Berlin tarixi

Берлин тарихи 13-асрдан бошланади. У 1417-йилда Бранденбург Маргравиатининг, кейинроқ Бранденбург-Пруссия ва Пруссия Қироллигининг пойтахти бўлди. Пруссия 18-19-асрларда тез ўсди. 1871-йилда Германия империясининг асосини ташкил этган. Империя 1918-йилгача Биринчи жаҳон урушида мағлуб бўлгунга қадар омон қолади.

1900-йилдан кейин Берлин илм-фан, гуманитар фанлар, мусиқа, музейлар, олий таълим, ҳукумат, дипломатия ва ҳарбий ишлардаги етакчи роллари билан машҳур бўлган йирик жаҳон шаҳрига айланди.

Иккинчи жаҳон уруши пайтида бомбардимон қилиш, артиллерия ва шафқациз кўчама-кўча жанглари Берлиннинг катта қисмини вайрон қилди. Берлин кейинчалик тўртта йирик иттифоқчи кучлар ўртасида бўлинди. Қирқ йилдан ортиқ вақт давомида у Ғарб ва Шарқ ўртасидаги Совуқ уруш қарама-қаршилигини қамраб олди. 1990-йилда Германиянинг бирлашиши билан Берлин пойтахт ва йирик жаҳон шаҳри сифатида тикланди.

Шаҳарнинг ривожланиши (1100—1400)

1157-йилда Алберт томонидан асос солинган Бранденбург Маргравиатининг бир қисми сифатида Германия ҳукмронлигига ўтди. 12-асрнинг охирида немис савдогарлари ҳозирги шаҳар марказини Берлин деб номланган.

Бранденбург маргравиати (1400—1700)

1415-йилда Фридрих И 1440-йилгача бошқарган Бранденбург Маргравиатининг сайловчиси бўлди. Гогенсоллернлар кейинги аъзолари 1918-йилгача Берлинда аввал Бранденбург сайловчилари, кейин Пруссия қироллари ва ниҳоят Германия императорлари сифатида ҳукмронлик қилдилар. Берлин Гогенсоллернларнинг қароргоҳига айланганди. Ганза Лигасининг бепул шаҳар мақомидан воз кечиши керак эди. Унинг асосий иқтисодий фаолияти савдодан суд учун ҳашаматли маҳсулотлар ишлаб чиқаришга ўтди.

Пруссия Қироллиги (1701—1871)

1701-йилда Фредерик ИИИ (1688—1701) ўзини Пруссия қироли Фридрих И (1701—1713) сифатида тож кийди. Шаҳар ғарбида Шарлоттенбург қал’асини қуришни буюрди.^[1] У Берлинни янги Пруссия қироллигининг пойтахтига айлантирди.

1710-йил 1-январда Берлин, Коллин, Фридрихсвердер, Доротҳеэнштадт ва Фридрихштадт шаҳарлари „Берлин қироллик пойтахти ва қароргоҳи“ сифатида бирлаштирди.

Иқтисодий ўсиш

Пруссия меркантилистик сиёсати ишлаб чиқариш корхоналарини қўллаб-қувватлади. Берлинда кўплаб кичик устахоналар мавжуд эди. Сув қувватига эга бўлмаган Берлин тадбиркорлари 1815-йилдан кейин буғ двигателларидан фойдаланишда дастлабки кашшофлар бўлишган. Тўқимачилик, кийим-кечак, қишлоқ хўжалиги асбоб-ускуналари, темир йўл жиҳозлари, кимё ва машинасозлик алоҳида аҳамиятга эга. 1880-йилдан кейин электр машинасозлик муҳим аҳамият касб этди.

Берлин романтизми

Немис романтизмининг Ена романтизмидан кейинги босқичи кўпинча Берлин романтизми деб аталади. Ҳаракатнинг таниқли вакиллари орасида Фридрих Шлеермахер, Вилгелм фон Гумболдт ва Александр фон Гумболдт бор ^[2].

Веймар Республикаси (1918—1933)

1920-йилгача Берлин шаҳрининг шаҳар чегаралари (тўқ қизил) Катта Берлиннинг кенгайтирилган шаҳар ҳудудида (очиқ қизил)

Биринчи жаҳон уруши охирида монархия ва аристократия ағдарилди. Германия Веймар республикаси деб номланувчи республикага айланди. Берлин пойтахт бўлиб қолди. Лекин ўта чап ва ўнг томондан бир қатор таҳдидларга дуч келди.

Иккинчи жаҳон уруши

Файл:СФП 186 - Флуг уэбер Берлин.огв Дастлаб Берлин Британия бомбардимончиларининг ҳаддан ташқари узоқ масофасида эди. Ҳужумлар ёзда очиқ осмонда амалга оширилиши керак эди. Бу эса ҳужумчилар учун хавфни оширди. Яхшироқ бомбардимончилар 1942-йилда фойдаланишга топширилди. Аммо ўша йили Британиянинг бомбардимон қилиш ҳаракатларининг аксарияти немис сув ости кемаларига қарши Атлантика жангини қўллаб-қувватлашга сарфланди.

Ғарбий ва Шарқий Германия (1945—1990)

Уруш охирида Берлиннинг учдан бир қисми иттифоқчиларнинг келишилган ҳаво ҳужумлари, совет артиллерияси ва кўча жанглари натижасида вайрон бўлди. "Стунде Нулл" деб аталадиган шаҳар учун янги бошланишни белгилади. Буюк Берлин 1944-йилги Лондон протоколига биноан иттифоқчилар томонидан тўрт секторга бўлинган.

Файл:Берлин Доcументарй.wебм

Германия Федератив Республикаси (1990-йилдан ҳозирги кунгача)

Реконструксия қилинган Рейхстаг 1999-йилда Бундестаг қароргоҳига айланади.
2006-йилги ФИФА Жаҳон чемпионати финали Берлинда бўлиб ўтди.
А.Меркел ва Ж.Баррозо 2007-йилда
Гумболдт университети 2012-йилда Германия мукаммаллиги ташаббуси ғолиби бўлди
Скйлине 2013-йил

Берлин хронологияси
Германия тарихи
Берлин секторлари комендантлари рўйхати
Берлиндаги филмлар рўйхати
Берлинлик одамлар рўйхати

Манбалар

↑ Рудолф Г. Счарманн, Чарлоттенбург Палаcе: Роял Пруссиа ин Берлин (2005)
↑ Ҳелмут Тҳиэлиcке, Модерн Фаитҳ анд Тҳоугҳт, Wиллиам Б. Ээрдманс Публишинг, 1990, п. 174.

[1] Рудолф Г. Счарманн, Чарлоттенбург Палаcе: Роял Пруссиа ин Берлин (2005)

[2] Ҳелмут Тҳиэлиcке, Модерн Фаитҳ анд Тҳоугҳт, Wиллиам Б. Ээрдманс Публишинг, 1990, п. 174.

[1]

[2]