Birinchi Chechen urushi

Биринчи Чечен уруши (расмий: 1994-1996 йилларда Чеченистонда конституциявий тузумни тиклаш бо'йича операциялар ёки Чеченистон Республикаси ва Россия Федерациясининг қо'шни ҳудудларидаги қуролли то'қнашувлар биринчи чечен кампанияси сифатида ҳам танилган ва Биринчи Рус-Чечен уруши Чечен Халхара о'рсиин-нокҳчиин тäом - Чеченистон ва Шимолий Кавказнинг чегарадош вилоятларидаги ҳарбий ҳаракатлар 1991 йилда Чеченистон Ичкерия Республикаси деб э'лон қилинган Чеченистон ҳудудини назорат қилиш учун Россия қо'шинлари (Қуролли кучлар ва Ички ишлар вазирлиги) ва тан олинмаган Чеченистон Ичкерия Республикаси о'ртасида.

Можаро ва ундан олдинги воқеалар аҳоли, ҳарбийлар ва ҳуқуқ-тартибот идоралари ўртасида кўп сонли қурбонлар бўлганлиги, геноцидда томонларнинг ўзаро айбловлари бўлган.

Можаро тарихи:

Чечен можароси

Совет Иттифоқининг турли республикаларида, жумладан, Чечен-Ингушетияда қайта қуриш бошланиши билан турли миллатчилик ҳаракатлари фаоллашди. Шундай ташкилотлардан бири 1990-йилда ташкил этилган ва Чеченистоннинг СССР таркибидан ажралиб чиқиши ва мустақил Чечен давлатини яратишга қаратилган Чечен халқининг умуммиллий конгресси (ОКЧН) эди. Уни Совет Ҳарбий-ҳаво кучларининг собиқ генерали Жохар Дудаев бошқарган.

1991 йил "Чечен инқилоби"

1991 йил 8 июнда ОКCҲН ИИ сессиясида Дудаев Чеченистон Республикасини (Нохчи-чо) деб э'лон қилди, шу билан республикада икки томонлама ҳокимият ривожланди.

1991 йил июл ойида ОКЧН ИИ Конгресси о'зини о'зи э'лон қилган Чечен Республикаси (Нохчи-Чо) РСФСР ва СССР таркибига кирмаслигини э'лон қилди.

1991-йил 19-21-август кунлари Москвада бўлиб ўтган воқеалар чоғида CҲİАССР раҳбарияти, баъзи маълумотларга кўра, ГКЧП ни қўллаб-қувватлаган (бошқа маълумотларга кўра, Завгаэв ГКЧП нутқи муваффақияцизликка учрагунга қадар, ўзини тутиб турмаган. Москвадаги воқеаларга баҳо беришдан . Вазиятни баҳолаб, 1991-йил 6-сентябрда Дудаев Россияни мустамлакачилик сиёсатида айблаб, республика давлат тузилмалари тарқатиб юборилганини э'лон қилди. Шу куни Дудаэв тарафдорлари Чечен-Ингуш Автоном Совет Социалистик Республикаси Олий Кенгаши биносига, телевидениэ марказига ва Радио уйига бостириб киришди . 40 дан ортиқ депутат калтакланган, Грозний шаҳар кенгаши раиси Виталий Куценко деразадан улоқтириб ўлдирилган. Шу муносабат билан, Чечен-Ингушетия Олий Кенгашининг собиқ раиси Доку Завгаэв 1996 йилда Давлат Думаси йиг'илишида нутқ со'злади.

Натижалар:

Шунингдек қаранг: Чеченистондаги урушлараро инқироз, жангариларнинг Доғистонга бостириб кириши ва Иккинчи Чечен уруши

Урушнинг натижаси Хасавюрт битимларининг имзоланиши ва рус қо'шинларининг олиб чиқилиши эди. Чеченистон яна де-факто мустақил бо'лди, лекин де-юре дунёнинг ҳеч бир давлати (жумладан, Россия) томонидан тан олинмади.

Вайрон бўлган уйлар ва қишлоқлар тикланмади, иқтисодиёт фақат жиноий эди, аммо бу нафақат Чеченистонда жиноий эди, шунинг учун собиқ депутат Константин Боровойнинг со'зларига ко'ра, Мудофаа вазирлигининг шартномалари бо'йича қурилиш бизнесида пора. Биринчи Чечен уруши, шартнома миқдорининг 80% га етди. Этник тозалаш ва жанговар ҳаракатлар туфайли чечен бо'лмаган деярли барча аҳоли Чеченистонни тарк этди (ёки о'лдирилган). Республикада урушлараро инқироз ва ваҳҳобийликнинг кучайиши бошланди, бу кейинчалик Дог'истоннинг босиб олинишига, кейин эса Иккинчи Чечен урушининг бошланишига олиб келди.

Ё'қотишлар:

Ҳарбий ҳаракатлар тугаганидан кейин Бирлашган Кучлар штаб-квартираси томонидан э'лон қилинган ма'лумотларга ко'ра, федерал кучларнинг ё'қолиши 4103 кишини о'лдирган, 1231 киши бедарак ё'қолган / чо'л / асир олинган ва 19 794 киши яраланган. Генерал-полковник Г.Ф.Кривошеэв бошчилигидаги тадқиқотчилар гуруҳи томонидан тўпланган янгиланган маълумотларга кўра, федерал кучларнинг йўқотишлари 5042 киши ҳалок бўлган, 690 киши бедарак йўқолган ва 17892 киши яраланган. Аскарлар оналари қо'митасининг ма'лумотларига ко'ра, ё'қотишлар камида 14 000 кишини о'лдирган (о'лган аскарларнинг оналарига ко'ра о'лим ҳолатлари ҳужжатлаштирилган) . Шу билан бирга, шуни ёдда тутиш керакки, Аскарлар оналари қо'митасининг ма'лумотлари фақат муддатли ҳарбий хизматчиларнинг ё'қотишларини о'з ичига олади, шартнома бо'йича ҳарбий хизматчилар ва махсус бо'линмалар аскарларининг ё'қотишлари ҳисобга олинмайди.