Bisa
Биса са
Тил
Бисалар Нигер-Кордофан оиласининг Банту тилида гаплашади ва лотин алифбосига асосланган ўз алифбосини ўз ёзуви сифатида ишлатади. Икки диалект мавжуд: Биса ва Лебир (жанубий-ғарбий). Бисулар орасида денгиз тили ҳам кенг тарқалган[1] (Н. В. Кочакова, 1993).
Биса тилида бир нечта иборалар
- Хайрли тонг ― Домиреҳ ки;
- Хайрли кун — Сундаре ки;
- Хайрли тун — Гундаре ки;
- Раҳмат — Барcа.
Тарих
Оғзаки анъанага кўра, Бисунинг аждодлари Енди (Ҳозирги Гана ҳудуди) ҳудудидан келган. Сўнг бисунинг бир қисми ажралиб, ғарбга йўл олди ва у ерда Сан (Сане) субетник гуруҳини яратди[2].
Маданияти ва урф-одатлар
Биснинг асосий касби — қишлоқ хўжалиги. Уларда маккажўхори, шоли, ерёнғоқ, ловия, тариқ, дуккакли экинлар, карите ёнғоғи, ямс етиштирилади. Биса зотли қорамолларни кўпайтиришади. Ҳунармандчилик: бронза ва кумуш қуйиш, заргарлик буюмлари ясаш, тўқувчилик, кулолчилик.
Анъанавий либослар: эркаклар кўйлак ва шим кийишади, аёллар узун юбка кийишади.
Уйлари тўртбурчак шаклда бўлиб, ўртада думалоқ ҳовли ҳосил қилиш мақсадида бир-бирига имкон қадар яқин қурилган. Одатда, бундай бинолар мажмуасида бир оила яшайди[3].
Оилалар патриархалдир, кўпинча улар бутун уруғларни (ду) ташкил қилади. Аёл тўйдан кейин эрининг оиласининг уйига кўчиб ўтади.
Бисанинг анъанавий таоми — зираворли гуруч, тариқ бўтқаси, ловия нони ва тариқ пивоси (Ю. В. Бромлей, 1988).
Яна қаранг
Адабиётлар
- Выдрин В. Ф. Биса // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
- Народы мира. Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей. — М. : Советская энциклопедия, 1988.
- Атлас народов мира / Под.ред. С. И. Брук, В. С. Апенченко и др. — М. : Главное управление геодезии и картографии государственного геологического комитета СССР им. Миклухо-Маклая Академии Наук СССР, 1964.
- Нигерия (справочник) / Под. ред. Н. В. Кочаковой, П. И. Куприянова, А. М. Васильева. — М.: Восточная литература, 1993.
Манбалар
- ↑ Нигерия (справочник) / Под. ред. Н. В. Кочакова, П. И. Куприянов, А. М. Василев. — М. : Восточная литература, 1993. — С. 29-30, 33.
- ↑ Видрин В. Ф. Бису[сайт ишламайди]// Народи и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М. : Болшая Российская Энсиклопедия, 1999. — С. 99-100.
- ↑ Народи мира. Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1988. С. 103.