Bella Ciao
| „Белла Cиао“ | |
|---|---|
| қўшиғи | |
| Тил | Италян |
| Ўзбекча номи | Алвидо гўзалим |
| Давомийлиги | 1:48 |
Белла cиао (Италянча: „алвидо гўзалим“) — ХИХ асрнинг охирларида яратилган Италян халқининг миллий қўшиғи ҳисобланади. Қўшиқ дастлаб Шимолий Италиядаги гуруч майдонларида ишлаган ишчиларнинг оғир шароитдаги меҳнатларини танқид қилиш мақсадида айтила бошланган эди. Нацистлар Германиясининг армияси Италияни босиб олган 1943-1944-йилларда Италян партизанлари қўшиқ сўзларини ўзгартириб, уни фашизмга қарши сўзлар билан ижро қила бошлайдилар. Партизанлар фашистик Италия социалистик партияси ва унинг Нацистлар Германияси билан ҳамкорлиги сабаб кейинчалик курашни яна давом эттиришади. Белла cиао қўшиғи эса бу курашнинг рамзига айланади.
Белла cиаонинг турли версиялари, антифашист озодлик ва партизанлик кураши сифатида бутун дунёда айтила бошланади. Қўшиқнинг ишчилар учун куйланган версияси ва партизанлар учун куйланган версиясининг ким томонидан ёзилгани бизга маълум эмас.
Тарихи
„Белла cиао“ аслида италян халқининг миллий қўшиғи саналади. Унда бир вақтлар Италия шимолидаги По дарёси водийсида гуруч етиштириш билан шуғулланган ишчиларнинг оғир ҳаёти тасвирланган бўлиб, қўшиқда исёнкор руҳ ҳукмронлик қилади. Афсуски қўшиқ муаллифи кимлиги маълум эмас. Бу аноним фолклорлик қўшиғининг сўзлари эрталаб гуруч майдонига ишлагани борган эрнинг уйда қолган хотинига хитобидир.
ИИ жаҳон уруши рўй берган вақтда дастлаб Муссолинига қарши, сўнгра немис босқинчиларига қарши курашган италян антифашист партизанлари томонидан қўшиқ сўзлари ўзгартирилиб, маршга айлантирилган эди. Партизан ҳаракатининг рамзига айланган қўшиқ қисқа муддатдан сўнг анархистлар, коммунистлар, социалистлар ва бошқа антифашист гуруҳларнинг расмий қўшиғига айланган эди. Урушдан кейин ҳақсизликка, тенгсизликка қарши курашганларнинг, инқилобга ишонган социалистларнинг қўшиғи, яъни инқилоб қўшиғига айланади. Шу тариқа қўшиқ бутун дунёдаги турли тилларда ижро қилинади.
Мусовийларнинг халқ қўшиқларидан бирининг Клезмер тарзида ижро қилинган ва 1919-йилда пластинкага ёзилган бир қўшиқ сабаб „Белла cиао“ қўшиғининг мусовийларга бориб тақалиши мумкинлиги ҳам иддао қилиб келинади.[1]
Қўшиқнинг куйланиши
Қўшиқнинг энг машҳур версияси италян халқ қўшиқчиси Гиованна Даффини томонидан 1962-йилда куйланади. Қўшиқнинг ишчи ва партизанлар версияси Даффинининг 1975-йилдаги „Аморе мио нон пиангере“ албомидан ўрин эгаллайди.[2]
Қўшиқ сўзлари
Ишчилар томонидан куйланган версияси
| Италян тилида[3] | Ўзбекча таржимаси |
|---|---|
Алла маттина аппена алзата |
Эрта тонгдан уйғондим |
Партизанлар учун айтилган версияси
| Италян тилидаги версияси[4] | Инглиз тилидаги версияси |
|---|---|
Уна маттина ми сон свеглиато, |
Бир куни тонгда уйғондим
Аҳ, алвидо гўзалим, алвидо гўзалим. Алвидо гўзал! Яхши қол! Яхши қол! Бир тонгда уйғондим Ва босқинчини кўрдим Аҳ партизан, мени узоқларга олиб кет Аҳ, алвидо гўзалим, алвидо гўзалим. Алвидо гўзал! Яхши қол! Яхши қол! Аҳ партизан, мени узоқларга олиб кет Чунки ўлимнинг яқинлашганини ҳис қиляпман Ва агар бир партизан сифатида ўлсам (Ва агар тоғда ўлсам) Аҳ, алвидо гўзалим, алвидо гўзалим. Алвидо гўзал! Яхши қол! Яхши қол! Ва агар партизан сифатида ўлсам (Ва агар тоғда ўлсам) У ҳолда мени кўрмоғинг лозим Мени тоғга дафн қил (Ва мени кўмишга мажбурсан) Аҳ, алвидо гўзалим, алвидо гўзалим. Алвидо гўзал! Яхши қол! Яхши қол! Мени тоғга дафн қил (Ва мени кўмишга мажбурсан) Гўзал бир гулнинг соясида Ва ўтади инсонлар (Ва ўтади барча) Аҳ, алвидо гўзалим, алвидо гўзалим. Алвидо гўзал! Яхши қол! Яхши қол! Ва ўтади инсонлар (Ва ўтади барча) Менга қарата айтишади „аҳ, қандай гўзал гул“ (Ва айтишади „Қандай гўзал гул“) Бу бир партизаннинг гули (Ва бу бир партизаннинг гули) Аҳ, алвидо гўзалим, алвидо гўзалим. Алвидо гўзал! Яхши қол! Яхши қол! Партизаннинг гули (Ва бу бир партизаннинг гули) У озодлик учун шараф-ла ўлди… |
Мусиқаси
<сcоре соунд="1"> \релативе c' {
\лангуаге "деуцч" \аутоБеамОфф \cлеф требле \кей ф \мажор \партиал 4. а8 д э ф8 д4.~ д8 а д э ф8 д4.~ д8 а д э ф4 э8 д ф4 э8 д а'4 а а8 а г а б б4.~ б8 б а г б а4.~ а8 а г ф э4 а ф э д2 р8 \бар "|."
} \аддлйриcс {
У -- на мат -- ти -- на __ ми сон све -- глиа -- то, о бел -- ла cиао, бел -- ла cиао, бел -- ла cиао cиао cиао, у -- на мат -- ти -- на ми сон све -- глиа -- то, э ҳо тро -- ва -- то л'ин -- ва -- сор.
} </сcоре>
Манбалар
- ↑ „Белла cиао“ (2005-йил 10-сентябр). 2005-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-август.
- ↑ Гианни Босио ве Роберто Лейди тарафıндан 1962' де кайдедилмиşтир. Гиованна Даффини: „Алла маттина аппена алзата“, фром тҳе CД: Гиованна Даффини: Л’амата генитриcе (1991)
- ↑ „Белла Cиао (делле Мондине)“. www.антиwарсонгс.орг.
- ↑ „Уна дичиаразионе д'аморе“. АНПИ. 2020-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-август.