Биса са

Тил

Бисалар Нигер-Кордофан оиласининг Банту тилида гаплашади ва лотин алифбосига асосланган ўз алифбосини ўз ёзуви сифатида ишлатади. Икки диалект мавжуд: Биса ва Лебир (жанубий-ғарбий). Бисулар орасида денгиз тили ҳам кенг тарқалган[1] (Н. В. Кочакова, 1993).

Биса тилида бир нечта иборалар

  • Хайрли тонг ― Домиреҳ ки;
  • Хайрли кун — Сундаре ки;
  • Хайрли тун — Гундаре ки;
  • Раҳмат — Барcа.

Тарих

Оғзаки анъанага кўра, Бисунинг аждодлари Енди (Ҳозирги Гана ҳудуди) ҳудудидан келган. Сўнг бисунинг бир қисми ажралиб, ғарбга йўл олди ва у ерда Сан (Сане) субетник гуруҳини яратди[2].

Маданияти ва урф-одатлар

Биснинг асосий касби — қишлоқ хўжалиги. Уларда маккажўхори, шоли, ерёнғоқ, ловия, тариқ, дуккакли экинлар, карите ёнғоғи, ямс етиштирилади. Биса зотли қорамолларни кўпайтиришади. Ҳунармандчилик: бронза ва кумуш қуйиш, заргарлик буюмлари ясаш, тўқувчилик, кулолчилик.

Анъанавий либослар: эркаклар кўйлак ва шим кийишади, аёллар узун юбка кийишади.

Уйлари тўртбурчак шаклда бўлиб, ўртада думалоқ ҳовли ҳосил қилиш мақсадида бир-бирига имкон қадар яқин қурилган. Одатда, бундай бинолар мажмуасида бир оила яшайди[3].

Оилалар патриархалдир, кўпинча улар бутун уруғларни (ду) ташкил қилади. Аёл тўйдан кейин эрининг оиласининг уйига кўчиб ўтади.

Бисанинг анъанавий таоми — зираворли гуруч, тариқ бўтқаси, ловия нони ва тариқ пивоси (Ю. В. Бромлей, 1988).

Яна қаранг

Адабиётлар

Манбалар

  1. ↑ Нигерия (справочник) / Под. ред. Н. В. Кочакова, П. И. Куприянов, А. М. Василев. — М. : Восточная литература, 1993. — С. 29-30, 33.
  2. ↑ Видрин В. Ф. Бису[сайт ишламайди]// Народи и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М. : Болшая Российская Энсиклопедия, 1999. — С. 99-100.
  3. ↑ Народи мира. Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1988. С. 103.