Жак Филипп Мари Бинет томонидан олинган Бинет тенгламаси текислик қутбли координаталарда орбитал ҳаракатнинг шакли берилган марказий куч шаклини беради. Тенгламадан маълум бир куч қонуни учун орбита шаклини олиш учун ҳам фойдаланиш мумкин, лекин бу одатда иккинчи тартибли чизиқли бўлмаган оддий дифференциал тенгламанинг эчимини ўз ичига олади. Қувват маркази атрофида айланма ҳаракатда ягона ечим мумкин эмас.

Тенглама

Орбита шакли кўпинча нисбий масофа нуқтаи назаридан қулай тарзда тавсифланади р{\дисплайстйле р} бурчак функцияси сифатида θ{\дисплайстйле \тҳета} . Бинет тенгламаси учун орбитал шакли ўрнига қисқароқ тасвирланган у=1/р{\дисплайстйле у = 1/р} функцияси сифатида θ{\дисплайстйле \тҳета} . Муайян бурчак моментумини қуйидагича аниқланг ҳ=Л/м{\дисплайстйле ҳ=Л/м} қаерда Л{\дисплайстйле Л} бурчак импулси ва м{\дисплайстйле м} масса ҳисобланади. Кейинги бўлимда олинган Бинет тенгламаси функсия бўйича кучни беради у(θ){\дисплайстйле у(\тҳета)} :

Ф(у−1)=−мҳ2у2(д2удθ2+у).{\дисплайстйле Ф(у^{-1}) = -м ҳ^2 у^2 \лефт(\фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^2}+у\ригҳт).}

Чиқариш

Нютоннинг иккинчи қонуни соф марказий куч учун

Ф(р)=м(р¨−рθ˙2).{\дисплайстйле Ф(р) = м \лефт(\ддот{р}-р\дот{\тҳета }^2\ригҳт).}

Бурчак моментининг сақланиши шуни тақозо этади

р2θ˙=ҳ=cонстант.{\дисплайстйле р^{2}\дот{\тҳета } = ҳ = \техт{cонстант}.}

нинг ҳосилалари р{\дисплайстйле р} вақтга нисбатан ҳосила сифатида қайта ёзилиши мумкин у=1/р{\дисплайстйле у=1/р} бурчакка нисбатан:

дудθ=ддт(1р)дтдθ=−р˙р2θ˙=−р˙ҳд2удθ2=−1ҳдр˙дтдтдθ=−р¨ҳθ˙=−р¨ҳ2у2{\дисплайстйле \бегин{алигн}

&\фраc{\матҳрм{д}у}{\матҳрм{д}\тҳета } = \фраc{\матҳрм{д}}{\матҳрм{д}т}\лефт(\фраc{1}{р}\ригҳт)\фраc{\матҳрм{д}т}{\матҳрм{д}\тҳета }=-\фраc{{\дот{р}}}{р^{2}\дот{\тҳета }}=-\фраc{{\дот{р}}}{ҳ} \\ 
& \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}=-\фраc{1}{ҳ}\фраc{\матҳрм{д}\дот{р}}{\матҳрм{д}т}\фраc{\матҳрм{д}т}{\матҳрм{д}\тҳета }=-\фраc{\ддот{р}}{ҳ\дот{\тҳета }} = -\фраc{\ддот{р}}{ҳ^2 у^2}

\энд{алигн}}

Юқоридагиларнинг барчасини бирлаштириб, биз қуйидагига эришамиз

Ф=м(р¨−рθ˙2)=−м(ҳ2у2д2удθ2+ҳ2у3)=−мҳ2у2(д2удθ2+у){\дисплайстйле Ф = м\лефт(\ддот{р}-р\дот{\тҳета }^2\ригҳт) = -м\лефт(ҳ^2 у^2 \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^2} +ҳ^{2}у^{3}\ригҳт)=-мҳ^{2}у^{2}\лефт(\фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}+у\ригҳт)}

Умумий ечим [1]

θ=∫р0рдрр22мЛ2(Э−В)−1р2+θ0{\дисплайстйле \тҳета = \инт_{р_0}^р \фраc{\матҳрм др}{р^2\сқрт{\фраc{2м}{Л^2} (Э-В) - \фраc{1}{р^2}}} + \тҳета_0}

бу ерда (р0,θ0){\дисплайстйле (р_0, \тҳета_0)} заррачанинг дастлабки координатасидир.

Мисоллар

Кеплер муаммоси

Классик

Тескари квадрат қонунининг орбитасини ҳисоблашнинг анъанавий Кеплер муаммоси дифференсиал тенгламанинг ечими сифатида Бинет тенгламасидан ўқилиши мумкин.

−ку2=−мҳ2у2(д2удθ2+у){\дисплайстйле -к у^2 = -м ҳ^2 у^2 \лефт(\фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}+у\ригҳт)} д2удθ2+у=кмҳ2≡cонстант>0.{\дисплайстйле \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}+у = \фраc{к}{мҳ^2} \эқуив \техт{cонстант}>0.}

Агар бурчак θ{\дисплайстйле \тҳета} периапсисдан ўлчанади, кейин (ўзаро) қутб координаталарида ифодаланган орбита учун умумий ечим бўлади.

лу=1+εcос⁡θ.{\дисплайстйле л у = 1 + \варепсилон \cос\тҳета.}

Юқоридаги қутбли тенглама конус кесимларини тасвирлайди, билан л{\дисплайстйле л} ярим латус ректум (га тенг ҳ2/μ=ҳ2м/к{\дисплайстйле ҳ^2/\му = ҳ^2м/к}) ва ε{\дисплайстйле \варепсилон} орбитал экссентриклик .

Релятивистик

Шварцшилд координаталари учун олинган релятивистик тенглама [2]

д2удθ2+у=рсc22ҳ2+3рс2у2{\дисплайстйле \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}+у=\фраc{р_с c^2}{2 ҳ^{2}}+\фраc{3 р_с}{2}у^{2}}

бу ерда c{\дисплайстйле c} ёруғлик тезлиги ва рс{\дисплайстйле р_с} Шварцшилд радиусидир . Ва Реисснер-Нордстрöм метрикаси учун биз оламиз

д2удθ2+у=рсc22ҳ2+3рс2у2−ГҚ24πε0c4(c2ҳ2у+2у3){\дисплайстйле \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}+у=\фраc{р_с c^2}{2 ҳ^2}+\фраc{3 р_с}{2} у^2-\фраc{Г Қ^{2}}{4 \пи \варепсилон_0 c^{4}}\лефт(\фраc{c^2}{ҳ^2} у +2у^3\ригҳт)}

бу ерда Қ{\дисплайстйле Қ} электр зарядидир ва ε0{\дисплайстйле \варепсилон_0} вакуум ўтказувчанлиги ҳисобланади.

Тескари Кеплер муаммоси

Тескари Кеплер муаммосини кўриб чиқинг. Қандай куч қонуни эллипс фокуси атрофида айлана бўлмаган эллиптик орбита (ёки умуман олганда айлана бўлмаган конус кесими) ҳосил қилади?

Эллипс учун юқоридаги қутб тенгламасини икки марта дифференсиаллаш

лд2удθ2=−εcос⁡θ.{\дисплайстйле л \, \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^2} = - \варепсилон \cос \тҳета.} Шунинг учун куч қонуни

Ф=−мҳ2у2(−εcос⁡θл+1+εcос⁡θл)=−мҳ2у2л=−мҳ2лр2,{\дисплайстйле Ф = -мҳ^{2}у^{2} \лефт(\фраc{- \варепсилон \cос \тҳета}{л}+\фраc{1 + \варепсилон \cос \тҳета}{л}\ригҳт)=-\фраc{м ҳ^2 у^2}{л}=-\фраc{м ҳ^2}{л р^2},}

Бу кутилаётган тескари квадрат қонуни. Орбиталнинг мос келиши ҳ2/л=μ{\дисплайстйле ҳ^2/л = \му} каби жисмоний қадриятларга ГМ{\дисплайстйле ГМ} ёки кэқ1қ2/м{\дисплайстйле к_э қ_1 қ_2/м} Нютоннинг универсал тортишиш қонунини ёки Кулон қонунини такрорлайди.

Шварцшилд координаталари учун самарали куч [3]

Ф=−ГМму2(1+3(ҳуc)2)=−ГМмр2(1+3(ҳрc)2).{\дисплайстйле Ф = -ГМму^2 \лефт(1+3\лефт(\фраc{ҳу}{c}\ригҳт)^2\ригҳт)= - \фраc{ГМм}{р^2} \лефт(1+3\лефт(\фраc{ҳ}{рc}\ригҳт)^2\ригҳт).}

бу ерда иккинчи аъзо периапсиснинг бурчак силжиши каби тўрт кутупли таъсирларга мос келадиган тескари кварц кучдир (Уни кечиктирилган потенциаллар орқали ҳам олиш мумкин [4]).

Параметрланган пост-Нютон формализмида биз эришамиз

Ф=−ГМмр2(1+(2+2γ−β)(ҳрc)2).{\дисплайстйле Ф = -\фраc{ГМм}{р^2} \лефт(1+(2+2\гамма-\бета)\лефт(\фраc{ҳ}{рc}\ригҳт)^2\ригҳт).}


бу ерда γ=β=1{\дисплайстйле \гамма = \бета = 1} умумий нисбийлик назарияси учун ва γ=β=0{\дисплайстйле \гамма = \бета = 0} классик ҳолатда.

Котес спираллари

Тескари куб куч қонуни шаклга эга

Ф(р)=−кр3.{\дисплайстйле Ф(р) = -\фраc{к}{р^3}.}


Тескари куб қонунининг орбиталарининг шакллари Cотес спираллари деб номланади. Бинет тенгламаси орбиталар тенгламанинг ечими бўлиши кераклигини кўрсатади

д2удθ2+у=кумҳ2=Cу.{\дисплайстйле \фраc{\матҳрм{д}^2 у}{\матҳрм{д}\тҳета^2}+у=\фраc{к у}{м ҳ^2} = C у.}

Дифференсиал тенглама Кеплер муаммосининг турли конус кесимларига ўхшаб уч хил ечимга эга. Қачон C<1{\дисплайстйле C < 1}, ечим эписпирал, шу жумладан тўғри чизиқнинг патологик ҳолати қачон C=0{\дисплайстйле C = 0} . Қачон C=1{\дисплайстйле C = 1}, ечим гиперболик спиралдир . Қачон C>1{\дисплайстйле C > 1} ечим Пуинсот спиралидир .

Эксадан ташқари айланма ҳаракат

Бинет тенгламаси куч маркази атрофида айлана ҳаракати учун ягона куч қонунини бера олмаса ҳам, тенглама айлананинг маркази ва куч маркази мос келмаса, куч қонунини бериши мумкин. Масалан, тўғридан-тўғри куч марказидан ўтадиган думалоқ орбитани кўриб чиқинг. Бундай думалоқ диаметрли орбита учун (ўзаро) қутбли тенглама Д{\дисплайстйле Д} ҳисобланади

Ду(θ)=сеc⁡θ.{\дисплайстйле Д \, у(\тҳета)= \сеc \тҳета.}

Фарқлаш у{\дисплайстйле у} икки марта ва Пифагор кимлигидан фойдаланиш имконини беради

Дд2удθ2=сеc⁡θтан⁡2θ+сеc⁡3θ=сеc⁡θ(сеc⁡2θ−1)+сеc⁡3θ=2Д3у3−Ду.{\дисплайстйле Д \, \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^2} = \сеc \тҳета \тан^2 \тҳета + \сеc^3 \тҳета = \сеc \тҳета (\сеc^2 \тҳета - 1) + \сеc^3 \тҳета = 2 Д^3 у^3-Д \, у.}

Куч қонуни шундай

Ф=−мҳ2у2(2Д2у3−у+у)=−2мҳ2Д2у5=−2мҳ2Д2р5.{\дисплайстйле Ф = -мҳ^2у^2 \лефт( 2 Д^2 у^3- у + у\ригҳт) = -2мҳ^2Д^2у^5 = -\фраc{2мҳ^2Д^2}{р^5}.}

Эътибор беринг, умумий тескари масалани ечиш, яъни жозибали орбиталарни қуриш 1/р5{\дисплайстйле 1/р^5} куч қонуни, анча қийинроқ муаммодир, чунки у эчишга тенгдир

д2удθ2+у=Cу3{\дисплайстйле \фраc{\матҳрм{д}^{2}у}{\матҳрм{д}\тҳета ^{2}}+у=Cу^3}

иккинчи тартибли чизиқли бўлмаган дифференциал тенглама.


Манбалар

  1. ↑ Голдстеин, Ҳерберт. Cлассиcал мечаниcс. Реадинг, Масс.: Аддисон-Wеслей Пуб. Cо, 1980. ИСБН 0-201-02918-9. ОCЛC 5675073. 
  2. ↑ „Арчивед cопй“. 2010-йил 19-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-ноябр.
  3. ↑ ҳттп://чаос.сwартҳморе.эду/cоурсес/ПДГ07/АЖП/АЖП000352.пдф — Тҳе фирст-ордер орбитал эқуатион
  4. ↑ Беҳера, Ҳариҳар; Наик, П. C (2003). "А флат спаcе-тиме релативистиc эхпланатион фор тҳе периҳелион адванcе оф Мерcурй". арХив:астро-пҳ/0306611. 

Адабиётлар