Bella Axmadulina
Белла Акҳмадулина (1937-2010) — СССР ва Россия шоираси[1]. У Россиянинг „Янги тўлқин“ адабий ҳаракатининг етакчиларидан бири[2]. У Иосиф Бродский томонидан рус тилида ёзувчи энг яхши тирик шоира сифатида тилга олинган[3].
| Белла Акҳмадулина | |
|---|---|
 | |
| Асл исми | Белла Ахмадулина |
| Таваллуди |
10-апрел 1937-йил |
| Вафоти |
29-ноябр 2010-йил (73 ёшида) Переделкино, Россия |
| Тахаллуси | Белла |
| Фуқаролиги |
 СССР→ Россия |
| Жанр | шерият |
Болалик йиллари
Изабелла Ахатовна Аҳмадулина 1937 йилнинг апрел ойида Москва шаҳрида зиёли ва ўзига тўқ оилада дунёга келди. Белланинг отаси министир ўринбосари, онаси бўлса таржимон бўлиб ишларди. Унга Изаббела исмини бувиси қўйган. Бунга сабаб 30чи йилларда совет давлатида Испания ва унга боғлиқ номлар анча оммалашганди. Испанча исм олган рус қизи кейинчалик ўз асарлари сўнггига қисқача Белла деб ёзадиган бўлди.
Белланинг қон томирларида турли миллатлар қони оқарди: татар, рус, италян. Унинг тарбияси билан асосан бувиси (она тарафдан) шуғулланар, сабаби ота-онаси жуда банд кишилар эди. Айнан Надежда буви унда мутолаа ва классик адабиётга бўлган муҳаббатни шакллантирди. У набирасига Гогол ва Пушкин асарларини тез-тез ўқиб берарди.
Биография ва ижоди
Белла Ахмадулина 1937-йил 10-апрелда Москвада татар отаси Ахат Валеэвич Ахмадулин ва рус — италиялик онаси Надежда Макаровна Лазареванинг ягона фарзанди бўлиб туғилган. Иккинчи жаҳон уруши бошланганда улар Қозонга эвакуация қилинган.
Ахмадулинанинг адабий фаолияти мактаб ўқувчиси бўлганида, у Москвадаги " Метростроэвец " газетасида журналист бўлиб ишлаган ва шоир Евгений Винокуров томонидан ташкил этилган тўгаракда шеърий маҳоратини оширган пайтда бошланган . Унинг илк шеърлари совет шоирлари томонидан маъқуллангандан кейин " Октябр " журналида пайдо бўлди.
Бу илк шеърлар 1955-йилда нашр этилган. Муҳожир танқидчиси Марк Слоним 1964-йилда ўзининг истиқболларини қуйидагича таърифлаган (Совет рус адабиёти): "Унинг овозида шундай соф оҳанг, тембр бойлиги, ўзига хос индивидуаллик бор. Агар унинг ўсиши давом эца, у бир кун муваффақиятга эриша оладиАхматова „Россиядаги энг буюк тирик аёл шоир“ сифатида. Ахмадулина мактабни тугатгач, 1960-йилда Максим Горкий номидаги Адабиёт институтига ўқишга кирди. Институтда ўқиб юрган кезлари шеър ва мақолаларини турли газеталарда расмий ва қўлёзмаларда чоп эттирди. У 1957-йилда " Комсомолская правда "да танқидга учраган. Борис Пастернакнинг таъқибига қарши чиққани учун 1959-йилда ҳайдалган (лекин вақт ўтиши билан қайта киришга рухсат берилган)[4] 1962-йилда унинг биринчи шеърлар тўплами " Струна " (Тҳе Стринг) нашр этилди ва ажойиб муваффақият эди. Ўчирилганига қарамай, кейинчалик унинг кўплаб шеърий тўпламлари нашр этилди: Мусиқа дарслари (1970), Шеърлар (1975), Шам (1977), Грузия орзулари (1977), „Сир“ (1983) , Cоастлине (1991) ва бошқалар. " Сад " (Боғ) номли тўплам 1989-йилда Аҳмадулина СССР Давлат мукофотига сазовор бўлишига олиб келди. Сюрреал услубда ёзилган „Кўп итлар ва битта ит“ қисқа ҳикояси 1979-йилда Самиздатнинг Метропол Алманахида нашр этилган[6]. У Метрополни яратишда ёрдам берган . У Александр Пушкин ва Михаил Лермонтов ҳақида иншолар ёзган Белла кўплаб халқаро шеърият тадбирларида, жумладан Куала-Лумпурдаги халқаро шеърият ўқишларида (1988) иштирок этган[5].
Кино ва шеърият
Аҳмадулина иккита филмда суратга тушган -"Шундай йигит мавжуд" ва „Спорт, спорт, спорт“. Биринчи филмда у 22 ёшида журналист қиз ролини ўйнаб чиққан. Иккинчи картинада эса ўз шеърларини спортчиларга ўқиб берган. Атиги икки марта кинода кўриниш берган бўлсада, унинг романтик шеърлари ва қўшиқлари турли филмларда тез-тез янграб турарди. Масалан, „Тақдир ҳазили ёки қушдек енгил бўлинг“ филмида Белла Аҳмадулина шеърларидан фойдаланилган, уни Алла Пугачёва ижро этган. „Ишдаги ишқ“ филмида ҳам Белланинг шеърий тўплами режиссёрга ас қотган. Шоира кўплаб халқаро адабий фестивалларда иштирок этган[6].
Биринчи муҳаббат
Ўн саккиз ёшли дилбар шоирага ошиқлар кўп эди. Улар орасида таниқли шоир, ёзувчи, киноссенарист ва актёр Евгений Евтушенко ҳам бўлиб, у Беллани бир кўришдаёқ севиб қолганди. Евгений ўз хотираларида уни биринчи муҳаббати сифатида таърифлар ва гўё қиз болага эмас, санъат асарига боққандек қараганини эсларди. Уларнинг севги қиссаси бир роман бўлгулик эди. Тез тез тортишар ва дарҳол ярашиб олардилар. Евтушенко унга атаб шеър битишдан тинмасди. Уларни тез-тез Москва кўчаларида сайр қилган ҳолда учратардилар.
Жуфтлик 1955-йилда турмуш қурди. Белла суйганидан фарзанд кўришни жуда истарди. Бироқ Евтушенко бошқа шоирлар сингари болалар ижод қилишга ҳалал беради ва эркинликдан маҳрум этади, деб ҳисобларди. Аёлнинг кўнгли синди. Евгений бу истакни рад этиб, суюмли рафиқасининг меҳридан ҳам айрилаётганини ўша пайт билмас, кейинчалик эса афсус чекканди. Ўртада жиддий келишмовчиликлар чиқмади, аммо севги сўнди. Евгений Белланинг муҳаббатини қайта қозонолмади. Уч йиллик турмуш ниҳоясига етди. Кейинчалик болажон Белла етимлар уйидан қизча асраб олди. Турмушга чиқиб, ниҳоят азалий орзусига ҳам етди: қизли бўлди. Бироқ у фарзандларини азалий муҳаббати Евгений билан тарбиялашни жуда истаган эди.
Умрининг сўнгги йиллари
Шоира ҳаётининг сўнгги йиллари оғир ўтди. У ҳасталаниб қолди. Белла пайпасланиб базўр юрар, сабаби бутунлай кўз нуридан айрилганди. Шеър ҳам ёзолмай қолди. Жарроҳлик амалиётидан тўрт кун ўтиб, 2010-йил 29 ноябрда Изабелла ҳаётдан кўз юмди. Афсонавий ижодкор билан видолашиш маросими пойтахтда, Марказий адабиёт уйида камтарона тарзда бўлиб ўтди. Унга фақат яқинлари ташриф буюришди. Белланинг асранди қизи Анна полиграфия йўналишида таълим олиб, китоб босмахонасида фаолият юритади. Ўзининг қизи Елизавета эса онасининг изидан бориб Адабиёт институтини тамомлади.
Ўзбек тилида
Шоиранинг бир қатор шеърлари моҳир таржимонлар меҳнати билан ўзбек мухлисларига етиб келган. Жумладан, „ХХ аср рус шеърияти“ абадий-бадиий нашридан (Мирпўлат Мирзо таржималари) ўн беш нафар забардаст рус шоирлари қаторида Белла Аҳмадулинанинг ҳам шеърлари жой олган. Аҳмадулинанинг „Гунглик“, „Хайрлашув“, „Ойпарастлар“, „Гуржи аёлларин исмлари“, „Шеърият куни“, „Меҳр“, „Апрел“, „Бўрон“, „Куз“, „Манзара“ каби шеърлари ўзбек тилида ҳам дилбар ва тиниқ янгради, ўз мухлисларига эга бўлди.
Библиография
- Струна (Тҳе Стринг), Мосcоw, 1962
- Мусиқа дарси, (Мусиc Лессонс), 1969
- Грузия тушлари (Дреамс оф Георгиа), 1978-79
- Декабрнинг бир куни (Оне Дай ин Деcембер), 1996.
Манбалар
- ↑ „Белла Ахмадулина“. www.cултуре.ру. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
- ↑ „Белла Ахмадулина (Белла Аҳмадулина) Далее: ҳттпс://узнайвсе.ру/знаменитости/биография-белла-аҳмадулина.ҳтмл“. узнайвсе.ру/. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
- ↑ „Избранное бй Белла Акҳмадулина, Белла Ахмадулина“. www.гоодреадс.cом. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
- ↑ „Ревелатионс фром тҳе Руссиан Арчивес“. www.лоc.гов. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
- ↑ „Ҳоw абоут ревивинг КЛ wорлд поэтрй реадинг эвент?“. www.нст.cом. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
- ↑ „Белла Ахмадулина“. филм.ру. Қаралди: 2022-йил 11-июл.