Biodizel
Биодизел – бу ёқилғининг бир тури бўлиб, у ўсимлик, ҳайвон ёғи, махсус турлардаги сув ўтлари ва ҳатто оқова сувларни қайта ишлаш орқали тайёрланади. У қайта тикланадиган энергия турига киради. Чунки уларнинг ҳаммаси тирик ўсимликлар ва ҳайвонлардан олинади. У одатда автомобиллар, самолётлар каби транспорт воситаларида ишлатиш учун фойдаланилади. У нефтдан олинадиган дизел ёқилғисининг ўрнини босади[1].
Биомассадан тайёрланган биоёқилғи бироз фарқ қилади. Чунки у нефтдан олинмайди ва ёқилғини тайёрлаш учун бошқа кимёвий жараёндан фойдаланилади.
Афзаллик ва камчиликлари
Биодизел анъанавий қазилма ёқилғилардан тайёрланган дизел ёқилғисига қараганда анча тоза ва атроф-муҳитни камроқ ифлослантиради. У шунингдек, эритувчи сифатида ҳам ишлатилиши мумкин (худди совун каби). У двигателда фойдаланилганда двигател ичини шунчалик тозалайдики, филтрларни тўлдириб қўйиши мумкин. Филтрлар алмаштирилгандан кейин эса муаммо йўқолади.
АҚШ ва бошқа жойларда янги қонунлар оддий дизел ёқилғиси таркибида олтингугурт миқдори паст бўлишини талаб қилади. Бу ифлосланишни, айниқса кислотали ёмғирларини йўқ қилади. Лекин шу билан бирга ёқилғининг лубрикантлик хусусиятини ҳам камайтиради. Биодизел қўшиш ёқилғини янада лубрикантроқ қилиб, двигателни силлиқ ишлашини таъминлайди[2].
Аксарият биодизел ўсимликлардан олинади[3]. Бу ёқилғи олиш учун кўп ер майдони талаб қилинишини англатади. Олимлар, кимё муҳандислари ва қишлоқ хўжалиги муҳандислари нефт ишлаб чиқариш учун сув ўтлари ва шўр сув ўсимликларидан фойдаланиш йўлларини ўрганмоқдалар. Бу эса озиқ-овқат етиштириш учун ишлатиладиган экин майдонларини камайтирмайди. Шунингдек, баъзи биодизел чиқинди ёғлар ва ҳайвон ёғларидан олинади. Бу ёғлар эса бошқа ҳолларда ташлаб юбориларди. НАСА ўз самолётларини парвозга чиқариш учун товуқ ёғидан тайёрланган биодизелни синовдан ўтказмоқда[4].
Барча дизел ёқилғилари совуқ ҳавода двигателни ишга тушириш билан боғлиқ муаммоларга дуч келади. Аммо биодизел бу борада янада кўпроқ қийинчиликларга эга. Бу муаммони тўғри нисбатда биодизел ва оддий дизелни аралаштириш орқали ҳал қилиш мумкин. Ёки ёқилғини двигателни фойдаланишдан олдин қиздириш орқали ҳал қилиш мумкин. Бунинг учун автомобилга ўрнатилган махсус қиздиргичдан фойдаланиш мумкин[5].
Ўсимликлардан олинадиган биодизел
Аксарият биодизел ёғли уруғлардан олинади. Ёғли уруғлар – бу таркибида етарли миқдорда мой бўлган уруғларнинг ҳар қандай тури бўлиб, улар ўсимлик ёғи ишлаб чиқаришда фойдали ҳисобланади.
Бразилияда риcинус (кастор) уруғлари биодизел ишлаб чиқариш учун энг яхши ўсимлик ҳисобланади. Германияда биодизел одатда колза уруғларидан олинади. Қўшма Штатларда эса соя ва кунгабоқар уруғлари кенг қўлланади. Таиландда эса хомашё палма ёғи, кокос ёғи, жатропа ёғи ва ҳайвон ёғидан олиниши мумкин. Жатропа дарахтлари Ҳиндистон ва Африкада ҳам ўстирилади.
Баъзи одамлар ресторанларда овқатларни қовуришда ишлатилган эски ёғлардан фойдаланади. Ушбу автомобилларнинг чиқинди ҳиди қовурилган картошка ҳиди каби бўлади[6].
Сув ўтларидан олинадиган биодизел
Келажакда сув ўтлари ҳозирги ўсимлик ёғидан кўра кўпроқ биодизел ишлаб чиқариш учун ишлатилиши мумкин. Сув ўтлари озиқ-овқат етиштириб бўлмайдиган жойларда ўстирилиши мумкин. Шунинг учун улар одамлар учун озиқ-овқат етиштиришга ҳалақит бермайди[7]. Аммо ҳозирча бу жараён жуда қиммат, лекин олимлар жараённи яхшилаш йўлларини ўрганмоқдалар[8].
Манбалар
- ↑ „Интро то Биодиэсел“. Биодиэсел.орг. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.
- ↑ „Биодиэсел адвантагес анд cонсидератионс“. У.С. Департмент оф Энергй. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.
- ↑ „Биомасс то Диэсел: А Сустаинабле Алтернативе то Фоссил Фуэлс“. WҳацБиомасс. 2023-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 10-феврал.
- ↑ „Жец флй он чиcкен фат“. НАСА. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.
- ↑ „Cолд wеатҳер проблемс“. Ҳоме-маде Биодиэсел. 2013-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.
- ↑ „Биодиэсел, смеллс лике френч фриэс“. Университй оф Иллиноис. 2013-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.
- ↑ „Усес оф алгаэ“. оилгаэ. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.
- ↑ „Оил эхтраcтион фром алгаэ (нот а симпле-энглиш соурcе)“. Оилгаэ. Қаралди: 2013-йил 15-апрел.