Blastotsista
Бластоциста (бласто... ва юн. Кйстис — пуфакча), бластодерма пуфакчаси — сут эмизувчи ҳайвонлар ва одам пушти (уруғланган тухум ҳужайра)нинг майдаланиши жараёнида ҳосил бўладиган моруладан кейинги даври; бошқа организмларда бластула босқичига мое келади. Таркибида эмбрион тугуни бўлиб, ундан эмбрион ва унинг қобиғи (пардаси) ҳосил бўлади. Б. ташқи деворидан трофобласт вужудга келади. Бластоцист сутемизувчиларнинг дастлабки эмбрион ривожланишида ҳосил бо'лган тузилишдир. У эмбрионни ҳосил қилувчи эмбриобласт деб ҳам аталадиган ички ҳужайра массасига (ИCМ) ва трофобласт ҳужайраларининг трофектодерма деб аталадиган ташқи қатламига эга. Бу қатлам ҳужайранинг ички массасини ва бластокол деб аталадиган суюқлик билан то'лдирилган бо'шлиқни о'раб олади. Кечки бластоцистда трофектодерма трофобласт деб аталади. Трофобластдан хорион ва амнион, эмбрионни о'раб турган иккита хомилалик мембрана ҳосил бо'лади. Пласента эмбрион хориондан (хорионнинг вилли ривожланадиган қисми) ва онанинг бачадон то'қимасидан келиб чиқади. "Бластосист" номи юнонча бластос ("ниҳол") ва кйссис кйстис ("қувиқ, капсула") со'зларидан келиб чиққан. Бошқа ҳайвонларда бу ҳужайраларнинг ажратилмаган то'пидан иборат тузилиш бо'либ, бластула деб аталади. Одамларда бластоцист шаклланиши уруг'лантирилгандан кейин тахминан беш кун о'тгач, морулада суюқлик билан то'лдирилган бо'шлиқ очилганда, 16 ҳужайрадан иборат то'пнинг дастлабки эмбрион босқичида бошланади. Бластоцистнинг диаметри тахминан 0,1-0,2 мм бо'либ, тез бо'линишдан кейин (ҳужайра бо'линиши) 200-300 ҳужайрадан иборат. Уруг'лантиришдан тахминан этти кун о'тгач, бластоцист бачадон деворининг эндометриумига жойлашиб, имплантациядан о'тади. У ерда у кейинги ривожланиш жараёнларини, шу жумладан гаструляцияни бошдан кечиради. Бластоцистнинг эндометриумга жойлашиши учун унинг тухум қобиг'и зона пеллуcидадан чиқиши керак бо'либ, олдинги эмбрион бачадонга ё'л олаётганда фаллоп найчасига ёпишиб қолишига то'сқинлик қилади.
Бластосистларни ин витро уруг'лантириш (ИВФ) қо'ллаш уруг'лантирилган тухумни бачадонга о'тказишдан олдин беш кун давомида этиштиришни о'з ичига олади. Бу ан'анавий ИВФга қараганда туг'илишни даволашнинг самарали усули бо'лиши мумкин. Бластоцистларнинг ички ҳужайра массаси эмбрион илдиз ҳужайраларининг манбаи бо'либ, улар ҳужайраларни тиклаш, алмаштириш ва регенерацияни о'з ичига олган илдиз ҳужайраларини даволашда кенг қўлланади. ИВФ ва бошқа туг'илишни даволашда ҳам қо'лланилиши мумкин.
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |