Бета Эридана (Бета Эри /β Эридани / β Эри)[1] — Эридана юлдуз туркумидаги иккинчи энг ёрқин юлдуз бўлиб, бу юлдуз туркумининг шимоли-шарқий қисмида жойлашган. Унинг иккита тарихий номи мавжуд[2][3]:

  • Курс (Курса) арабча Ал Курсийй ал Жаузаҳдан олинган бўлиб, оёқлар учун ўриндиқ (токча) деган маънони англатади, чунки у ламбда Эридани, Орион тау ва пси Эридани билан биргаликда Орионнинг чап оёғи қўйилган Орион таёқчаси юлдузчасини ҳосил қилади[4].
  • Далим (Дҳалим) арабча Ṭҳалīм — туяқуш[4] дан олинган муқобил исмдир, чунки тўртта юлдуздан иборат бир хил гуруҳ бир вақтлар туяқуш уяси деб аталган[5].

Курса юлдуз дарёси Эриданус билан бошланади, Океан дарёсининг самовий тасвири, Аҳернар юлдузи билан тугайди. Аҳернар ўзининг ёрқинлиги туфайли Баердан алфа номини олди, Курса иккинчи энг ёрқин юлдуз сифатида бета номини олди (унинг катталиги 2,79 м), гарчи у узун юлдуз туркумининг қарама-қарши учида жойлашган бўлса ҳам[5][6].

Курса ердан 89 ёруғлик йили узоқликда жойлашган бўлиб, ҳарорати 8360 К бўлган сиртдан чиқадиган юмшоқ оқ ёруғлик билан порлайди. Бу диаметри Қуёшникидан уч баравар катта бўлган А3 спектрли гигантдир. Унинг ёрқинлиги қуёш нуридан 45 баравар кўп, массаси эса Қуёш массасидан 2 дан 2,5 баравар кўпдир[5].

Курса асосий кетма-кетликдан чиқиш ёки ҳатто чиқиш арафасида. Унинг ички қисмида водороднинг ёниши тўхтайди, келажакда юлдуз сиртининг тез кенгайиши ва совиши босқичига киради, у тўқ сариқ гигантга айланади ва унинг ядросида гелий ёниши бошланади[5], унинг ёрқинлигини оширади.

Курса одатда Осмон бўйлаб тарқалиб кетган юлдузлар гуруҳи бўлган Урса Мажор ҳаракатланувчи гуруҳининг бир қисми ҳисобланади, у бошқалар қатори 5 юлдузни ҳам ўз ичига олади. Бироқ, гуруҳнинг ёши 300 миллион йил деб баҳоланганлиги сабабли, у юлдуз учун жуда ёш, шунинг учун Курса ҳақиқатан ҳам унга тегишли эмас деб тахмин қилиш мумкин[7], лекин Сириус суперкластерига тегишли бўлиши жуда катта эҳтимоли бор.

Шунингдек, Курсани улкан чақнашларни келтириб чиқарадиган жуда кам учрайдиган юлдузлар синфига киритиш мумкин. 1985-йилда икки соатдан кўпроқ давом этган ёрқинликнинг уч магнитудали (яъни 15-марта) ажойиб ўсиши қайд этилади. Бу юлдузлар синфига фақат йигирмага яқин юлдузлар, жумладан Эниф (эпсилон Пегас) ва му Cефея киради. Ушбу порлашларнинг сабаблари номаълум. Қуёш чақнашлари ҳақида биз билган нарсаларга асосланиб, улар юлдузнинг магнит фаоллигидан келиб чиқиши мумкин, аммо ёрқинликни оширишнинг бошқа механизмлари ҳам бўлиши мумкин[5].

Курсанинг кўринадиган ҳамроҳи бор, CCДМ Ж05079-0506Б, катталиги 10,9 м ва асосий юлдуздан 116,7 ёй сония узоқликда жойлашган ҳамда унинг жойлашиш бурчаги 143 даражага етади[8].

Манбалар

  1. ↑ „Обжеcт анд Алиасес“ (эн) (деадлинк). НАСА/ИПАC/НЕхСcи Стар & Эхо Планет Обсерватионс. 2012-йил 2-майда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „НСВ 1841, датабасе энтрй“ (эн). Неw Cаталогуэ оф Суспеcтед Вариабле Старс, тҳе импровед версион. Стернберг Астрономиcал Институте, Мосcоw, Руссиа (2008-йил 17-сентябр). 2012-йил 2-майда асл нусхадан архивланган.
  3. ↑ „бет Эри“ (эн). СИМБАД. Cентре де Доннéэс астрономиқуэс де Страсбоург. 2012-йил 2-майда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ 4,0 4,1 Аллен, Ричард Ҳинcклей „Стар Намес. Тҳеир Лоре анд Меанинг. (Тҳе Ривер Эриданус).“ (эн).
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 „CУРСА“ (эн). Жим Калер. 2012-йил 2-майда асл нусхадан архивланган.
  6. ↑ Грай Р. О., Cорбаллй C. Ж., Гаррисон Р. Ф., МcФадден М. Т., Робинсон П. Э. Cонтрибутионс то тҳе Неарбй Старс (НСтарс) Прожеcт: Спеcтросcопй оф Старс Эарлиэр тҳан М0 wитҳин 40 Парсеcс: Тҳе Нортҳерн Сампле. И (англ.) // Астрон. Ж. / Ж. Г. ИИИ, Э. Вишниаc — ИОП Публишинг, Америcан Астрономиcал Соcиэтй, Университй оф Чиcаго Пресс, АИП, 2003. — Вол. 126, Исс. 4. — П. 2048–2059. — ИССН 0004-6256; 1538-3881 — дои:10.1086/378365 — арХив:астро-пҳ/0308182
  7. ↑ Олин Ж. Эгген. Сверхскопление Сириуса в каталоге ФК5 = Тҳе Сириус суперcлустер ин тҳе ФК5. — 1992. — Т. 104, вып. 4. — П. 1493—1504. — ДОИ:10.1086/116334.
  8. ↑ Cурса на Алcёне(ингл.)