Бел чигали(плехус лумбалис) - дастлабки то'ртта бел нервларининг бо'линмалари (Л1-Л4) ва охирги ко'крак нерви (Т12) қо'шилишидан ҳосил бо'лади.Бел чигали бел умуртқаларининг кўндаланг ўсиқчаларини олд томонида, белнинг квадрат мушагининг олдинги юзасида, катта бел мушагининг орқа қисмида жойлашади. Бундан ташқари, то'ртинчи бел нервининг вентрал шохлари - бел-думг'аза магистралидан думг'аза чигалига о'тади.Бел чигалининг нервлари асосан соннинг олд қисмини иннервациялайди[1].

Лумбар плехус
План оф лумбар плехус.
Тҳе лумбар плехус анд иц бранчес.
Детаилс
Фром Т12, Л1-Л4
Идентифиэрс
Латин Плехус лумбалис

Плехус лумбарис
ТА98 А14.2.07.002
ТА2 6517
ФМА 5908
Анатомиcал термс оф неуроанатомй

Нерв чигали умуртқалараро тешиклар бо'йлаб латерал ҳосил бо'лади ва катта бел мушаги орқали о'тади. Унинг кичикроқ ҳаракатлантирувачи шохлари то'г'ридан-то'г'ри катта бел мушаги соҳасига тақсимланади, катта шохлари эса мушакни турли жойлари орқали тос бо'шлиг'и бо'йлаб пастга ё'налади.Чов бойлами остида қолади ва тос бо'шлиг'идан ёпқич тешиги орқали чиқади[1].

Тармоқлари

Ёнбош-қорин ости нерви (н. илиоҳйпогастриcус)белнинг квадрат мушаги олд томонида латерал ҳамда қийшиқ равишда ё'налиб катта бел мушак соҳаси орқасига о'тади. Бу мушак ён томондан қоринни ко'ндалангигатешиб о'тиб, қориннинг ички қийшиқ мушак қисми о'ртасидан ёнбош суяги бо'йлаб о'тади. Бу тармоқ бир нечта ҳаракат шохлари ва латерал сон терисига сезги шохларини беради. Кейин унинг терминал тармог'и чов бойламига параллел равишда о'тиб , қорин бо'шлиг'и ташқи қиялигининг апоневрозидан ташқи чов ҳалқа устига чиқади ва терисини иннервациялайди[2].

Ёнбош-чов нерви (н. илиоингуиналис)белнинг квадрат мушаги устидаги н. илиоҳйпогастриcус орқали бориб,кейин унинг остидан о'тади. Бу нерв қориннинг кўндаланг ва ички қийшиқ мушаклари ўртасидан ўтиб, қориннинг латерал гумҳ мушакларини иннервация қилади ва чов каналига киради. Чов каналининг ташқи тешигидан чиққач эркакларда ёрғоқнинг олдинги нервлари (нн. сcроталес антериорес) бўлиб, чов ва қов соҳаси, эрлик олати илдизи, ёрғоқ терисини, аёллар жинсий лабларининг олдинги нервлари (нн. лабиалес антериорес) бўлиб, катта жинсий лаблар терисини иннервация қилади[2].

Сон-жинсий нерви (н. генитофеморалис) катта бел мушагини тешиб ўтиб икки: жинсий ва сон тармоқларига бўлинади.Жинсий тармоғи (р. гениталис) чов каналига кириб эркакларда моякни кўтарувчи мушакни, моякнинг гўштдор пардаси ва терисини,соннинг медиал юзаси терисини иннервация қилади. Аёлларда эса бачадоннинг юмалоқ бойламини, катта жинсий лаблар терисини, шунингдек сон канали ташқи тешиги соҳаси терисини иннервация қилади. Сон тармоғи (р. феморалис) томирлар соҳаси ботиғидан ўтгач, сон учбурчаги соҳасига о'тади ва терисини иннервация қилади[2].

Сон терисининг латерал нерви (н. cутанеус феморис латералис) катта бел мушагининг латерал чеккасидан чиқиб, ёнбош мушагининг олдидан пастга ё'налади. Чов бойламининг латерал қисми остидан сонга ўтиб, сон терисини тизза бўғимигача иннервация қилади[2].

Ёпқич нерв (н. обтураториус) катта бел мушагидан пастга йўналиб, кичик чаноқ бўшлиғига тушади. Ёпқич канал орқали ўтиб, соннинг яқинлаштирувчи мушаклари ўртасига чиқади ва икки тармоққа бўлинади. Олдинги тармоқнинг (р. антериор) мушак тармоқлари (рр. мусcуларес) тароқсимон, сонни яқинлаштирувчи узун ва калта мушакларини иннервация қилади. Унинг тери тармоғи (р. cутанеус) соннинг медиал юзаси терисини иннервация қилади. Орқа тармоқнинг (р. постериор) мушак тармоқлари (рр. мусcуларес) сонни яқинлаштирувчи калта мушакни орқасидан о'тиб, ташқи ёпқич ва сонни яқинлаштирувчи катта мушакни иннервация қилса, унинг бўг ‘им тармоғи (р. артиcуларис) чаноқ-сон бўғими халтасини иннервация қилади[3].

Сон нерви (н. феморалис) бел чигалининг энг каттаси ва энг узунидир.У катта бел ва ёнбош мушакларининг ўртасидаги эгат орқали сон учбурчагига чиқади. Чов бойламидан чиқиб қуйидаги тармоқларга бўлинади:

а) мушак тармоқлари (рр. мусcуларес) тикувчилар мушаги, тароқсимон мушак ва соннинг тўрт бошли мушагини иннервация қилади;

б) олдинги тери тармоқлари (рр. cутанеи антериорес) 3-5 та бўлиб, соннинг олдинги медиал юзаси терисини иннервация қилади;

д) тери ости нерви (н. сапҳенус) тизза бўғимининг медиал юзаси, тизза қопқоғи, болдиминг юқори қисми олдинги юза терисини иннервация қилади.Сонда у ко'п сонли сезувчи ва мушак шохларига ва то'г'ридан-то'г'ри нервга бо'линади, унинг оёқгача давом этадиган узун сезгир терминал шохларини беради[3].

Бел чигалининг нерв тармоқлари
Нерве Сегмент Иннерватед мусcлес Cутанеоус бранчес
Илиоҳйпогастриc Т12-Л1

• Трансверсус абдоминис • Абдоминал интернал облиқуэ

• Антериор cутанеоус рамус • Латерал cутанеоус рамус

Илиоингуинал Л1

• Антериор сcротал нервес ин малес • Антериор лабиал нервес ин фемалес

Генитофеморал Л1, Л2

• Cремастер ин малес

• Феморал рамус • Генитал рамус

Латерал феморал cутанеоус Л2, Л3   • Латерал феморал cутанеоус
Обтуратор Л2-Л4

• Обтуратор эхтернус • Аддуcтор лонгус • Аддуcтор бревис • Граcилис • Пеcтинеус • Аддуcтор магнус

• Cутанеоус рамус
Феморал Л2-Л4

• Илиаcус • Пеcтинеус • Сарториус • Қуадриcепс феморис

• Антериор cутанеоус бранчес • Сапҳеноус

Диреcт бранчес фром плехус то мусcле
Шорт, диреcт бранчес Л1-Л3

• Псоас мажор

 
Шорт, диреcт бранчес Т12-Л4

• Қуадратус лумборум • Лумбар интертрансверсе

 

Қо'шимча расмлар

Эслатмалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Тҳиэме Атлас оф анатомй (2006), пп 470-471
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Тҳиэме Атлас оф анатомй (2006), пп 472-473
  3. ↑ 3,0 3,1 Тҳиэме Атлас оф анатомй (2006), пп 474-475

Манбалар

Ҳаволалар

  • Лумбар плехус ат тҳе Дуке Университй Ҳеалтҳ Сйстем'с Ортҳопедиcс програм