Бертҳасаура (лот., мумкин бўлган русча номи — бертасаурус[1]) — Бразилиянинг Қуйи бўр давридаги қазилма қолдиқларидан маълум бўлган ноасауридлар оиласига мансуб теропод динозаврлар туркуми. Ягона тур — Бертҳасаура леополдинаэ[2] томонидан тақдим этилган.

Бертҳасаура
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Эукариотлар
Тип: Хордалилар
Синф: Динозаврлар
Туркум: Калтакесаклар
Оила: †Ноасауридс
Уруғ: †Бертҳасаура
Халқаро илмий номи
Бертасаура де Соуза ва бошқалар, 2021
Кичик турлар
  • †Бертҳасаура леополдинаэ
  • Де Соуза ва бошқалар 2021
  • Геохронология
  • 145,0–100,5 млн
  • Кашфиёт тарихи

    1971-йилда Александр Добруски ва унинг ўғли Жоау Густаво Добруски птерозаврлар ва троподларга тегишли бўлган кўплаб қолдиқлардан ташкил топган Крузейру-ду-Уэсти (Парана штати, Бразилия жануби) яқинида топилган. Кейинчалик, 2011-йилдан 2015-йилгача палеонтологлар Паоло Манзиг ва Луис Вайншуц бошчилигида бу ҳудудда қазишмалар олиб борилди. Қазишмалар давомида турли хил ҳайвонлар турларига тегишли бўлган жуда кўп материаллар, масалан, тапеяридлар оиласига мансуб птерозаврлар — Cаиуажара добрускии[3] ва Кересдракон вилсони[4], шунингдек ноасаурид — Весперсаурус паранаэнсис оиласидан динозавр қазиб олинди[5]. Кейинги тадқиқотлар давомида тўпланган материаллар орасидан бошқа ноасауридга тегишли қолдиқлар (МН 7821-В намунаси) ҳам аниқланди. Аутапоморфиялар аниқлангандан сўнг, ҳайвоннинг очилмаган скелетининг деярли яхши сақланиб қолган намунаси янги турнинг бир қисми сифатида янги турга тегишли эди. 2021-йилда турга Бертҳасаура, тур эса Бертҳасаура леополдинаэ деб номланган.

    Этимология

    Бертасаура жинси Жанубий Америкада аёллар ҳуқуқлари учун фаол курашган бразилиялик зоолог Берта Лутз шарафига номланган. Шу билан бирга, жинснинг номи қадимги юнонча келиб чиқиши σαύρα [-саура] — „калтакесак“ нинг бир қисмини ўз ичига олади.

    Ўзига хос Б. леополдинаэ номи Бразилия мустақиллиги учун курашда катта рол ўйнаган Бразилиянинг биринчи императори Мария Леополдина шарафига берилган. Муайян ном, шунингдек, Императриз Леополдиненсе самба мактабининг номига ҳам тегишли бўлиб, у 2018-йилда Бразилия карнавалига „Миллий музейдаги қироллик кечаси“ („Миллий музейдаги қироллик кечаси“) мавзусида спектакл тайёрлаган. ўша йилнинг сентабр ойида ёниб кетган Бразилия Миллий музейининг 200 йиллиги (карнавал ёнғин олдидан бўлиб ўтди).

    Таъриф

    Бертасаура узунлиги 1 метрдан ошмайдиган ноасауридлар оиласидан кичик теропод эди. Динозавр жағларсиз ва тишсиз эди, оғизда тишлар ўрнига кичик тишсимон қирралар жойлашган.

    МН 7821-В ҳолотипида Бертасаурани алоҳида тур сифатида кўриб чиқишга имкон берадиган қуйидаги хусусиятлар аниқланган:

    • Тишсиз жағлар (тиш жойи бўлмаган олд, юқори ва тиш суяклари (алвеолалар));
    • Премахилланинг ички қисмидаги тишли плиталар;
    • Қисқа тиш шифокорлари (уларнинг узунлиги деярли баландлиги билан таққосланади);
    • -
    • -
    • -
    • -
    • -

    Филогения

    Палеоэкология

    Бертасауранинг қолдиқлари кеч бўр даври Гоё- Ҳере шаклланишига тегишли конларда топилган. Бўр даврида шаклланиш манзараси чўл бўлган деб ишонилади. Эҳтимол, жағларнинг тузилиши ва тишлари йўқлигига кўра, Бертасаура катта миқдордаги ўлжани овлаган бўлиши мумкин эди, чунки у катта миқдордаги ўсимликлар ва баъзи майда умуртқали ҳайвонлар ва умуртқасиз ҳайвонлар билан кифояланади.

    Топилган қолдиқларга кўра, Бертасаура ўша ҳудуддаги доминант йиртқичлар — Cаиуажара добрускии ва Кересдракон вилсони тапеяридлари билан бирга яшаши мумкин эди. Яна бир оз каттароқ ноасаурид Весперсаурус паранаэнсис ҳам ўзининг ғайриоддий оёқ тузилиши билан машҳур бўлган ўша ҳудудда яшаганлиги ҳам маълум. Гуэрагама суламериcана Гоё-Эре шаклланишининг кўплаб йиртқичлари учун ўлжа бўлиб хизмат қилган бўлиши мумкин.

    Манбалар

    1. ↑ Новиковская А.. Берта Леополдиновна, где ваши зуби?, Элементи.ру (2-декабря 2021). Архивировано 17-января 2022 года. Дата обращэния 9-февраля 2022
    2. ↑ де Соуза Г. А., Соарес М. Б., Wеинсчüтз Л. C., Wилнер Э., Лопес Р. Т., де Араúжо О. М., Келлнер А. W. Тҳе фирст эдентулоус cератосаур фром Соутҳ Америcа (англ.) // Сcиэнтифиc Репорц : жоурнал. — 2021. — Вол. 11, исс. 1. — П. 22281. — ИССН[сайт ишламайди] 2045-2322. — дои:10.1038/с41598-021-01312-4. 1-января 2022 года.
    3. ↑ Манзиг П. C., Келлнер А. W. А., Wеинсчüтз Л. C., Фрагосо C. Э., Вега C. С., Гуимарãэс Г. Б., Годой Л. C., Лиccардо А., Риcетти Ж. Ҳ. C., Моура C. C. Дисcоверй оф а раре отеросаур боне бед ин а Cретаcеоус десерт wитҳ инсигҳц он онтогенй анд беҳавиор оф флйинг рептилес (англ.) // ПЛОС Оне : жоурнал. — 2014. — Вол. 9, исс. 8. — П. э100005. — ИССН[сайт ишламайди] 1932-6203. — дои:10.1371/жоурнал.поне.0100005. — Бибcоде: 2014ПЛоСО…9ж0005М. — ПМИД 25118592. %2Фжоурнал.поне.0100005 Архивировано 23-января 2022 года.
    4. ↑ {{{заглавие}}}.
    5. ↑ Келлнер А. W. А., Wеинсчüтз Л. C., Ҳолгадо Б., Бантим Р. А. М., Сайãо Ж. М. А неw тоотҳлесс птеросаур (Птеродаcтйлоидеа) фром Соутҳерн Бразил wитҳ инсигҳц инто тҳе палеоэcологй оф а Cретаcеоус десерт (англ.) // Анаис да Аcадемиа Брасилеира де Cиêнcиас : жоурнал. — 2019. — Вол. 91 (суппл 2). — П. э20190768. — ИССН[сайт ишламайди] 1678-2690 0001-3765, 1678-2690. — дои:10.1590/0001-3765201920190768. — ПМИД 31432888. Архивировано 14-февраля 2022 года.