Biskupin

Бискупин — бу археологик ёдгорлик ва Полшанинг шимолий-марказидаги сўнгги бронза даври қал’асининг ҳақиқий ўлчамдаги модели бўлиб, у очиқ осмон остидаги археологик музей вазифасини ҳам бажаради. Биринчи марта топилганида, у Ғарбий славянлар турар-жойининг дастлабки далили деб ҳисобланган, аммо кейинчалик археологлар унинг милоддан аввалги ВИИИ асрдан бошлаб Лусатия маданиятининг Бискупин гуруҳига тегишли эканлигини тасдиқладилар.
Ушбу бино 1994-йил 16-сентабрда Полша Миллий мероси кенгаши томонидан кузатилган Полшанинг расмий миллий тарихий ёдгорликларидан бири деб белгиланган.
Тарихи
1933-йилда полшалик археологлар Wиэлкополскада бронза даври қал’аси қолдиқларини топдилар ва бу кашфиёт бир кечада машҳур бўлди. Бу жой 1934-йилдан бошлаб археологлар Юзеф Костржеwски (1885—1969-йиллар) ва Здзислав Раевский (1907—1974-йиллар) бошчилигидаги Познан университети жамоаси томонидан қазилган. Биринчи ҳисобот 1936-йилда нашр этилган. Тез орада Бискупин машҳур бўлиб, кўплаб ҳурматли меҳмонларни, жумладан, маршал Пиłсудски ҳукумати амалдорларини, ҳарбий хизматчиларни ва Полша примати каби олий черков аъзоларини жалб қилди. Тез орада ёдгорлик Полша миллий онгининг бир қисмига айланди, тарихдан олдинги даврларда славян аждодларининг ютуқлари рамзи бўлди. У „Помпей“ ёки „Полшанинг Геркулануми“ деб номланган.

Кўлнинг ўртасида жойлашган, Бискупинда иккита қадимги турар-жойлар мавжуд бўлиб, у ерда доимий қазишма олиб борилади[1]. Бу уйлар 10-12 кишига мўлжалланган. Энг катта хонанинг ўртасида очиқ ўчоқ жойлашган бўлиб, ижтимоий табақаланишни кўрсатадиган каттароқ уйлар эса мавжуд эмас. Нам, ботқоқли ер туфайли кўчалар ёғоч тахталар билан қопланган.
Бискупиндаги турар-жой Ҳаллстатт бронза даврининг оҳирига тегишли (милоддан аввалги 800-йил ва 650-йиллар ва милоддан аввалги 650-йил ва 475-йиллар). Бискупиндан тўртта радиокарбонли хурмо дархтидан уйлар мавжуд.
Бироқ, дендрохронологик таҳлил аниқроқ танишишни таъминлади. Бу аҳоли турар-жойи қуришда фойдаланилган эман дарахти милоддан аввалги 747—722-йилларда кесилганлигини исботланди, ишлатилган ёғочнинг ярмидан кўпи милоддан аввалги 748—747-йиллар қишида кесилган[2][3].
Музей

1936-йилда ярим оролда биринчи реал ўлчамдаги модел очиқ осмон остидаги музей қурилган, аммо у Иккинчи Жаҳон уруши охирида чекинаётган немислар томонидан атайлаб вайрон қилинган. Урушдан кейин у қайта қурилди.
Манбалар
- ↑ З. Ражеwски „Бискупин — осиэдл обронне спрзед 2500 лат“, Аркадй, Wарсзаwа 1970
- ↑ „Фром тҳе ҳисторй оф Бискупин ресеарч – Музеум Арчеологиcзне;Бискупиниэ“. бискупин.пл. 2016-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Здзиэжów бадаń Бискупина – Музеум Арчеологиcзне;Бискупиниэ“. бискупин.пл. 2015-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган.
Адабиётлар
- Данута Пиотровска, Бискупин 1933-1996: археология, сиёсат ва миллатчилик. Арчаэологиа Полона 35-36, 1997/98, 255-285, ИССН 0066-5924
- Жóзеф Костржеwски „Осада багиэнна w Бискупиниэ w поw. żниńским“, Познан 1936-йил
- „Грóд прасłоwиански w Бискупиниэ“, Познан 1938-йил,
- З. Ражеwски „Бискупин — осиэдле обронне спрзед 2500 лат“, Аркадий, Варшава 1970-йил,
- З. Ражеwски „Осадниcтwо лудноścи з културą łуżйcкą wе wcзеснйм окресиэ эпоки żэлазнеж w Бискупиниэ и околиcй“ Арчеологиа Полски, т. ИИ 1958-йил,
- З. Ражеwски „10 000 лат Бискупина и жего околиc“, Варшава 1965-йил,