Bernardo Bertolucci sahifasining manbasini koʻrish

{{Kinematografist
 | tasvir               = Bernardo Bertolucci, film director.jpg
 | tavallud_sanasi      = {{birth date|1941|3|16}}
 | tavallud_joyi        = [[Parma]], Italiya
 | vafot_sanasi         = {{death date and age|2018|11|26|1941|3|16}}
 | vafot_joyi           = [[Rim]], {{ITA}}
 | fuqaroligi           = {{ITA}}
 | faoliyat_yillari     = 1962 — 2018
 | turmush_oʻrtogʻi     = Adriana Asti (ajrashgan)<br />{{marriage|Klar Peplou|1979}}
 | mukofotlari          = „[[Oscar]]“ (1988), Venetsiyada faxriy „[[Oltin sher]]“ (2007), faxriy „[[Oltin palma |Oltin palma novdasi]]“ (2011)
}}
'''Bernardo Bertoluchchi''' ({{lang-it|Bernardo Bertolucci}}; 1941-yil 16-mart, [[Parma]] — 2018-yil 26-noyabr, [[Rim]]) — [[Italyanlar|italiyalik]] [[kinorejissyor]] va [[ssenariychi|ssenariynavis]]. U zamonaviy kino sanʼatining eng nufuzli va sermahsul namoyandalaridan biri sifatida eʼtirof etiladi<ref name="BFIobit">{{cite web |url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/comment/obituaries/bernardo-bertolucci-extraordinary-visual-cinema-director |title=Bernardo Bertolucci obituary: extraordinary director of visually outstanding cinema |publisher=Sight & Sound, British Film Institute |date=2018-11-28 |access-date=2021-03-15}}</ref>. „Soʻnggi imperator“ (1987) filmi bilan eng yaxshi rejissyor uchun „<nowiki/>[[Oscar]]<nowiki/>“ mukofotini olgan birinchi [[Italyanlar|italiyalik]] [[rejissyor]] boʻlgan, shuningdek, BAFTA, „Sezar“ va ikki marta „<nowiki/>[[Oltin globus]]<nowiki/>“ mukofotlari, Venetsiyada „<nowiki/>[[Oltin sher]]<nowiki/>“ va [[Cannes kinofestivali|Cannes kinofestivalida]] faxriy „<nowiki/>[[Oltin palma|Oltin palma novdasi]]<nowiki/>“ egasidir.

Bertoluchchi 22 yoshida Per Paolo Pazolini yordamchisi sifatida kinoga kirib, shu yoshda [[rejissyor]] sifatida debyut qilgan. Uning filmlarida koʻpincha [[siyosat]], insoniy munosabatlar, [[tarix]], ijtimoiy tabaqalanish va jamiyatdagi turli yopiq mavzularni keng yoritadi.

== Biografiyasi ==

Bertoluchchi [[Italiya|Italiyaning]] [[Emilia-Romagna]] viloyatidagi [[Parma (provinsiya)|Parma shahrida]] tugʻilgan. U oʻqituvchi Ninetta va [[shoir]], [[Sanʼatshunoslik|sanʼatshunos]] hamda [[Kinotanqidchi|kino tanqidchisi]] [[Attilio Bertoluchchi]] oilasi voyaga yetgan<ref name="FilmReference">{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/34/Bernardo-Bertolucci.html |title=Bernardo Bertolucci Biography (1940-) |website=Film Reference |access-date=2010-09-14}}</ref>. U 15 yoshidanoq ijod qila boshlagan hamda oʻzining ilk kitobi uchun „Premio Viareggio“ adabiy mukofotiga loyiq koʻrilgan. Otasi Pazolinining birinchi romanini nashr etishga yordam bergan edi, Pazolini esa Bernardoni oʻzining „Akkattone“ (1961) filmida birinchi [[yordamchi rejissyor]] qilib olgan. 1958–1961-yillarda [[Sapienza universiteti|Sapienza universitetining]] zamonaviy adabiyot fakultetida oʻqigan, ammo uni tamomlamay tark etgan. Ukasi Juzeppe (1947–2012) [[teatr rejissyori]] va [[dramaturg]] boʻlgan.

Bertoluchchi 2018-yil 26-noyabrda [[Rim|Rimda]] 77 yoshida [[Oʻpka saratoni|oʻpka saratonidan]] vafot etgan<ref name="BBCobit">{{cite news |title=Oscar-winning director Bertolucci dies |work=BBC News |date=2018-11-26 |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-46342644 |access-date=2018-11-27}}</ref>.

== Kino faoliyati ==

1962-yilda Pazolini ssenariysi asosida birinchi toʻliq metrajli filmi „Ajal“ (''La commare secca'')ni suratga olgan. Rejissyorning 1964-yilda chiqarilgan „Inqilobdan oldin“ nomli ikkinchi filmi [[Italiya|Italiyada]] sovuq kutib olingan boʻlsada, xalqaro miqyosda [[Kinotanqidchi|kinotanqidchilar]] tomonidan yuqori baholandi va keyinchalik [[rejissyor]] ijodidagi eng muhim asarlardan biri sifatida eʼtirof etildi. Rejissyorning [[Moravia Alberto]] romani asosidagi „Konformist“ (1970) filmi „<nowiki/>[[Oscar]]<nowiki/>“ mukofotining eng yaxshi moslashtirilgan [[ssenariy]] nominatsiyasiga va [[Berlin kinofestivali|Berlin kinofestivalining]] „<nowiki/>[[Oltin ayiq]]<nowiki/>“ mukofotiga nomzod boʻlgan<ref name="BFIobit" />.

1972-yilgi „Parijdagi soʻnggi tango“ ([[Marlon Brando]] va Mariya Shnayder ishtirokida) kuchli bahslarga sabab boʻlgan. Filmdagi [[Jinsiy zoʻravonlik|zoʻrlash]] sahnasi jamoatchilik tomonidan keskin tanqid qilingan. Aktrisa Mariya Shnayder keyinchalik ushbu jarayonda oʻzini kamsitilgan va [[Jinsiy zoʻravonlik|jinsiy zoʻravonlikka]] uchragandek his qilganini bayon etgan. [[Rejissyor]] Bertoluchchi esa 2013-yilda bergan intervyusida [[Aktrisa|aktrisadan]] kadrda chinakam gʻazab va tushkunlik emotsiyasini olish maqsadida sariyogʻdan lubrikant sifatida foydalanish gʻoyasini undan sir saqlaganini tan olgan<ref name="Macnab">{{cite news |last=Macnab |first=Geoffrey |date=2013-02-01 |title=Bernardo Bertolucci: 'I thought I couldn't make any more movies' |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2013/feb/01/bernardo-bertolucci-berlusconi-last-tango}}</ref>. Italiya sudining qarori bilan film musodara etildi, Bertoluchchi esa toʻrt oylik shartli qamoq jazosiga tortilib, besh yilga saylov va fuqarolik huquqlaridan mahrum qilindi. Keyingi filmlari — tarixiy epopeya „1900“ (1976), „Oy“ (1979) va „Kulgili odamning fojiasi“ (1981) ham bahsli, ammo yuqori baholangan.

Xitoyning oxirgi imperatori Pui hayotiga bagʻishlangan „Soʻnggi imperator“ (1987) filmi [[Kinotanqidchi|tanqidchilar]] va tomoshabinlar tomonidan iliq kutib olingan, u 60-"Oscar" marosimida nomzod boʻlgan toʻqqizta nominatsiyaning barchasini, shu jumladan eng yaxshi film va eng yaxshi rejissyor mukofotlarini qoʻlga kiritgan<ref name="NYT1988">{{cite news |last=Harmetz |first=Aljean |date=1988-04-12 |title='The Last Emperor' Wins 9 Oscars And Is Named Best Film of 1987 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1988/04/12/movies/the-last-emperor-wins-9-oscars-and-is-named-best-film-of-1987.html |access-date=2018-11-29}}</ref>. Bu film [[Xitoy]] hukumati [[Imperator saroyi|taqiqlangan shaharda]] (Imperator saroyi) suratga olishga ruxsat bergan birinchi badiiy film boʻlgan. U „Sharq trilogiyasi“ deb ataluvchi uch film — „Soʻnggi imperator“, „Panoh boʻlguvchi osmon“ (1990) va „Kichik Budda“ (1993) — ning birinchisi edi. Keyin Bertoluchchi [[Italiya|Italiyaga]] qaytib, „Goʻzallikni oʻgʻirlash“ (1996) va „Orzu qiluvchilar“ (2003) filmlarini suratga olgan.

2007-yilda [[Venetsiya kinofestivali|Venetsiya kinofestivalida]] butun faoliyati uchun „<nowiki/>[[Oltin sher]]<nowiki/>“, 2011-yilda esa [[Cannes kinofestivali|Cannes kinofestivalida]] faxriy „<nowiki/>[[Oltin palma|Oltin palma novdasi]]<nowiki/>“ bilan taqdirlangan<ref name="BBC2011">{{cite news |title=Bernardo Bertolucci to receive Palme d'Or honour |work=BBC News |date=2011-04-11 |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13041286 |access-date=2012-08-25}}</ref>. Uning oxirgi asari boʻlmish „Men va sen“ filmi Nikkolo Ammaniti romani asosida yaratilgan boʻlib, 2012-yili [[Cannes kinofestivali|Cannes kinofestivalining]] tanlovdan tashqari namoyish etiladigan filmlar qatoridan joy oldi. Uning vafotidan sal oldin yozilgan oxirgi [[Ssenariy|ssenariysi]] „Aks-sado xonasi“ 2026-yilda [[italiyalik]] [[rejissyor]] Andrea Pallaoro tomonidan filmga aylantirilgan.

== Filmografiyasi ==

=== Badiiy filmlari ===

{| class="wikitable sortable"
|-
! Yil
! Film nomi
! Asl nomi
! Rejissyor
! Ssenariychi
|-
| 1962
| „Ajal“
| ''La commare secca''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1964
| „Inqilobdan oldin“
| ''Before the Revolution'' (''Prima della rivoluzione'')
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1967
| „Milliard dollarlik ballada“
| ''Ballata da un miliardo''
| {{no}}
| {{yes}}
|-
| 1968
| „Bir paytlar Gʻarbda“
| ''Once Upon a Time in the West''
| {{no}}
| Hikoya muallifi
|-
| 1968
| „Sherik“
| ''Partner''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1970
| „Konformist“
| ''The Conformist'' (''Il conformista'')
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1972
| „Parijdagi soʻnggi tango“
| ''Last Tango in Paris''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1976
| „1900“
| ''1900'' (''Novecento'')
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1979
| „Oy“
| ''La Luna''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1981
| „Kulgili odamning fojiasi“
| ''Tragedy of a Ridiculous Man'' (''La tragedia di un uomo ridicolo'')
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1987
| „Soʻnggi imperator“
| ''The Last Emperor''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1990
| „Panoh boʻlguvchi osmon“
| ''The Sheltering Sky''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1993
| „Kichik Budda“
| ''Little Buddha''
| {{yes}}
| Hikoya muallifi
|-
| 1996
| „Goʻzallikni oʻgʻirlash“
| ''Stealing Beauty''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 1998
| „Qamal ostida“
| ''Besieged''
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 2001
| „Sevgi tantanasi“
| ''Triumph of Love''
| {{no}}
| {{yes}}
|-
| 2003
| „Orzu qiluvchilar“
| ''The Dreamers''
| {{yes}}
| {{no}}
|-
| 2012
| „Men va sen“
| ''Me and You'' (''Io e te'')
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
| 2026
| „Aks-sado xonasi“
| ''The Echo Chamber''
| {{no}}
| {{yes}}
|}

=== Qisqa metrajli filmlari ===

{| class="wikitable sortable"
|-
! Yil
! Film nomi
! Izoh
|-
| 1956
| „Choʻchqaning oʻlimi“ (''The Death of a Pig'')
|
|-
| 1956
| „Kanat“ (''The Cable'')
| Shuningdek montajchi va [[Operator (kinotexnikada)|operator]]
|-
| 1969
| „Azob“ (''Agony'')
| „Sevgi va gʻazab“ (''Love and Anger'') filmining qismi
|-
| 2002
| ''Histoire d’eaux''
| „Oʻn daqiqaga ulgʻaygan: Cello“ (''Ten Minutes Older: The Cello'') filmining qismi
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Bertoluchchi, Bernardo}}

[[Turkum:16-martda tugʻilganlar]]

[[Turkum:1941-yilda tugʻilganlar]]

[[Turkum:2018-yilda vafot etganlar]]

[[Turkum:Italiyalik kinorejissyorlar]]