Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Matematikada Bessel potentsiali Riesz potentsialiga oʻxshash potentsialdir (Fridrix Vilgelm Bessel nomi bilan atalgan), lekin cheksizlikda yaxshiroq parchalanish xususiyatlariga ega.

Agar s musbat haqiqiy qismga ega kompleks son boʻlsa, s tartibli Bessel potensiali operatori:

(I−Δ)−s/2{\displaystyle (I-\Delta)^{-s/2}}

bu yerda Δ – Laplas operatori va kasr quvvati Furye transformlari yordamida aniqlanadi.

Yukava potensiali Bessel potentsiallarining s=2{\displaystyle s=2} 3 oʻlchovli fazoda xususiy holatlaridir

Furye fazosida koʻrinishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bessel potentsiali Furye oʻzgarishlariga koʻpaytirish orqali taʼsir qiladi: har bir ξ∈Rd{\displaystyle \xi \in \mathbb{R}^d}uchun:

F((I−Δ)−s/2u)(ξ)=Fu(ξ)(1+4π2|ξ|2)s/2.{\displaystyle \mathcal{F}((I-\Delta)^{-s/2} u) (\xi)= \frac{\mathcal{F}u (\xi)}{(1 + 4 \pi^2 \vert \xi \vert^2)^{s/2}}.}

Integral koʻrinishlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

s>0{\displaystyle s > 0} boʻlganda, Bessel potensiali Rd{\displaystyle \mathbb{R}^d}da quyidagicha ifodalanishi mumkin:

(I−Δ)−s/2u=Gs∗u,{\displaystyle (I - \Delta)^{-s/2} u = G_s \ast u,}

bu yerda Bessel yadrosi Gs{\displaystyle G_s} x∈Rd∖{0}{\displaystyle x \in \mathbb{R}^d \setminus \{0\}} uchun integral formula boʻyicha[1] ifodalanadi

Gs(x)=1(4π)s/2Γ(s/2)∫0∞e−π|x|2y−y4πy1+d−s2dy.{\displaystyle G_s (x) = \frac{1}{(4 \pi)^{s/2}\Gamma (s/2)} \int_0^\infty \frac{e^{-\frac{\pi \vert x \vert^2}{y}-\frac{y}{4 \pi}}}{y^{1 + \frac{d - s}{2}}}\,\mathrm{d}y.}

Bu yerda Γ{\displaystyle \Gamma} Gamma funksiyasini bildiradi. Bessel yadrosi[2] orqali x∈Rd∖{0}{\displaystyle x \in \mathbb{R}^d \setminus \{0\}} ham ifodalanishi mumkin:

Gs(x)=e−|x|(2π)d−122s2Γ(s2)Γ(d−s+12)∫0∞e−|x|t(t+t22)d−s−12dt.{\displaystyle G_s (x) = \frac{e^{-\vert x \vert}}{(2\pi)^\frac{d-1}{2} 2^\frac{s}{2} \Gamma (\frac{s}{2}) \Gamma (\frac{d - s + 1}{2})} \int_0^\infty e^{-\vert x \vert t} \Big(t + \frac{t^2}{2}\Big)^\frac{d - s - 1}{2} \,\mathrm{d}t.}

Ushbu oxirgi ifodani oʻzgartirilgan Bessel funksiyasi[3] nuqtai nazaridan qisqaroq yozish mumkin, shu sababli potensial oʻz nomini oladi:

Gs(x)=12(s−2)/2(2π)d/2Γ(s2)K(d−s)/2(|x|)|x|(s−d)/2.{\displaystyle G_s(x)=\frac{1}{2^{(s-2)/2}(2\pi)^{d/2}\Gamma(\frac{s}{2})}K_{(d-s)/2}(\vert x \vert) \vert x \vert^{(s-d)/2}.}

Asimptotiklar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kelib chiqishida birida |x|→0{\displaystyle \vert x\vert \to 0},[4]

Gs(x)=Γ(d−s2)2sπs/2|x|d−s(1+o(1))if0<s<d,{\displaystyle G_s (x) = \frac{\Gamma (\frac{d - s}{2})}{2^s \pi^{s/2} \vert x\vert^{d - s}}(1 + o (1)) \quad \text{ if } 0 < s < d,}
Gd(x)=12d−1πd/2ln⁡1|x|(1+o(1)),{\displaystyle G_d (x) = \frac{1}{2^{d - 1} \pi^{d/2} }\ln \frac{1}{\vert x \vert}(1 + o (1)) ,}
Gs(x)=Γ(s−d2)2sπs/2(1+o(1))ifs>d.{\displaystyle G_s (x) = \frac{\Gamma (\frac{s - d}{2})}{2^s \pi^{s/2} }(1 + o (1)) \quad \text{ if }s > d.}

Xususan, 0<s<d{\displaystyle 0 < s < d} boʻlganda Bessel potensiali Riesz potensiali kabi asimptotik tarzda oʻzini tutadi.

Cheksizlikda, |x|→∞{\displaystyle \vert x\vert \to \infty},[5]

Gs(x)=e−|x|2d+s−12πd−12Γ(s2)|x|d+1−s2(1+o(1)).{\displaystyle G_s (x) = \frac{e^{-\vert x \vert}}{2^\frac{d + s - 1}{2} \pi^\frac{d - 1}{2} \Gamma (\frac{s}{2}) \vert x \vert^\frac{d + 1 - s}{2}}(1 + o (1)).}

Shuningdek qarang:

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Stein, Elias. Singular integrals and differentiability properties of functions. Princeton University Press, 1970. ISBN 0-691-08079-8. 
  2. ↑ N. Aronszajn; K. T. Smith (1961). „Theory of Bessel potentials I“. Ann. Inst. Fourier. 11-jild. 385–475, (4,2).
  3. ↑ N. Aronszajn; K. T. Smith (1961). „Theory of Bessel potentials I“. Ann. Inst. Fourier. 11-jild. 385–475.
  4. ↑ N. Aronszajn; K. T. Smith (1961). „Theory of Bessel potentials I“. Ann. Inst. Fourier. 11-jild. 385–475, (4,3).
  5. ↑ N. Aronszajn; K. T. Smith (1961). „Theory of Bessel potentials I“. Ann. Inst. Fourier. 11-jild. 385–475-bet.