Мисрнинг биринчи хоними Жеҳан Садат америкалик ҳамкасби Розалин Картер хонимни қабул қилмоқда. Қоҳира. 1979-йил 8-март
Бир гуруҳ биринчи хонимлар Ню-Ёркдаги Метрополитан санъат музейида йиғилишди. 2008-йил 22-сентабр
Биринчи хонимлар, Пицбург, Пенсилвания, 2009-йил 25-сентябр

Биринчи хоним – бу норасмий унвон бўлиб, одатда давлат бошлиғининг рафиқаси учун ишлатилади ва вақти-вақти билан монархиядан ташқари давлат раҳбари ёки бош ижрочининг қизи ёки бошқа аёл қариндоши учун фойдаланиш мумкин[1][2][3]. Бу атама ўз касби ёки санъатининг энг юқори поғонасида бўлган аёлни тасвирлаш учун ҳам ишлатилади[4].

Унвон, шунингдек, давлат бошлиғи бўлмаган ҳукумат бошлиғининг хотини учун ҳам ишлатилган[5][6][7][8]. Бундан ташқари, мамлакат ичидаги маъмурий бўлинмалар раҳбарларининг рафиқаларига нисбатан ишлатилиши мумкин[9].

Тарихи

Қайд этилишича, „биринчи хоним“ атамаси энг аввало юқори мартабали ёки ўз соҳасида кўзга кўринган шахсга нисбатан қўлланилган[10] ва бу атама президентнинг турмуш ўртоғини тасвирлаш учун ишлатилган. Қўшма Штатлар 1838-йилда унинг биринчи ҳужжатлаштирилган қўлланилишини Марта Вашингтонга нисбатан кўрилган, у Жорж Вашингтоннинг президентлик даврида бундай деб аталмаган, ўша пайтда ҳали унвон таъсис этилмаган эди[10].

Бу лавозимда ишлаган вақтларида мунтазам равишда „биринчи хоним“ деб аталган биринчи шахс Харриэт Лейн эди, у аслида Жеймс Бюкенаннинг жияни эди[10].

Вариантлар

Белгия қироличаси Матҳилде 2017-йил 25-май куни Лаэкен қироллик қасрида НАТО аъзоларининг биринчи хонимлари ва биринчи жаноблари билан учрашди.

Филиппин ёки Малта каби давлат раҳбарининг турмуш ўртоғи эркак бўлган мамлакатларда унвоннинг эркак эквиваленти биринчи жентлмен ҳисобланади. АҚШ президентининг турмуш ўртоғи ҳеч қачон эркак киши бўлмаган бўлса-да, „биринчи жентлмен“ номи а АҚШда мер ёки губернаторнинг эркак турмуш ўртоғи учун ишлатилади.

Биринчи турмуш ўртоғи ва биринчи шериги, унвоннинг нодир ўзгаришлари, сиёсий раҳбарнинг турмуш ўртоғи ҳар қандай жинсдан бўлган ҳар қандай ҳолатда ҳам ишлатилиши мумкин. Бу атама гендер тенглиги ва гендер бетарафлигини тарғиб қилиш учун ишлатилади[11].

Қўшма Штатларда раҳбар оила биргаликда Қўшма Штатлар президенти ва унинг турмуш ўртоғи биринчи эр-хотин[12] сифатида танилган ва агар уларнинг фарзандлари бўлса, улар одатда биринчи оила деб аталади.

Инглиз тилида сўзлашмайдиган мамлакатларда фойдаланиш

Франсуз тилида сўзлашувчи мамлакатлар биринчи хонимлар учун[13] биринчи хоним қаердан бўлишидан қатъи назар, премиèре даме атамасини ишлатган[14]. 2017-йилда нашр этилган бир мақолада биринчи жаноб учун премер монсиэур атамаси ишлатилган. Ушбу мақола учун, агар 2022-йилги президентлик сайловларида Марин Ле Пен ғалаба қозонса, унинг турмуш ўртоғи Луи Алиотнинг биринчи жентлмен бўлиш имкониятига эга бўлган бўларди[15] Эммануэл Макрон ўша сайловда Ле Пенни мағлуб этган.

Португал тилида сўзлашувчи мамлакатлар биринчи хонимлар учун примеира-дама[16] ёки „Примеира Дама“[17] атамаларини ишлатган. Бу атама одам қаердан бўлишидан қатъий назар ишлатилади[18]. Примеиро-cавалҳеиро атамаси биринчи жаноблар учун ишлатилади[19].

Испан тилида сўзлашадиган мамлакатларда примера дама атамаси биринчи хонимлар учун ишлатилади[20][21][22], қайси мамлакатдан бўлишидан қатъи назар бу унвон билан аталади[23]. Пример cабалеро атамаси биринчи жаноблар учун фойдаланилади[24].

Синофон мамлакатлари биринчи хонимлар учун атама сифатида 第一夫人 (дìйī фūрéн) атамасини[8][25] биринчи хонимнинг қаердан эканлигини ҳисобга олмаган ҳолда ишлатган[26].

Европа

Хорватия

Супруга предсжедника републике (республика президентининг рафиқаси) ёки супруг предсжедниcе републике (республика президентининг эри) атамалари Хорватияда, прва дама (биринчи хоним) ва први господин (биринчи жаноб) атамалари кўпроқ қўлланади. Чет эл манбалари бундан мустасно, камдан-кам қўлланади. Хорватия президентининг ҳозирги рафиқаси Саня Мусич-Миланович.

Бош вазирнинг рафиқаси вақти-вақти билан, жуда камдан-кам ҳолларда, Хорватиянинг „биринчи хоними“ деб ҳам аталган, аммо бош вазирларнинг турмуш ўртоқлари кўпинча қуйи ўринни сақлаб қолишган ва деярли ҳеч қачон жамоат ишларида қатнашмаганлар, супруга предсжедника владе (бош вазирнинг рафиқаси) бундай маълумотнома зарур бўлган ҳолларда қўлланган. Бош вазирнинг ҳозирги рафиқаси Ана Маслаć Пленкович.

Чех Республикаси

Првнí дáма атамаси Чехия президентининг рафиқаси учун ишлатилади. 

Ҳозирги биринчи хоним – Ивана Земанова.

Првнí дáма атамаси бошқа мамлакатларнинг биринчи хонимлари учун ҳам қўлланади[27].

Полша

Пиэрwсза дама атамаси (сўзма-сўз маъноси: „биринчи хоним“) Полшанинг амалдаги президентининг рафиқаси учун қўлланади[28]. Пани презйдентоwа (президент хоними) унвони ҳам одатда, норасмий бўлса ҳам, ишлатилади.

Россия

Хорижий матбуотда Россия президентининг рафиқаси биринчи хоним сифатида тилга олинган[29]. Бу атама хорижий матбуотда ҳам Алексей Навалнийнинг рафиқаси Юлия Навалнаяга нисбатан ишлатилган[30].

Россиянинг биринчи хонимлари тарихий сабабларга кўра ғарбий ҳамкасбларига қараганда камроқ кўринишади ва сиёсий фаолият билан шуғулланмайдилар[29].

Совет Иттифоқи

Қайд этилишича, совет раҳбарлари одатда ўз хотинлари ва оилаларини эътибордан четда қолдиришни афзал кўрган, шунинг учун „кўринмас биринчи хонимлар“ пайдо бўлган. Натижада, посцовет мамлакатларида паст даражадаги биринчи хонимлар кенг тарқалган бўлиб қолмоқда, чунки бу давлатлар раҳбарлари Совет даврида ўсиб улғайган[29].

Михаил Горбачёвнинг рафиқаси Раиса Горбачевни Совет Иттифоқининг биринчи хоними деб аташган[31][32].

Украина

Мамлакат президентининг рафиқаси мамлакат ҳукумати томонидан першаледи (перша леди) деб аталади[33]. „Биринчи хоним“ атамаси ҳукумат томонидан инглиз тилидаги янгиликларда ҳам қўлланган[34].

Марина Порошенко[35][36] ва Олена Зеленска[34] каби баъзи биринчи хонимлар ижтимоий фаолликда рол ўйнаган бўлса-да, Людмила Янукович каби бошқа биринчи хонимлар камдан-кам ҳолларда жамоат ролларида қатнашган[29].

Нацистлар Германияси

Нацистлар Германиясида „биринчи хоним“ расмий унвони йўқ эди. Бироқ, норасмий равишда, Адолф Гитлернинг рафиқаси Эва Браун ва Ҳерман Горингнинг рафиқаси Эмми Горинг ўртасида шиддатли рақобат бор эди, уларнинг иккаласи ҳам шундай деб ҳисобланишга интилган эди.

Осиё

Арманистон

Арманистон президентининг рафиқаси „аярли“ (Ҳаястани Арражин тикин) деб аталган[37]. „Биринчи хоним“ атамаси ҳам ишлатилган[38]. Бироқ, амалдаги президентнинг турмуш ўртоғи фақат Арманистоннинг „հանրապետության նախագահի տիկին“ (ҳанрапетутъян накҳагаҳи тикин), [39] ёки „Арманистон президентининг рафиқаси“ деб номланади[40].

Озарбайжон

Озарбайжоннинг амалдаги президентининг рафиқаси учун биринcи хоним атамасини ишлатилади. 

Ҳиндистон

Пратам маҳила атамаси Ҳиндистонда камроқ қўлланади. Бу атама баъзан газеталарда Ҳиндистон президентининг хотинига мурожаат қилиш учун ишлатилиши мумкин; аммо, умумий фойдаланишда кенг тарқалган атама „президентнинг хотини“ ёки кўпроқ норасмий равишда президентнинг хотини/турмуш ўртоғи/эри номлари мавжуд. „Биринчи хоним“ атамаси бош вазирнинг рафиқасига нисбатан ишлатилмайди. Бунинг ўрнига „биринчи турмуш ўртоқ“ атамаси Ҳиндистон Бош вазирининг турмуш ўртоғи учун ишлатилади.

Индонезия

Ибу негара (давлат хоними/онаси) атамаси Индонезия президентининг рафиқаси учун ишлатилади[41]. Бу атамани бошқа мамлакатларнинг биринчи хонимлари учун ҳам фойдаланиш мумкин[42].

Япония

Японияда „Наикаку Соури Даижин Фужин“ атамаси (内閣総理大臣夫人, сўзма-сўз „Вазирлар Маҳкамасининг кенг қамровли маъмурияти вазирининг рафиқаси“) Япония бош вазирининг рафиқаси учун ишлатиладиган унвондир[43].

Покистон

Покистонда خاتون اول (кҳатоон-э-аввал деб ўқилади) атамаси одатда Муҳаммаднинг рафиқаси Хадича Бинт Ал-Хувайлид учун ишлатилади. Бу Покистон бош вазирининг рафиқаси учун ҳам ишлатилган. Унвонни Покистон президентининг рафиқаси учун ҳам ишлаца бўлади.

Филиппин

Филиппин президентининг турмуш ўртоғи биринчи турмуш ўртоқ (Филиппин: унанг кабийáк) деган гендер-нейтрал унвонга эга ва бошқа вазифалар қаторида Малаcаñан саройида мезбонлик қилади. Сарлавҳа жинссиздир, чунки кўпгина Филиппин тилларида грамматик жинс йўқ ва ҳар иккала жинсдаги президентлик турмуш ўртоқлари бўлган.

Расмий турмуш ўртоғи аёл бўлса, у „биринчи хоним“ (унанг гинанг) сифатида танилган; унвон, шунингдек, бева қолган президентнинг бу лавозимда хизмат қилаётган бевосита аёлига нисбатан қўлланган. Тарихда фақат битта биринчи жентлмен (унанг гиноó) бўлган: Хосе Мигел Арроё, 14-президент Глориа Маcапагал Арроёнинг турмуш ўртоғи, лекин у кишига „жаноблари“ унвони берилган.

Жанубий Корея

Президентнинг рафиқаси еонг-бу-ин (эонг-бу-ин) деб аталади.

Турмуш ўртоғи бўлмаганда номдан фойдаланиш

Баъзи ҳолларда, унвон турмуш ўртоғи бўлмаган кишига берилади.

Австралия

2010-йил 24-июн куни Жулиа Гиллард Австралиянинг биринчи аёл бош вазири этиб тайинланган раҳбариятнинг таралишидан сўнг, баъзи оммавий ахборот воситалари унинг севгилиси Тим Метисонни „биринчи киши“ деб аташган[44]. Австралия ҳукумати Матисонни Гилларднинг шериги деб атаган ва уни бош вазирнинг турмуш ўртоғи сифатида ҳам тан олган[45].

Боливия

Боливиянинг собиқ президенти Эво Моралес турмуш қурмаган, шунинг учун унинг президентлиги даврида унинг синглиси Эстер Моралес биринчи хоним ролини бажарган[46].

Чили

Габриэл Борикнинг рафиқаси бўлса-да севгилиси Ирина Караманос биринчи хоним унвонини (Караманос ва Борикнинг бу лавозимдаги киши мавжудлиги, уни эгаллаш учун қаршилигига қарамай) қабул қилди[47]. Караманоснинг айтишича, бу ролни ўз зиммасига олиш „замонга мослашишни“ ўз ичига олади[48].

Ирландия

Берти Аҳерннинг Таоисеачлик муддатининг биринчи ярмида у рафиқаси Мириамдан ажралган ва биринчи хоним ролини ўша пайтдаги севгилиси Селия Ларкин эгаллаган[49][50].

Корея Республикаси (Жанубий Корея)

Пак Чунг Хи президент бўлган сўнгги беш йил давомида унинг қизи Пак Кин Хе онаси Юк Ён Сунинг ўлимидан сўнг биринчи хоним сифатида ишлаган[51]. Баъзи замонавий манбаларда у Жанубий Кореянинг амалда биринчи хоними сифатида қабул қилинган[52].

Перу

Кейко Фухимори 19 ёшида отаси Алберто Фухимори ва онаси Сюсана Хигучи билан ажрашганидан кейин биринчи хоним вазифасини ўз зиммасига олган[53].

Қўшма Штатлар

Томас Жефферсон президент лавозимига киришганида турмуш ўртоғи вафот этган эди ва унинг қизи Марта Жефферсон Рендолф баъзида президент уйининг хоними бўлиб ишлаган[54]. Бу биринчи хонимлар миллий тарихий сайти томонидан эътироф этилган[55]. Оқ уй веб-сайти унинг онаси Марта Жефферсонни ҳам биринчи хоним сифатида тан олган[54]. Доллей Медисон ҳам баъзида ёрдамчи ва Жефферсоннинг кузатувчиси бўлиб хизмат қилган бўлса-да[56], у Жефферсондан кейин эрининг президентлиги орқали турмуш ўртоғи биринчи хоним сифатида тан олинган[57].

Эндрю Жексоннинг рафиқаси Рейчел Жексон Жексон президентлигидан олдин вафот этган. Жексоннинг жияни Эмили Донелсон вафотигача биринчи хоним вазифасини бажарган, Жексоннинг келини Сара Жексон эса Жексон президентлигининг сўнгги ойларида Оқ уйни бошқарган[58]. Оқ уй веб-сайти Жексоннинг хотинини биринчи хоним сифатида тан олганига қарамай, иккаласи ҳам Биринчи хонимлар миллий тарихий сайти томонидан биринчи хонимлар сифатида тан олинганМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме[58].

Жеймс Бюкенан умр бўйи бўйдоқ бўлган. Унинг лавозимида бўлган вақтида унинг жияни Ҳарриэт Лейн „уй бекаси“ бўлиб ишлаган. У амакисининг лавозимида бўлган даврида замонавий биринчи хоним сифатида ишлаган деб тан олинган ва Оқ уй веб-сайтида бошқа биринчи хонимлари қаторига киритилган[59].

Колорадо

2018-йилда губернатор этиб сайланган Жаред Полис гей бўлган[60] ва унинг жинсий шериги Марлон Реис билан узоқ муддатли муносабатда бўлган. Реис сайланган қшомдаги нутқида Полис томонидан „биринчи одам“ деб аталган ва Полис кампанияси аъзолари Реис „биринчи жентлмен“ унвонини олишини айтишганМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме. Жуфтлик кейинчалик 2021-йилда турмуш қуришган[61].

Колорадо губернаторларининг турмуш қурмаган ҳамкорларининг ҳаммаси ҳам биринчи хоним ёки биринчи жентлмен деб аталмайди, чунки Робин Прингл Тҳе Денвер Пост томонидан турмуш қуришдан олдин Жон Хиккенлупернинг қиз дўсти деб аталганМанба хатоси: Тҳе опенинг <реф> таг ис малформед ор ҳас а бад наме.

Пуэрто-Рико

Губернатор Сила Мария Cалдерон Пуэрто-Риконинг биринчи аёл губернатори лавозимини эгаллаганидан сўнг, ўзининг икки қизи Сила Мария Гонсалес Cалдерон ва Мария Элена Гонсалес Cалдеронни биринчи хонимлар лавозимига тайинлади[62].

Сиёсий бўлмаган мақсадларда фойдаланиш

Қўшма Штатларда „биринчи хоним“ унвонини сиёсий бўлмаган соҳаларда ўзини беқиёс истеъдодли ёки ўзига хос номдор эканлигини исботлаган аёлларга меҳр-муҳаббат атамаси сифатида бериш одатий ҳолга айланган. Бу ибора кўпинча, лекин ҳар доим ҳам эмас, кўриб чиқилаётган шахс шунга ўхшаш соҳадаги таниқли эркакнинг (ёки эркакларнинг) хотини ёки „аёл эквиваленти“ бўлса ишлатилади. Масалан, бу атама кўнгилочар соҳада „телевидениэнинг биринчи хоними“ (Люсил Балл), „қўшиқнинг биринчи хоними“ (Элла Фицжералд), „кантри мусиқасининг биринчи хоними“ (Таммй Wйнетте) ни ифодалаш учун қўлланган. Лоретта Лйнн ҳам унвон билан танилган бўлса-да, „Юлдузли трекнинг биринчи хоними“ (актёр/продюсер Мажел Барретт), „Америка қалбининг биринчи хоними“ (Арета Франклин)[63], "Гранднинг биринчи хоними „Оле Опри“(Лоретта Лин), „Америка киносининг биринчи хоними“ (Лилиан Гиш) ва „Америка саҳнасининг биринчи хоними“ (Ҳелен Ҳаес)[64].

Бу атама баъзи ҳолларда коллеж ва университет президентларининг хотинларига нисбатан ҳам ишлатилган[65][66][67].

„Биринчи хоним“ атамаси, шунингдек, маълум бир ҳудудда энг юқори ижтимоий мавқега эга бўлган аёлни билдириш учун ишлатилади, бу маънода Африкада айниқса машҳур бўлиб, у ерда баъзи бир бошлиқлик иэрархиясидаги энг таниқли зодагон аёл ҳисобланади. Ёруба халқи кўпинча ном билан аталади[68].

Сўнгги йилларда бу атама черков пасторининг хотинига нисбатан ҳам қўлланган, айниқса қора танли черковларда кўп учрайди[69].

Манбалар

  1. ↑ Фирст Ладй, Мерриам-Wебстер Диcтионарй, ретриэвед Деcембер 30, 2014
  2. ↑ Фирст Ладй, Охфорд Диcтионариэс, ретриэвед Деcембер 30, 2014
  3. ↑ Аманда Фореман, „Оур Фирст Ладиэс анд Тҳеир Предеcессорс“, Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал, Май 30-31, 2015, C11, ҳттпс://www.wсж.cом/артиcлес/тҳе-фирст-ладиэс-анд-тҳеир-предеcессорс-1432830990, ретриэвед Май 30, 2015
  4. ↑ Фирст Ладй, Cоллинс Энглиш Диcтионарй, ретриэвед Деcембер 30, 2014
  5. ↑ МcГуирк, Род. „Аустралиан фирст ладй 'флаттеред' бй 'делиcиоус' десcриптион“. Ассоcиатед Пресс (2018-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 20-сентябр.
  6. ↑ Висентин, Лиса. „Женнй Моррисон, Аустралиа'с неw фирст ладй“. Тҳе Сйдней Морнинг Ҳералд (2018-йил 26-август). Қаралди: 2021-йил 20-сентябр.
  7. ↑ „Степ форwард Фионнуала -- Таоисеач'с wифе анд ҳис перфеcт партнер ас ҳе рунс cоунтрй - Ҳералд.иэ“. 2016-йил 5-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 Лин, Йижун. „【第一配偶】最會賺錢第一夫人:何晶將從新加坡淡馬錫退休 年薪至今仍是謎“ (зҳ-тw). Унитед Даилй Неwс (2021-йил 19-сентябр). Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  9. ↑ „Абоут тҳе Говернор“. Говернор Тонй Эверс. Говернмент оф Wисcонсин. Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 „Тҳе Сторй Беҳинд 'Фирст персон'“. Мерриам-Wебстер. Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  11. ↑ Стеинметз. „Wивес оф Политиcал Леадерс Ҳаве Лонг Беэн Cаллед 'Фирст Ладиэс.' Cалифорниа'с Женнифер Сиэбел Неwсом Ҳас Отҳер Планс“. 2022-09-21да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Оcтобер 17, 2021. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  12. ↑ Cоллинс Энглиш Диcтионарй дефинитион. Ретриэвед Деcембер 8, 2013
  13. ↑ Инноcенти. „Пҳото – Бригитте Маcрон éтинcеланте эн росе поур са висите оффиcиэлле à Атҳèнес“. Гала. — „Ла премиèре даме а аccомпагнé ле прéсидент поур сон дéплаcемент эн Грècе. (Тҳе фирст ладй аccомпаниэд тҳе пресидент он ҳис трип то Греэcе.)“. Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  14. ↑ „Ла премиèре даме cритиқуéэ поур с'êтре фаит ваccинер аух Éтац-Унис“ (фр). Трибуне де Генèве (2021-йил 25-сентябр). Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  15. ↑ „Премиèре Даме оу Премиэр Монсиэур?“ (фр). Магcентре (2017-йил 5-май). 2019-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-декабр.
  16. ↑ Мáхимо, Wеллтон. „Эхаме де примеира-дама пара cовид-19 дá негативо“ (пт-бр). Агêнcиа Брасил (2020-йил 16-август). Қаралди: 2021-йил 20-сентябр.
  17. ↑ „Габинете да Примеира Дама“ (пт). Пресидент оф Мозамбиқуэ. Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.[сайт ишламайди]
  18. ↑ Мáхимо, Wеллтон. „Обама э Мичелле: Нанcй Реаган "редефиниу о папел де примеира-дама"“ (пт-бр). Агêнcиа Брасил (2016-йил 6-март). Қаралди: 2021-йил 20-сентябр.
  19. ↑ „примеиро-cавалҳеиро“ (пт). Диcионáрио Эстравиз. Қаралди: 2021-йил 1-декабр.
  20. ↑ М. „'Ҳе асумидо ми cомпромисо cон ла ниñэз де Cоломбиа cон тода ла диспосиcиóн де ми cоразóн', афирма ла Примера Дама“. 2019-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  21. ↑ Ривас Молина, Федериcо. „Ла фото де cумплеаñос де ла примера дама аргентина поне а пруэба ла форталеза элеcторал дел перонисмо“ (эс). Эл Паíс (2021-йил 15-август). Қаралди: 2021-йил 20-сентябр.
  22. ↑ „Примера Дама де ла Репúблиcа де Панамá“ (эс). Оффиcе оф тҳе Фирст Ладй. Говернмент оф Панама. Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  23. ↑ „Ла примера дама де Ҳаитí cонтинúа вива й реcибе атенcиóн ҳоспиталариа“ (эс). Úлтима Ҳора (2021-йил 7-июл). Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  24. ↑ „Нéстор Кирчнер: эл 'пример cабаллеро' сигуэ мистериосо“ (эс). Эл Cрониста (2009-йил 7-май). Қаралди: 2021-йил 20-сентябр.
  25. ↑ Ли. „「永遠的第一夫人」逝世17週年 宋美齡晚年這樣過“ (зҳ-тw). Чина Тимес (2020-йил 24-октябр). Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  26. ↑ „巴西第一夫人來美接種疫苗 國內狂批「假愛國」“ (зҳ-тw). Wорлд Жоурнал (2021-йил 26-сентябр). 2022-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 27-сентябр.
  27. ↑ Улрйчовá, Тереза. „Првнí дáма же зпáткй пřэд табулí. Биденовá навздорй традиcíм дáл праcуже“ (cс). Сезнам Зпрáвй (2021-йил 7-сентябр). Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  28. ↑ www.идео.пл. „Офиcжална строна Презйдента Рзеcзйпосполитеж Полскиэж / Пиэрwсза Дама / Актйwноść Пиэрwсзеж Дамй“. 2015-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  29. ↑ 29,0 29,1 29,2 29,3 Кондратев, Андрей. „Путинс' диворcе тҳроwс спотлигҳт он 'фирст ладй' роле“. ББC Мониторинг (2013-йил 7-июн). Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  30. ↑ Иоффе, Жулиа. „"Тҳесе Бастардс Wилл Невер Сеэ Оур Теарс": Ҳоw Юлиа Навалная Беcаме Руссиа'с Реал Фирст Ладй“. Ванитй Фаир (2021-йил 8-июл). Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  31. ↑ Смитҳ, Ж.Й.. „Раиса Горбачев, Ласт Совиэт Фирст Ладй, Диэс“. Тҳе Wашингтон Пост (1999-йил 21-сентябр). Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  32. ↑ Боҳлен, Cелестине. „Раиса Горбачев, тҳе Чиc Совиэт Фирст Ладй оф тҳе Гласност Эра, Ис Деад ат 67“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1999-йил 21-сентябр). Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  33. ↑ „Олена Зеленська у Стенфордському університеті обговорила питання інклюзії, забезпечення рівного доступу та потреб студентів і викладачів з інвалідністю“ (ук). Пресидент оф Украине. Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  34. ↑ 34,0 34,1 „Олена Зеленска ат Станфорд Университй дисcуссес иссуэс оф инcлусиве аcтивитй, эқуал аccесс, неэдс оф студенц анд теачерс wитҳ дисабилитиэс“. Пресидент оф Украине. Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  35. ↑ [х/эн/неwс/марина-порошенко-ривен-инклюзийи-в-освити-показник-ступенй-36072 „Марйна Порошенко: Тҳе левел оф инcлусион ин эдуcатион ис ан индиcатор оф тҳе стате девелопмент дегреэ“]. Пресидент оф Украине. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр.
  36. ↑ „Марйна Порошенко анд Роман Кйслиак мет ин тҳе cоффеэҳоусе ин тҳе фрамеwорк оф #накавуздругом соcиал инитиативе“. Пресидент оф Украине. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр.
  37. ↑ „Ռիտա Սարգսյան Հայաստանի Առաջին տիկին“ (ҳй). Пресидент оф Армениа. Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  38. ↑ „Рита Саргсян Фирст Ладй оф Армениа“. Пресидент оф Армениа. Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  39. ↑ „Նունե Սարգսյան Հանրապետության նախագահի տիկին“ (ҳй). Пресидент оф Армениа. Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  40. ↑ „Мрс. Ноунеҳ Саркиссиан - Wифе оф тҳе Пресидент оф Армениа“. Пресидент оф Армениа. Қаралди: 2021-йил 24-сентябр.
  41. ↑ „Ибу Негара Ириана Жаранг Тампак Дампинги Жокоwи, Ини Пенжеласан Истана“ (ид). Компас (2021-йил 16-январ). Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  42. ↑ „Фото ресми Меланиа Трумп себагаи Ибу Негара, дилунcуркан“ (ид). ББC Неwс (2017-йил 4-апрел). Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  43. ↑ „衆議院議員逢坂誠二君提出内閣総理大臣夫人の法的地位に関する質問に対する答弁書“. www.шугиин.го.жп. Қаралди: 2022-йил 10-май.
  44. ↑ „Тим Матҳиэсон: wҳй ис Аустралиа'с 'фирст блоке' ин тҳе ҳеадлинес?“. Тҳе Гуардиан (2013-йил 29-январ). Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  45. ↑ „Жулиа Гиллард'с партнер: Тим Матҳиэсон“. Натионал Арчивес оф Аустралиа. Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  46. ↑ Жеcкс, Никки. „Боливиа'с Фирст Ладй ҳопес фор унитй“. ББC Неwс (2009-йил 17-феврал). Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  47. ↑ Чрйсопоулос, Пҳилип. „Ирина Караманос: Тҳе Греэк Партнер оф Чиле'с Неw Пресидент Габриэл Бориc“. Греэк Репортер (2021-йил 20-декабр). Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  48. ↑ „Партнер оф Чиле'с пресидент-элеcт драwс феминист ире овер фирст ладй роле“. Франcе 24 (2022-йил 21-январ). Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  49. ↑ „Cелиа -- тҳе греатест политиcал wифе тҳис cоунтрй невер ҳад - Индепендент.иэ“.
  50. ↑ „Иреланд дебатес Ларкин роле — Ириш Эчо“ (2011-йил 16-феврал).
  51. ↑ „Парк Геун-ҳе: Соутҳ Кореа'с фирст фемале пресидент“. ББC Неwс (2018-йил 6-апрел). Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  52. ↑ „Парк Геун Ҳе: Онcе Соутҳ Кореа'с принcесс анд де фаcто фирст ладй, ноw детҳронед ин дисграcе“. Тҳе Страиц Тимес. Агенcе Франcе-Прессе (2017-йил 10-март). Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  53. ↑ „Кеико Фужимори, даугҳтер оф Перу'с дисграcед эх-леадер“. Франcе 24. Агенcе Франcе-Прессе (2019-йил 30-ноябр). Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  54. ↑ 54,0 54,1 „Мартҳа Wайлес Скелтон Жефферсон“. Тҳе Wҳите Ҳоусе. 2021-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  55. ↑ „Фирст Ладиэс“. Фирст Ладиэс Натионал Ҳисториc Сите. Натионал Парк Сервиcе. Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  56. ↑ „Фирст Ладй Биограпҳй: Мартҳа Жефферсон“. Натионал Фирст Ладиэс Либрарй. — „wҳеневер ҳе ҳад wомен диннер гуэсц, ҳе инвитед Доллей Мадисон (1768-1849), тҳе wифе оф ҳис ҳигҳест-ранкинг Cабинет мембер, Сеcретарй оф Стате Жамес Мадисон, ас ҳис эсcорт, ҳис виcе пресидент Аарон Бурр алсо беинг а wидоwер. Ат ларге опен фунcтионс ин тҳе Wҳите Ҳоусе, Доллей Мадисон алсо ассумед а публиc роле ас ҳостесс, ассистинг тҳе Пресидент ин wелcоминг тҳе генерал cитизенрй.“. 2018-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  57. ↑ „Доллей Пайне Тодд Мадисон“. Тҳе Wҳите Ҳоусе. 2021-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  58. ↑ 58,0 58,1 „Рачел Донелсон Жаcксон“. Тҳе Wҳите Ҳоусе. 2021-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  59. ↑ „Ҳарриэт Лане“. Wҳите Ҳоусе. 2021-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  60. ↑ „Жаред Полис то беcоме Cолорадо'с фирст опенлй гай говернор“. Лос Ангелес Тимес. Ассоcиатед Пресс. Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  61. ↑ Биркеланд, Бенте. „Cолорадо Гов. Жаред Полис' Wеддинг Маркс 1ст Саме-Сех Марриаге Оф Ситтинг Говернор“. НПР (2021-йил 15-сентябр). Қаралди: 2021-йил 17-сентябр.
  62. ↑ „Сила М. Cалдерон.“. 2020-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-сентябр.
  63. ↑ Престон, Ричард. Аре ёу реадй то тҳинк оуциде тҳе бох? Тҳе абусес оф тҳе Энглиш лангуаге тҳат реадерс ҳатед мост ҳаве инспиред а неw Телеграпҳ боок, эхплаинс Ричард Престон. Даилй Телеграпҳ (2007-йил 25-май), с. 24.
  64. ↑ Дидион, Жоан. Тҳе Еар Оф Ҳопинг Фор Магиc. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2007-йил 4-март), с. 1.
  65. ↑ „Меэт тҳе Фирст Ладй, Бетҳ Cлеменц“. Cлемсон Университй. Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.[сайт ишламайди]
  66. ↑ „Фирст Ладй Марисела Росас Ҳемпҳилл, Пҳ.Д.“. Олд Доминион Университй. Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  67. ↑ „ИУ пресидент анд фирст ладй реcеиве Университй Медал, ИУ'с ҳигҳест ҳонор“. Индиана Университй (2021-йил 11-июн). Қаралди: 2021-йил 22-сентябр.
  68. ↑ Селлерс, Мауд (Април 1894). "Тҳе Cитй оф Ёрк ин тҳе Сихтеэнтҳ Cентурй". Тҳе Энглиш Ҳисториcал Ревиэw 9 (34): 275–304. дои:10.1093/эҳр/ИХ.ХХХИВ.275. ҳттпс://зенодо.орг/реcорд/1793611. ; Русселл, А. (1889). Жоурнал оф тҳе Америcан Геограпҳиcал Соcиэтй оф Неw Ёрк. 21. пп. 494–515. 
  69. ↑ ДуБоис, Жошуа. „Фирст Ладиэс оф тҳе Чурч“. Тҳе Даилй Беаст, Марч 20, 2013.

Адабиётлар

  • Абрамс, Жеанне Э. Фирст Ладиэс оф тҳе Републиc: Мартҳа Wашингтон, Абигаил Адамс, Доллей Мадисон, анд тҳе Cреатион оф ан Иcониc Америcан Роле (НЙУ Пресс. 2018) онлине ревиэw
  • Баилей, Тим. „Америcаъс Фирст Ладиэс он Тwентиэтҳ-Cентурй Иссуэс: А Cоммон Cоре Унит“, Ҳисторй Ноw 35 (Спринг 2013) онлине (Wайбаcк Мачине сайтида Оcтобер 15, 2013, санасида архивланган), cурриcулум унит басед он примарй соурcес
  • Беркин, Беркин, эд., „Америcаъс Фирст Ладиэс“, Ҳисторй Ноw 35 (Спринг 2013) онлине (Wайбаcк Мачине сайтида Марч 18, 2013, санасида архивланган); популар эссайс бй счоларс
  • Бурнс, Лиса М. (2008). Фирст Ладиэс анд тҳе Фоуртҳ Эстате: Пресс Фраминг оф Пресидентиал Wивес. ДеКалб: Нортҳерн Иллиноис Университй Пресс. ИСБН 978-0-87580-391-3
  • Cароли, Беттй Бойд. Фирст ладиэс : фром Мартҳа Wашингтон то Мичелле Обама. Охфорд, Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2010. ИСБН 9780195392852. 
  • Ҳороҳоэ, Жилл, „Фирст Ладиэс ас Модерн Cелебритиэс: Политиcс анд тҳе Пресс ин Прогрессиве Эра“ (ПҳД диссертатион, Аризона Стате Университй, 2011). ДА3452884.
  • Луго-Луго, Cармен Р. анд Марй К. Блоодсwортҳ-Луго. „Баре Биcепс анд Америcан (Ин) Сеcуритй: Пост-9/11 Cонструcтионс оф Сафе(тй), Тҳреат, анд тҳе Фирст Блаcк Фирст Ладй“, Wоменъс Студиэс Қуартерлй (2011) 39#1 пп 200-217, он медиа имагес оф Мичелле Обама
  • Wацон, Роберт П. „Тоwард тҳе Студй оф тҳе Фирст Ладй: Тҳе Стате оф Счоларшип“, Пресидентиал Студиэс Қуартерлй (2003) 33#2 пп 423-441.

Ҳаволалар