Ziyosfera

Bibi Ka Maqbara

Биби Ка Мақбаранинг кўриниши

Биби Ка Мақбара (инглизча: „Хонимнинг қабри“[1][2]) — Ҳиндистоннинг Махараштра штатидаги Аврангобод шаҳрида жойлашган қабр. У 1660-йилда бобурий подшо Аврангзеб томонидан унинг рафиқаси Дилрас Бону Бегим (ўлимидан кейин Рабиа-уд-Даврони номи билан танилган) хотирасига қурилган ва Аврангзебнинг „никоҳ вафодорлиги“ тимсоли ҳисобланади[3][4][5]. У Тож Маҳалга, Аврангзебнинг онаси Мумтоз Маҳал мақбарасига жуда ўхшайди[6]. Гарчи Аврангзеб Деҳлидаги нафис марварид масжидини қурдирган бўлса-да, архитектурага унчалик қизиқмасди. Биби Ка Мақбара Аурангзеб қурган иккинчи йирик иншоотдир. Энг каттаси Бадшаҳи масжидидир[7].

Тож Маҳал билан таққослаш кўпинча унинг ўзига хос жозибасини кўриш мумкин[8]. Кучли ўхшашлиги туфайли у Дакхани Таж деб ҳам аталади[9]. Биби Ка Мақбара — Аврангобод ва унинг тарихий шаҳрининг „асосий ёдгорлиги“ ҳисобланади[10][11]. Асосий кириш эшигида топилган ёзувда бу мақбара меъмор Ата-уллоҳ ва муҳандис Ҳанспат Рай томонидан лойиҳалаштирилгани ва барпо этилганлиги қайд этилган[9]. Ата-уллоҳ Тож Маҳалнинг бош дизайнери Устод Аҳмад Лаҳаурийнинг ўғли эди[12]. Аврангзебнинг ўғли Муҳаммад Аъзамшоҳ кейинги йилларда Шоҳ Жаҳон томонидан мақбарани таъмирлаш ишларини назорат қилиш учун мас’ул бўлган.

Тарихи

1880-йилларда мақбара.

Дилрас Бону Бегим Эроннинг (Форс) кўзга кўринган Сафавийлар сулоласининг маликаси[13] ва Гужарат ноиби бўлган Мирзо Бади-уз-Замон Сафавийнинг (Шоҳнаваз Хон лақабли) қизи[14] эди[15]. У 1637-йил 8-майда Агра шаҳрида шаҳзода Муҳиуддинга (кейинчалик унинг тахтга кириши билан Аврангзеб номи билан танилган) турмушга чиққан[16]. Дилрас унинг биринчи хотини, севимли рафиқаси, шунингдек, саройнинг бош хоними эди[17][18][19][20]. Малика Аврангзебга беш фарзанд — Зебинисо, Зийнатнисо, Зубдатнисо, Муҳаммад Аъзамшоҳ ва Султон Муҳаммад Акбарни туғиб берди.

Бешинчи фарзанди Муҳаммад Акбарни дунёга келтиргандан сўнг, Дилрас Бону туғруқ вақтидаги иситмадан азият чеккан ва 1657-йил 8-октабрда ўғли туғилгандан бир ой ўтиб вафот этган. Унинг ўлимидан сўнг, Аврангзебнинг соғлиғи ёмонлашиб қолади ва уларнинг тўнғич ўғли Аъзамшоҳ руҳий тушкунликдан азият чекади[21]. Дилраснинг тўнғич қизи, малика Зебунисо янги туғилган укасини вояга етказиб парваришлашни ўз зиммасига олади[14]. Зебунисо акаси Аʻзамшоҳни жуда яхши кўрарди ва шу билан бирга Аврангзебнинг онаси вафот этган ўғлига жуда меҳри тушиб қолади ва Муҳаммад Акбар тез орада унинг энг севимли ўғлига айланади[22].

Биби Ка Мақбара милодий 1668-1669-йилларда қурилган деб тахмин қилинади Ғулом Мустафонинг „Тарих намози“га кўра, мақбара қурилишига харажат 500 рупия[23]. Асосий кириш эшигида топилган ёзувда бу мақбара меъмор Ата-уллоҳ ва муҳандис Ҳанспат Рай томонидан лойиҳалаштирилгани ва барпо этилганлиги қайд этилган. Ушбу мақбара учун мармар Жайпур яқинидаги конлардан олиб келинган. Таверниэрнинг сўзларига кўра, у Суратдан Голкондагача бўлган сафари давомида камида 12 ҳўкиз тортган мармар билан тўлдирилган уч юзга яқин аравани кўрган. Мақбара Тож Маҳал билан рақобатлашмоқчи эди, аммо архитектура ва структуранинг нисбати пасайиши (иккаласи ҳам Аврангзеб томонидан қўйилган жиддий бюджет чекловлари туфайли) ўзига хос гўзалликка эга бўлган бошқа ва ўзига хос ёдгорликка олиб келди[9].

Хусусиятлари

  • Архитектураси
  • Jali masjidi
    Жали масжиди
  • Maqbara ichidagi arklar
    Мақбара ичидаги арклар
  • Gumbazning yaqindan koʻrinishi
    Гумбазнинг яқиндан кўриниши
  • Gumbazning ichki qismidagi dizaynlar
    Гумбазнинг ички қисмидаги дизайнлар
  • Maqbaraning ichki devorlarida koʻrinib turgan marmar ustidagi gul naqshlari
    Мақбаранинг ички деворларида кўриниб турган мармар устидаги гул нақшлари
  • Maqbara majmuasidagi masjidning yon koʻrinishi
    Мақбара мажмуасидаги масжиднинг ён кўриниши
  • Maqbara yonidagi masjid minorasi
    Мақбара ёнидаги масжид минораси
  • Maqbaraning yuqoridan koʻrinishi.
    Мақбаранинг юқоридан кўриниши.

Мақбара Чорбоғдаги расмий боғда жойлашган. У тахминан 458 м ўлчамдаги улкан тўсиқнинг марказида жойлашган. Барадарис ёки устунли айвонлар тўсиқ деворининг шимолий, шарқий ва ғарбий қисмининг марказида жойлашган. Баланд девори қиррали чуқурчалар ва мунтазам оралиқда пойдеворлар билан ўралган. Чуқурликлар кичик миноралар билан қопланган пиластерлар билан бўлинган. Мақбара баланд тўртбурчак платформада қурилган бўлиб, бурчаклари тўртта минорали. Унга уч томондан зинапоялар билан чиқилади. Масжид асосий иншоотнинг ғарбий томонида топилган. Кейинчалик Ҳайдаробод Низоми томонидан қўшилган ва ғарбий кириш эшиги ёпилган.

Мақбарага унинг жанубидаги асосий кириш эшиги орқали кириш мумкин. Унинг ташқи кўринишидан ёғоч қопламали мис пластинкада баргли нақшлари мавжуд. Кириш жойидан ўтгандан сўнг, асосий залга кирилади. Йўлнинг марказида бир қатор фавворалар мавжуд.

Мақбара юксак даражада мармар билан қопланган. Пастки сатҳидан юқорида гумбаз тагига қадар базалтдан қурилган; иккинчиси томони яна мармардан қурилган. Нозик гипс базалт тузоғини қоплайди ва нозик сайқалланган қопламани беради. Мақбара тожлари гул нақшлари билан безатилган панжаралар ва унга қўшилган панеллар билан тешилган гумбаз билан қопланган[9]. Иншоот олти бурчакли, бурчаклари миноралар билан безатилган[24].

Галерея

  • Maqbaraning tuman ichidan koʻrinishi
    Мақбаранинг туман ичидан кўриниши
  • Dilras Bonu Begimning qabri
    Дилрас Бону Бегимнинг қабри
  • Maqbaraning ichki qismidagi marmar ustidagi gul naqshlar
    Мақбаранинг ички қисмидаги мармар устидаги гул нақшлар
  • Maqbarani tiklash ishlari olib borilmoqda
    Мақбарани тиклаш ишлари олиб борилмоқда
  • Bogʻ hovuzidagi oqqushlar
    Боғ ҳовузидаги оққушлар

Манбалар

  1. ↑ Лач, Доналд Ф.. Асиа ин тҳе Макинг оф Эуропе : Волуме ИИИ, тҳе Cентурй оф Адванcе, Пбк., Университй оф Чиcаго Пресс, 1998 — 738-бет. ИСБН 9780226467672. 
  2. ↑ Рупани, Боб. Индиа'с 100 бест дестинатионс. ИСБН 9788192526201. ОCЛC 1027216185. 
  3. ↑ Лач, Доналд Ф.. Асиа ин тҳе Макинг оф Эуропе : Волуме ИИИ, тҳе Cентурй оф Адванcе, Пбк., Университй оф Чиcаго Пресс, 1998 — 738-бет. ИСБН 9780226467672. 
  4. ↑ Эралй, Абраҳам. Тҳе Мугҳал wорлд: Индиа'с таинтед парадисе. Wеиденфелд & Ниcолсон, 2008 — 376-бет. 
  5. ↑ „Тҳе Таж оф Деccан“. Деccан Ҳералд (19-феврал 2011-йил).
  6. ↑ Гопал, Мадан. Индиа тҳроугҳ тҳе агес К.С. Гаутам: . Публиcатион Дивисион, Министрй оф Информатион анд Броадcастинг, Говернмент оф Индиа, 1990 — 174-бет. 
  7. ↑ Эралй, Абраҳам. Тҳе Мугҳал wорлд: Индиа'с таинтед парадисе. Wеиденфелд & Ниcолсон, 2008 — 376-бет. 
  8. ↑ Гасcоигне, Бамбер. Тҳе Греат Могҳулс. Cапе, 1971 — 229-бет. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 „Wорлд Ҳеритаге Ситес. Биби-Ка-Мақбар“. 11-октабр 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-январ 2013-йил. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "биби" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  10. ↑ Коч, Эбба. Кинг оф тҳе Wорлд: Тҳе Падшаҳнама. Азимутҳ, 1997 — 104-бет. 
  11. ↑ „Биби Ка Мақбара“. 22-феврал 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-январ 2013-йил.
  12. ↑ техт. Индиан арчитеcтуре : Исламиc период : 1192-1857, 1. публ., Неw Делҳи: Пракаш Боокс, 2004 — 150-бет. ИСБН 9788172340575. 
  13. ↑ Юст, Wалтер. Энcйcлопæдиа Британниcа, Волуме 2, 1954 — 694-бет. 
  14. ↑ 14,0 14,1 Фаруқуи, Мунис Д.. Тҳе Принcес оф тҳе Мугҳал Эмпире, 1504–1719. Cамбридге Университй Пресс, 2012 — 72, 90-бет. ИСБН 978-1139536752. 
  15. ↑ Анниэ Криэгер-Крйниcки. Cаптиве принcесс: Зебунисса, даугҳтер оф Эмперор Аурангзеб. Охфорд Университй Пресс, 2005 — 1-бет. 
  16. ↑ Сир Жадунатҳ Саркар. А шорт ҳисторй оф Аурангзиб, 1618-1707. Ориэнт Лонгман, 1979 — 409-бет. 
  17. ↑ Эралй, Абраҳам. Тҳе Мугҳал Wорлд: Лифе ин Индиа'с Ласт Голден Аге. Пенгуин Боокс Индиа, 2007 — 147-бет. 
  18. ↑ Чандра, Сатиш. Партиэс анд политиcс ат тҳе Мугҳал Cоурт, 1707-1740. Охфорд Университй Пресс, 2002 — 50-бет. 
  19. ↑ Коч, Эбба. Кинг оф тҳе wорлд: тҳе Падшаҳнама. Азимутҳ Эд, 1997 — 104-бет. 
  20. ↑ Натҳ, Ренука. Нотабле Мугҳал анд Ҳинду wомен ин тҳе 16тҳ анд 17тҳ cентуриэс А.Д.. Неw Делҳи: Интер-Индиа Публ., 1990 — 148-бет. 
  21. ↑ Ҳамид, Анниэ Криэгер Крйниcки ; транслатед фром Френч бй Энжум. Cаптиве принcесс : Зебунисса, даугҳтер оф Эмперор Аурангзеб. Карачи: Охфорд Университй Пресс, 2005 — 84-бет. ИСБН 9780195798371. 
  22. ↑ Эралй, Абраҳам. Эмперорс оф тҳе Пеаcоcк Тҳроне: Тҳе Сага оф тҳе Греат Мугҳалс. Пенгуин Боокс Индиа, 2000 — 424-бет. 
  23. ↑ Маҳараштра (Индиа). Газеттеэрс Депт. Маҳараштра Стате газеттеэрс. Диреcтор оф Говт. Принтинг, Статионерй анд Публиcатионс, Маҳараштра Стате, 1977 — 951-бет. Қаралди: 25-январ 2013-йил. 
  24. ↑ Қуреши Дулари, „Тоурисм Потентиал ин Аурангабад“, п.50 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Bibi_Ka_Maqbara" dan olindi