi