Бернард Катз (1911-йил 24-март, Лейпсиг) — инглиз физиологи. Лейпсиг университетини тугатган (1934-йил). 1935-йилда Буюк Британияга кўчиб келган. Лондон қироллик жамияти аъзоси (1952-йилдан) ва унинг вице-президенти (1965-йилдан). Мускулларда биоэнергетик потенсиалларни ва ҳужайра мембраналарининг физиккимёвий хусусиятларини ўрганган. Нерв ҳужайраларидан мускул ҳужайраларига импулеларнинг узатилиш механизмларини аниқлаган, простагландинларни кашф этган. Нобел мукофоти лауреати (1970, Ж. Акселрод ва У. Эйлер билан ҳамкорликда)[1].

Ҳаёти ва карераси

Катз Германиянинг Лейпциг шаҳрида асли россиялик яҳудий оиласида, Евгений (Рабиновиц) ва мўйна савдоси билан шуғулланувчи Макс Катзнинг ўғли[2]. У 1921-1929-йилларда ўша шаҳардаги Алберт гимназиясида таълим олган ва Лейпциг университетида тиббиёт факултетида ўқишни давом эттирган. 1934-йилда ўқишни тугатди ва 1935-йил февралида Британияга кетади.

Катз дастлаб Арчибалд Вивиан Ҳилл нинг қўл остидаги Лондон Университет коллежига ишга борди. У 1938-йилда докторлик диссертациясини тамомлаган ва Сйдней тиббиёт мактабининг Канемацу институтида Жоҳн Керу Экклс билан ўқиш учун Cарнегй стипендиясини қўлга киритган. Бу вақт ичида у ҳам, Экклз ҳам Сидней университетида тадқиқот ма'рузалари ўқидилар[3]. У 1941-йилда[4] Британия фуқаролигини олди ва 1942-йилда Австралия Қироллик ҳаво кучларига қўшилди. У Тинч океанидаги урушни радар офицери сифатида ўтказди ва 1946-йилда Ҳилл томонидан яна УCЛга директор ёрдамчиси сифатида таклиф қилинди. 1949-йилгача уч-йил давомида Катз оиласи Хилл ва унинг рафиқаси Маргарет билан Хайгейтдаги уйининг энг юқори квартирасида яшаган[5].

Англияда у 1963-йилги Нобел мукофоти совриндорлари Алан Ҳодгкин ва Эндреw Ҳаксли билан ҳам ишлаган. Катз 1952-йилда УCЛ профессори ва биофизика бошлиғи, 1952-йилда Қироллик жамияти (ФРС) а'зоси этиб сайланган[6].У 1978-йилгача фахрий профессор бўлгунга қадар биофизика бўлими бошлиғи бўлиб қолди.

Катз 1945-йилда Маргуэрит Пенли билан турмуш қурди. Катз 2003-йил 20-апрелда 92 ёшида Лондонда вафот этди. Унинг ўғли Жонатан Оксфорд университетининг жамоатчи нотиқидир[2].

Тадқиқот

Унинг тадқиқотлари синапсларнинг асосий хусусиятларини, нерв ҳужайралари бир-бирига ва бошқа турдаги ҳужайраларга сигнал берадиган бирикмаларни очиб берди. 1950-йилларга келиб у қисқаришни рағбатлантириш учун восита нейронларини мушаклар билан боғлайдиган синапсларда топилган сигнализация молекуласи бўлган ацетилхолиннинг биокимёси ва та'сирини ўрганган[7]. Катз Нобел мукофотини Пол Фатт билан бирга синапсларда нейротрансмиттернинг чиқарилиши "квант" эканлигини, я'ни ҳар қандай синапсда чиқарилган нейротрансмиттер миқдори ҳеч қачон ма'лум миқдордан кам бўлмаслигини ва агар кўп бўлса, бунинг интеграл сонидан кўп бўлишини исботлади ва Нобел мукофотига сазовор бўлди. Олимлар энди бу ҳолатнинг келиб чиқишини тушунишди, чунки улар синаптик бўшлиққа чиқарилишидан олдин, трансмиттер молекулалари экзоцитоз пайтида бошқа ҳар қандай пуфакчага ўхшаш тарзда ажралиб чиқадиган синаптик пуфакчалар деб номланувчи ўхшаш ўлчамдаги субҳужайра пакетларида жойлашган.

Катзнинг иши асаб агентлари ва пестицидлар бўйича урушдан кейинги янги тадқиқотларнинг асоси бўлган органофосфатлар ва органофосфатларни ўрганишга дарҳол та'сир кўрсатди, чунки у мураккаб ферментлар айланишини осонликча бузишини аниқлади.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ "КАТС (Катз) Бернард" ЎзМЕ. К-ҳарфи (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-04-19 санасида архивланган) Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  2. ↑ 2,0 2,1 „Тҳе Нобел Призе ин Пҳйсиологй ор Медиcине 1970“.
  3. ↑ „Аустралиа'с Нобел Лауреатес анд тҳе Нобел Призе | аустралиа.гов.ау“. 2014-йил 14-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-август.
  4. ↑ "Катз, Сир Бернард (1911–2003), эхпериментал пҳйсиологист" (эн). Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (онлине нашри). Охфорд Университй Пресс. 2004. дои:10.1093/реф:однб/61415. ҳттпс://www.охфордднб.cом/виэw/10.1093/реф:однб/9780198614128.001.0001/однб-9780198614128-э-61415. <!---> (Субсcриптион, Зиёсфера Либрарй аccесс ор УК публиc либрарй мембершип реқуиред.)
  5. ↑ Коскй, Жулес.. Тҳе Топ оф тҳе Ҳилл: А Ҳисторй оф тҳе Ҳилл Ҳомес. Ҳилл Ҳомес, 1994. ИСБН 0-9523659-0-1. . п.85
  6. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед фрс
  7. ↑ Тҳе Релеасе оф Неурал Трансмиттер Субстанcес (Тҳе Шеррингтон Леcтурес Х), Чарлес C Тҳомас Публишер, Спрингфиэлд (Иллиноис) 1969, пп. 60