Berezan oroli
Березан ( кириллча: Березан; қадимги юнонча: Борйстҳенес ; собиқ туркча: Пирезин . ) Қора денгиздаги орол, Украинанинг Николай вилояти, Очакив тумани, Днепр-Буг эстуариясининг кириш қисмида жойлашган. Очаков шаҳридан 8 километр ва Рйбаковка курорт қишлог'идан 4 километр узоқликда жойлашган. Ко'пинча уни Днепр-Буг эстуариясида жойлашган Первомайский сун'ий ороли билан қо'шиб юборишади. Березан ороли тахминан 900 га яқин узунлиги 320 метр кенглигида, шимолий қисмининг баландлиги 3-6 метр, жанубий қисми 21 метр. У материкдан (у билан узоқ вақт олдин бог'ланган бо'лиши мумкин) тахминан 1,5 миля саёз сув билан ажратилган. Березан Украина Миллий Фанлар академиясининг тарихий ва археологик қо'риқхонасининг ажралмас қисмидир "Олвиа" . Оролда аҳоли яшамайди. Ёзда бу ерда НАСУ ИА археологик экспедициялари ва Давлат Эрмитаж музейи ишлайди. Археологик ёдгорлик рухсациз қазишмалар натижасида вайрон бо'лган[1].
 Березан Исланд ас сеэн фром а дистанcе. | |
  Березан | |
| Географияси | |
|---|---|
| Жойлашув | Қора денгиз |
| Координаталар | 46°36′Н 31°24.6′Э / 46.600°Н 31.4100°Э |
| Жами ороллар | 1 |
| Майдон | 0.24 км2 (0.093 кв ми) |
| Узунлик | 0,9 км (0.56 ми) |
| Кенглик | 0,4 км (0.25 ми) |
| Бошқарув | |
| _БЛАНК_ | |
| Кўча | Очакив туман |
| Бошқарувчи | Олвиа қўриқхонаси |
Тарихи
Березан шимолий Қора денгиз минтақасидаги энг қадимги юнон колонияларидан бирига (эҳтимол, Днепрнинг юнонча номидан кейин Борйстҳен номи билан танилган) уй бўлган. Орол биринчи марта милоддан аввалги ВИИ асрўрталарида [2] ўрнашиб қолган ва эрамиздан аввалги В аср охирида Олбия минтақадаги ҳукмрон мустамлакага айланганда ташлаб кетилган[3]. Милоддан аввалги В асрда Геродот шу номдаги дарёнинг шимолий оқими ҳақида маълумот тўплаш учун келган скиф ҳинтерландлари билан буғдой савдоси орқали ривожланди.
Ўрта асрларда орол катта ҳарбий аҳамиятга эга бўлган. Киэв Руси даврида Варангияликлардан юнонларга борадиган савдо йўлида муҳим стансия бўлган. Варангияликлар юнонлар билан биринчи марта ўша ерда алоқа қилишган.
.svg)
Жанубий Украинадаги ягона Руник ёзуви - Березан Рунестоне 1905-йилда оролда топилган, ҳозир Одесса тарихий музейида кўргазмада. Ёзув Готландлик Варангиялик савдогарнинг қабри устидаги қабр тошининг бир қисмида бўлган. Матнда шундай дейилган: "Грани бу омборни унинг шериги Карл хотирасига ясаган[4].
Эстуарийни назорат қилиш (Шарқий славян манбаларида Белобереже ёки Оқ қирғоқлар деб номланади) кўплаб Рус-Византия урушлари пайтида Киэв Руси ва Византия ўртасида баҳсли бўлган. 944-йилги Россия-Византия шартномасида руслар ёзда оролдан фойдаланиши мумкин бўллган бунинг учун дарёнинг оғзида қишки лагерлар қурмасдан ёки қирғоқдан балиқ овлаган Черсонесос фуқароларига зулм қилмасдан туриб фойдаланиш мумкин бўлган лекин Святослав И нинг Византияга қарши уруши тугаши билан, Россиянинг бу босиб ўтиши ўз қўшинларини Доростолондан Белобережега эвакуация қилишга рухсат берди, у ерда унинг қўшинлари 971-972 йилларда қишни ўтказдилар.
ХИВ-ХВ асрларда, бутун Буг-Днестр дарёси Литва Буюк Герцоглигининг бир қисми бўлганида, орол ҳақида фақат тўсатдан маълумотлар мавжуд ва ХВ-ХВИ асрлар бошида орол Қрим томонидан бошқарилган. Хонликда аҳоли яшамаган. Шу билан бирга, Запороже казаклари орол ҳақида билишган ва ундан кемаларни лангар қилиш ва кўплаб денгиз саёҳатларида дам олиш учун ишлатишган[5].
Запороже казаклари ХВИ-ХВИИ асрларда Қрим татарлари ва Усмонлилар империясига қарши юришлари чоғида Березан қалъасини қалъа сифатида тиклаган. Қўшни Очаков руслар қўлига ўтгандан сўнг, орол Янги Россиянинг қолган қисми билан Россия империясига қўшилди.
ХИХ асрдан бошлаб Греция мустамлакати жойлашган жой ва унинг некрополлари вақти-вақти билан қазиб келинган; бу жой эрозияга учраган бўлса ҳам ( мақбаралар ҳам талон -торож қилинган), қазишлар натижасида бой топилмалар (архаик сопол буюмлар, ёзувлар ва бошқалар) пайдо бўлган.
1906-йил март ойида Пётр Шмидт Березанда қатл этилди.
Иккинчи жаҳон уруши даврида орол барча туман ва Очакив шаҳри билан бирга Руминия Днестрянı губернаторлиги таркибига кирган.
2013-йилда археологлар оролда ХИ аср охири ХИИ аср бошларига тегишли бўлган энколпион хочни топдилар, бу ерда аҳоли пункти мавжудлигига асос бўлган, балки Варангияликлардан юнонларга савдо йўлини ҳимоя қилиш учун мўлжалланган[6].
Суратлари
-
Оролда Борйстҳенида археологик қазишмалар -
Ташлаб кетилган маёқлар -
Лейтенант Шмидтни хотирлаш учун обелиск -
Cессна 150Лда Березан ороли устидан учиш
- ↑ „Березан Исланд“ (ру). очаков.гло. 2022-йил 8-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-ноябр.
- ↑ Эусебиус статес ин ҳис Чроникои канонес тҳат тҳе cолонй wас фоундед ин 647–646 БC, бй сеттлерс фром Милетус.
- ↑ Треистер, Мичаил Ж.; Виноградов, Юри Г. "Арчаэологй он тҳе Нортҳерн Cоаст оф тҳе Блаcк Сеа", Америcан Жоурнал оф Арчаэологй, Вол. 97, Но. 3. (1993), п. 538.
- ↑ Энтрй Х УаФв1914;47 ин Рундата 2.0
- ↑ Сапожников, Игор. Тҳе ассаулт он тҳе исланд оф Березан бй тҳе Чорноморскй Cоссаcкс (тҳе исланд оф Березан анд иц cаптуре ин 1788). "Елтон-2" — "Гратек", 2000 — 11-12-бет. ИСБН 966-7588-11-4. Қаралди: 2021-йил 4-июл.
- ↑ „Ан анcиэнт Славиc cросс wас фирст фоунд ин тҳе соутҳ оф тҳе cоунтрй“ (ру). кп.уа.
Қўшимча ўқиш
- Крÿзҳицкий, Сергей Д. "Березан оролидаги уйларнинг турлари ҳақида", Скифиядан Сибиргача бо'лган қадимий цивилизациялар, жилд. 11, масала 3/4. (2005), бет. 181–197.
- Ноонан, Томас С. "Антик даврда Шимолий Қора денгизнинг дон савдоси", Америка филология журнали, жилд. 94, №. 3. (1973), бет. 231–242.
- Соловёв, Сергей Л. Қадимги Березан: Шимолий Қора денгиздаги биринчи юнон колониясининг архитектураси, тарихи ва маданияти (Cоллоқуиа Понтиcа; 4) . Леиден: Брилл Аcадемиc Публишерс, 1999 (қаттиқ муқовали,ИСБН 90-04-11569-2 ).
- Балбина Баэблер томонидан Брйн Маwр Cлассиcал Ревиэwда ко'риб чиқилган, 2000.06.01.
- Сара Оуэн томонидан Тҳе Жоурнал оф Ҳеллениc Студиэс, жилдда ко'риб чиқилган. 121. (2001), бет. 216–217.
- Соловёв, Сергей Л. "Березан ороли: Археологиянинг асосий хусусиятлари" (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-03-05 санасида архивланган), Билкент университети. Археология ва сан'ат тарихи кафедраси ахборот бюллетени, №. 3. (2004), бет. 17–19.
- Соловёв, Сергей Л. "Пул муомаласи ва Аркаик Борйстҳенеснинг сиёсий тарихи", Скифиядан Сибиргача бо'лган қадимий цивилизациялар, жилд. 12, масала 1/2. (2006), бет. 63–75.
Яна қаранг
- Хортиция ороли
- Илон ороли