UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Boʻz]]
<!-- Bot tomonidan qoʻshildi -->
 
{{Maʼnolari|Boʻz (maʼnolari)}}
BOʻZ, karbos — boʻsh pishitilgan [[paxta]] [[ip]]idan sodda toʻqilgan [[mato]]; qalin, pishiq va tana haroratini bir xilda saqlaydigan mahalliy [[ip-gazlama sanoati|ipgazlama]]. Qadimdan [[qoʻl]] [[dastgoh]]darida toʻqilgan. Yozma [[manbalar]]da boshqa matolar qatori B. ham koʻp [[til]]ga olingan: "qali [[atlas (mato)|atlas]] keysang unutma boʻzung" ([[Ahmad Yugnakiy|A. Yugnakiy]], <nowiki>XI</nowiki> asr). B.ning "etaklik B.", "sedrak B.", "qali B." navlari farqlangan; musulmon Sharqida qizil B. "alkirbos" nomi bilan mashhur. [[XVII asr|<nowiki>XVII</nowiki> asr]]da [[Turkiston]]dan [[Moskva]]ga joʻnatilgan matolar orasida "byaz" [[nom]]i bilan tilga olingan, qizil B. esa "kumach" deb atalgan. <nowiki>XIX</nowiki> asr boshida buxorolik [[toʻqimachilik sanoati|toʻqimachilar]] [[Astraxon]], Vyatka, [[Qozon]] [[guberna|gubernya]]larida qurgan [[ustaxona]]larda B. toʻqib sotilgan.
 
B. Turkistonda qoʻlda toʻqilgan matolar orasida haridorbop mato boʻlgani uchun mahalliy [[aholi]] orasida keng tarqalgan. [[Buxoro]]da B. sotiladigan maxsus [[rasta]] — "Bozori karbos" boʻlgan. B.ning oq, malla, rangin (nil boʻyoqqa boʻyalgan) xillari bor. [[Chitgarlik|Chitgarlar]] [[risola]]sida ([[XIX asr|<nowiki>XIX</nowiki> asr]]) B.ning qora, sariq, yashil, kulrang, binafsha, oq va boshqa xillari ishlanishi qayd etilgan. Oq B.ning baʼzi xillari oharlangan va yaltiratib [[pardozlash|pardozlangan]], baʼzilari [[paxmoq]]qa oʻxshash tukli boʻlgan (tukli [[yuza]] oʻta qalin [[arqoq]] iplarga maxsus [[ishlov beruvchi sanoat|ishlov berilishi]] natijasida hosil qilinadi). B.dan ichki [[koʻylak]]lar va boshqa xil [[kiyim]]lar, kashta tikilgan buyumlar, [[gul (naqsh)|gul]] bosib [[bezash sanʼati|bezatilgan]] [[dasturxon]], [[choyshab]]lar tayyorlangan (yana qarang [[Boʻzchilik]]).
 
== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
 
{{chala}}
 
[[Turkum:Matolar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi


BOʻZ, karbos — boʻsh pishitilgan paxta ipidan sodda toʻqilgan mato; qalin, pishiq va tana haroratini bir xilda saqlaydigan mahalliy ipgazlama. Qadimdan qoʻl dastgohdarida toʻqilgan. Yozma manbalarda boshqa matolar qatori B. ham koʻp tilga olingan: "qali atlas keysang unutma boʻzung" (A. Yugnakiy, XI asr). B.ning "etaklik B.", "sedrak B.", "qali B." navlari farqlangan; musulmon Sharqida qizil B. "alkirbos" nomi bilan mashhur. XVII asrda Turkistondan Moskvaga joʻnatilgan matolar orasida "byaz" nomi bilan tilga olingan, qizil B. esa "kumach" deb atalgan. XIX asr boshida buxorolik toʻqimachilar Astraxon, Vyatka, Qozon gubernyalarida qurgan ustaxonalarda B. toʻqib sotilgan.

B. Turkistonda qoʻlda toʻqilgan matolar orasida haridorbop mato boʻlgani uchun mahalliy aholi orasida keng tarqalgan. Buxoroda B. sotiladigan maxsus rasta — "Bozori karbos" boʻlgan. B.ning oq, malla, rangin (nil boʻyoqqa boʻyalgan) xillari bor. Chitgarlar risolasida (XIX asr) B.ning qora, sariq, yashil, kulrang, binafsha, oq va boshqa xillari ishlanishi qayd etilgan. Oq B.ning baʼzi xillari oharlangan va yaltiratib pardozlangan, baʼzilari paxmoqqa oʻxshash tukli boʻlgan (tukli yuza oʻta qalin arqoq iplarga maxsus ishlov berilishi natijasida hosil qilinadi). B.dan ichki koʻylaklar va boshqa xil kiyimlar, kashta tikilgan buyumlar, gul bosib bezatilgan dasturxon, choyshablar tayyorlangan (yana qarang Boʻzchilik).

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil