Bella Ciao sahifasining manbasini koʻrish

{{Qoʻshiq bilgiqutisi|tasvir=|Oʻzbekcha_nomi=Alvido goʻzalim|davomiyligi=1:48|til=Italyan}}{{Ovozli Vikipediya|sana=2020-06-27|Bella Ciao (whistle).ogg}}
{{Ovozli Vikipediya|sana=2010-07-10|Bella ciao, Representative Orchestra of Serbian Guards (ROG).ogg}}

'''Bella ciao''' ([[Italyancha]]: „alvido goʻzalim“) — [[XIX asr|XIX]] asrning oxirlarida yaratilgan Italyan xalqining milliy qoʻshigʻi hisoblanadi. Qoʻshiq dastlab [[Italiya maʼmuriy boʻlinishi|Shimoliy Italiyadagi]] guruch maydonlarida ishlagan ishchilarning ogʻir sharoitdagi mehnatlarini tanqid qilish maqsadida aytila boshlangan edi. [[Uchinchi reyx|Natsistlar Germaniyasining]] armiyasi Italiyani bosib olgan 1943-1944-yillarda [[Italyanlar|Italyan]] partizanlari qoʻshiq soʻzlarini oʻzgartirib, uni fashizmga qarshi soʻzlar bilan ijro qila boshlaydilar. Partizanlar [[Fashizm|fashistik Italiya]] sotsialistik partiyasi va uning [[Uchinchi reyx|Natsistlar Germaniyasi]] bilan hamkorligi sabab keyinchalik kurashni yana davom ettirishadi. Bella ciao qoʻshigʻi esa bu kurashning ramziga aylanadi.

Bella ciaoning turli versiyalari, antifashist ozodlik va partizanlik kurashi sifatida butun dunyoda aytila boshlanadi. [[Qoʻshiq|Qoʻshiqning]] ishchilar uchun kuylangan versiyasi va partizanlar uchun kuylangan versiyasining kim tomonidan yozilgani bizga maʼlum emas.
[[File:An Italian partisan in Florence, 14 August 1944. TR2282.jpg|thumb|Partizanlarga qoʻshilgan [[Italyanlar|italyan]] yigit, [[Florensiya (provinsiya)|Florensiya]]. [[1944]]-yil]]
== Tarixi ==

„Bella ciao“ aslida [[Italyanlar|italyan]] xalqining milliy qoʻshigʻi sanaladi. Unda bir vaqtlar Italiya shimolidagi [[Po]] daryosi vodiysida [[guruch]] yetishtirish bilan shugʻullangan ishchilarning ogʻir hayoti tasvirlangan boʻlib, qoʻshiqda isyonkor ruh hukmronlik qiladi. Afsuski qoʻshiq muallifi kimligi maʼlum emas. Bu anonim [[Folklor|folklorlik]] qoʻshigʻining soʻzlari ertalab guruch maydoniga ishlagani borgan erning uyda qolgan xotiniga xitobidir.

[[II jahon urushi]] roʻy bergan vaqtda dastlab [[Benito Mussolini|Mussoliniga]] qarshi, soʻngra nemis bosqinchilariga qarshi kurashgan italyan antifashist partizanlari tomonidan qoʻshiq soʻzlari oʻzgartirilib, marshga aylantirilgan edi. Partizan harakatining ramziga aylangan qoʻshiq qisqa muddatdan soʻng [[Anarxist|anarxistlar]], [[Kommunizm|kommunistlar]], [[Sotsializm|sotsialistlar]] va boshqa [[antifashist]] guruhlarning rasmiy qoʻshigʻiga aylangan edi. Urushdan keyin haqsizlikka, tengsizlikka qarshi kurashganlarning, [[Inqilob|inqilobga]] ishongan sotsialistlarning qoʻshigʻi, yaʼni inqilob qoʻshigʻiga aylanadi. Shu tariqa qoʻshiq butun dunyodagi turli tillarda ijro qilinadi.

Musoviylarning xalq qoʻshiqlaridan birining [[Klezmer]] tarzida ijro qilingan va [[1919]]-yilda [[Plastinkalilar|plastinkaga]] yozilgan bir [[qoʻshiq]] sabab „Bella ciao“ qoʻshigʻining musoviylarga borib taqalishi mumkinligi ham iddao qilib kelinadi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://riowang.blogspot.com/2008/12/bella-ciao.html|sarlavha=Bella ciao|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151017082840/http://riowang.blogspot.com/2008/12/bella-ciao.html|arxivsana=20.09.2005|sana=10.09.2005|kirish sanasi=30.08.2022}}</ref>

== Qoʻshiqning kuylanishi ==

Qoʻshiqning eng mashhur versiyasi [[Italyanlar|italyan]] xalq qoʻshiqchisi Giovanna Daffini tomonidan [[1962]]-yilda kuylanadi. Qoʻshiqning ishchi va partizanlar versiyasi Daffinining [[1975]]-yildagi „Amore mio non piangere“ albomidan oʻrin egallaydi.<ref>Gianni Bosio ve Roberto Leydi tarafından 1962' de kaydedilmiştir. Giovanna Daffini: „Alla mattina appena alzata“, from the CD: ''Giovanna Daffini: L’amata genitrice'' (1991)</ref>

== Qoʻshiq soʻzlari ==
=== Ishchilar tomonidan kuylangan versiyasi ===
{|
! style="width: 50%" | Italyan tilida<ref>{{veb manbasi|url=http://www.antiwarsongs.org/confronta.php?id=722&ver=14815&lang=it|title=Bella Ciao (delle Mondine)|website=www.antiwarsongs.org}}</ref>
! style="width: 50%" | Oʻzbekcha tarjimasi
|-
| <poem lang="it">
Alla mattina appena alzata
o bella ciao bella ciao bella ciao, ciao, ciao
alla mattina appena alzata
in risaia mi tocca andar.

E fra gli insetti e le zanzare
o bella ciao bella ciao bella ciao ciao ciao
e fra gli insetti e le zanzare
un dur lavoro mi tocca far.

Il capo in piedi col suo bastone
o bella ciao bella ciao bella ciao ciao ciao
il capo in piedi col suo bastone
e noi curve a lavorar.

O mamma mia o che tormento
o bella ciao bella ciao bella ciao ciao ciao
o mamma mia o che tormento
io tʼinvoco ogni doman.

Ed ogni ora che qui passiamo
o bella ciao bella ciao bella ciao ciao ciao
ed ogni ora che qui passiamo
noi perdiam la gioventù.

Ma verrà un giorno che tutte quante
o bella ciao bella ciao bella ciao ciao ciao
ma verrà un giorno che tutte quante
lavoreremo in libertà.
</poem>
| <poem>
Erta tongdan uygʻondim
Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!
Erta tongdan uygʻondim
Guruch maydoniga yoʻl olmogʻim lozim

Hasharotlar va chivinlar orasiga
Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!
Hasharotlar va chivinlar orasida
Ogʻir mehnatga boʻyin egmogʻim lozim

Hassasin toʻqqilatib kelgan xoʻjayin
Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!
Uning xizmatkori ham oyoq ostida
Va ishlamoq uchun boʻyin egmoq lozim

Ah oyijon, bu qandoq azob
Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!
Ah oyijon, bu qandoq hayot
Har tong senga uraman oh

Bu yerda oʻtkazgan har soatimiz
Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!
Bu yerda oʻtkazgan har soatimiz sabab
Yoshligimizni boy bermoqdamiz

Ammo shunday kun keladi
Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!
Ammo shunday kun keladi hali
Faqat ozodligimiz uchun mehnat qilamiz…
</poem>
|}

=== Partizanlar uchun aytilgan versiyasi ===
{|
! style="width: 50%" | Italyan tilidagi versiyasi<ref name="bella ciao-anpi">{{veb manbasi|url=http://anpi.it/media/uploads/patria/2014/3di_copertina_speciale_70.pdf|publisher=ANPI|title=Una dichiarazione d'amore|qaralgan sana=2022-08-30|arxivsana=2020-11-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201124180642/https://anpi.it/media/uploads/patria/2014/3di_copertina_speciale_70.pdf}}</ref>
! style="width: 50%" | Ingliz tilidagi versiyasi
|-
| <poem lang="it">
Una mattina mi son svegliato,
o bella ciao, bella ciao, bella ciao ciao ciao!
Una mattina mi son svegliato
e ho trovato l’invasor.

O partigiano portami via,
o bella ciao, bella ciao, bella ciao ciao ciao
o partigiano portami via
che mi sento di morir.

E se io muoio da partigiano,
o bella ciao, bella ciao, bella ciao ciao ciao,
e se io muoio da partigiano
tu mi devi seppellir.

Seppellire lassù in montagna,
o bella ciao, bella ciao, bella ciao ciao ciao,
seppellire lassù in montagna
sotto l’ombra di un bel fior.

E le genti che passeranno,
o bella ciao, bella ciao, bella ciao ciao ciao,
e le genti che passeranno
mi diranno „che bel fior.“

Questo è il fiore del partigiano,
o bella ciao, bella ciao, bella ciao ciao ciao,
questo è il fiore del partigiano
morto per la libertà
</poem>
|Bir kuni tongda uygʻondim

Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!

Bir tongda uygʻondim

Va bosqinchini koʻrdim

Ah partizan, meni uzoqlarga olib ket

Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!

Ah partizan, meni uzoqlarga olib ket

Chunki oʻlimning yaqinlashganini his qilyapman

Va agar bir partizan sifatida oʻlsam

(Va agar togʻda oʻlsam)

Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!

Va agar partizan sifatida oʻlsam

(Va agar togʻda oʻlsam)

U holda meni koʻrmogʻing lozim

Meni togʻga dafn qil

(Va meni koʻmishga majbursan)

Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!

Meni togʻga dafn qil

(Va meni koʻmishga majbursan)

Goʻzal bir gulning soyasida

Va oʻtadi insonlar

(Va oʻtadi barcha)

Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!

Va oʻtadi insonlar

(Va oʻtadi barcha)

Menga qarata aytishadi „ah, qanday goʻzal gul“

(Va aytishadi „Qanday goʻzal gul“)

Bu bir partizanning guli

(Va bu bir partizanning guli)

Ah, alvido goʻzalim, alvido goʻzalim. Alvido goʻzal! Yaxshi qol! Yaxshi qol!

Partizanning guli

(Va bu bir partizanning guli)

U ozodlik uchun sharaf-la oʻldi…
|}

== Musiqasi ==
<score sound="1">
\relative c' {
  \language "deutsch"
  \autoBeamOff
  \clef treble
  \key f \major
  \partial 4. a8 d e
  f8 d4.~ d8 a d e
  f8 d4.~ d8 a d e
  f4 e8 d f4 e8 d
  a'4 a a8 a g a
  b b4.~ b8 b a g
  b a4.~ a8 a g f
  e4 a f e
  d2 r8
  \bar "|."
}
\addlyrics {
  U -- na mat -- ti -- na __
  mi son sve -- glia -- to,
  o bel -- la ciao, bel -- la ciao,
  bel -- la ciao ciao ciao,
  u -- na mat -- ti -- na mi son sve -- glia -- to,
  e ho tro -- va -- to l'in -- va -- sor.
}
</score>
== Manbalar ==