Бодом гуллари
Бодом гуллари — бу 1888 — 1890-йилларда рассом Винcент ван Гогҳ томонидан чизилган бир нечта суратлар тўплами. Уларда Франсиянинг жанубидаги Арлес ва Сент-Реми шаҳарларида гуллаб-яшнаган бодом дарахтлари тасвирланган. Гуллайдиган дарахтлар Ван Гогҳ ижодида алоҳида ўрин тутади. Чунки улар уйғониш ва умидни ифодалайдилар. Ван Гогҳ гулли дарахтларни кузатиш ва уларни суратда бўяшдан эстетик завқ олган. Ушбу асарлар ўзида импрессионизм, дивизионизм ва япон ёғоч нақшларининг таъсирини акс эттиради. Ушбу сурат акаси Тео ва янгаси Жонинг ўғли, ўзининг жияни туғилганлигини нишонлаш учун уларга совға сифатда чизилган.
| Бодом гуллари | |
|---|---|
| : ' | |
| Рассом | Винcент ван Гогҳ |
| Ўлчами | 73.5 см × 92 см (4,920 ин × 6,200 ин) |
| Жойлашуви | Ван Гогҳ музейи |
Жанубий Франсия
1888-йилда ван Гогҳ жанубий Франсияда илҳомланиб, рассомлик фаолиятининг энг самарали даврини бошлайди. Унинг Провансдаги Фармҳоусе (1888) картинаси ҳақида Миллий санъат галереяси қуйидагиларни таъкидлайди:
Ван Гогҳ Провансда тафсилотларни йўқ қиладиган ва шаклларни соддалаштирадиган, атрофдаги дунёни япон ёғоч блокларида ҳайратга тушган нақшга айлантирадиган ёрқинлик ва ёруғликни қидирган қуёш эди. Арлес уни „Жанубий Япония“ деб таърифлайди. Бу ерда қуёшнинг текислаш эффекти композицияларнинг контурларини мустаҳкамлайди ва ранг нуансларини бир нечта ёрқин контрастларга камайтиради, деб ҳисоблайди. Тўлдирувчи жуфтликлар — ўсимликларнинг қизил ва яшил ранглари, тўсиқдаги тўқ сариқ ва кўк рангларнинг тўқилган диққатга сазовор жойлари, ҳатто фируза осмонни жонлантирадиган пушти булутлар — деярли бир-бирига қарши тебранади[1].
Ван Гогҳ 1888-йил март ойида Арлесга келганида, боғлардаги мевали дарахтлар гуллаш арафасида эди[2]. Ўрик, шафтоли ва олхўрининг гуллари унга ижод қилиш учун туртки бўлган[3] ва бир ой ичида Винcент гуллаган мевали дарахтларнинг ўн тўртта расмини яратган[4]. Мавзудан ҳаяжонланган Ван Гогҳ кунига деярли битта расмни тугатарди[5]. Сўнг тахминан 21-апрел куни у акаси Теога ўз мактубида „Янги нарса излаш керак, энди боғлар деярли гуллашни тугатди“ деб ёзади[4].

Винcент ван Гогҳ томонидан, 1887-йил
Ван Гогҳ музейи, Амстердам (Ф371)
Ван Гогҳнинг ушбу суратлари унинг япон ёғоч блоклари нашрларига бўлган қизиқишини акс эттирган. Камеидодаги Хиросигенинг олхўри боғи картинаси рангларнинг текис ва соясиз гулли нақшлари орқали гўзал мавзу тасвирини намойиш этади. Ван Гогҳ ушбу таъсирни ифодалаш учун „Японаисериэ“ атамасини ишлатган; у юзлаб япон нашрларини тўплаган ва Хиросиге каби буюк япон рассомларининг асарларини Рембрандт, Ҳалс ва Вермеэр асарларига ўхшатган. Хиросиге укиё-э деб номланган япон жанрининг сўнгги буюк усталаридан бири эди[6]. Ван Гогҳ эса укиё-энинг баъзи техник жиҳатларини ўз ишига интеграциялаштирган[7].
Япон расмлари Ван Гогҳнинг осойишталикни излашини акс эттиради, у ўз синглисига ёзган мактубида буни шундай тасвирлайди: „Хотиржамлик ҳар қандай касаллик учун дорихонадаги барча дорилардан кўра кўпроқ шифо бўла олиши мумкин“[8]. Жануб минтақаси ва гуллаб-яшнаган дарахтлар ван Гогҳда тушкунликдан аниқ йўналиш, гиперфаоллик ва яхши кайфият ҳолатини уйғотган. У бу ҳақида шундай деб ёзган эди: „Мен дарахтларнинг гуллаб-яшнашини томоша қилишни беҳад яхши кўраман ва Прованс боғи суратларини ҳайратланарли шодлик билан бўяшни хоҳлайман“. Рассом Винcент ван Гогҳни ўтмишдаги жуда фаол давр чарчатган бўлса, бу сафар у жонланган, яна ҳам кўпроқ илҳомланган эди[9].
Китоб ва стаканда гуллаган бодом новдаси
Винcент акаси Теога ўз хатида шундай ёзган: ,,Бу ерда изғирин совуқ ва қишлоқ жойларда ҳам қор ёғяпти. Лекин шунга қарамасдан бодом новдалари гулга кирган". Ва Винcент бу дарахтлар устида ўзининг 2 та кичик изланишларини ўтказган. Ушбу икки тадқиқот шишада гуллаган бодом новдаси, китоб ва стаканда гуллаган бодом новдаси суратлари эди[10].
Стаканда гуллаган бодом новдаси
Винcент Арлесга келганида мевали дарахтлар гуллаш арафасида бўлса-да, шаҳардан эндигина қор қатлами кўтарилган эди. Ван Гогҳ Арлесдаги биринчи ҳафтасида натюрморт устида ишлаган, масалан, бодом дарахтининг новдаси асари билан шуғулланган эди. Баҳорнинг дастлабки белгиларини акс эттириш учун у стакандаги гуллайдиган бодом новдаси учун нозик чўтка зарбалари ва пастел соялардан фойдаланган.
Брюс Росс „Санъатни илҳомлантирувчи ҳаёт ўзгаришлари“ асарида импрессионистларнинг ван Гогҳ ижодига таъсирини шундай баҳолайди.
Ван Гогҳнинг стаканда гуллаган бодом новдаси картинаси япон эстетик қадриятлари ўрганилгани сезилган ҳолда ушбу оқимларни ўзида мужассам этган. Бузилган новда оддий стаканга ўрнатилади. Шохчалар беж девор бўйлаб қизил чизиқ ва ҳашаматли бўш жой билан таъкидланган. Расмий декоратив ният йўқ. Ван Гогҳ номи ёрқин қизил рангда, худди умид тимсолидек, чап томондаги новданинг тепасида жойлашган. Ван Гогҳ ушбу қадриятлар ёрдамида натюрмортни ўзгартиради. У ўлимга асосланган шаклни ҳаёт ва имкониятга қаратиб, буни кишига сингдиради. Унинг ёрқин ранглардан фойдаланиши буни акс эттиради. Винcентнинг бодом куртаклари ва очилган гуллар предмети алоҳида ва шунинг учун ҳам муҳим характерга эга. Ушбу натюрморт ўзининг соддалиги ва умидворликни уйғотадиган, шунингдек, бўш жойдан расмий фойдаланиши билан япония гулларини безаш санъати икебанига ўхшайди.
- Ван Гогҳ томонидан чизилган стакандаги гуллаган бодом новдаси
-
Китоб билан стаканда гуллаган бодом новдаси
1888-йил
Шахсий коллексия (Ф393)
Бодом гули

Ван Гогҳ музейи, (Ф671)

1888-йил март ойининг ўрталарида Винcент ван Гогҳ об-ҳаво ва бодом дарахтларининг тўлиқ гуллаши ҳақида шундай ёзади: „Бу ерда об-ҳаво ўзгарувчан, тез-тез турбулент осмонли ва шамолли, лекин бодом дарахтлари ҳамма жойда гуллашни бошлайверади“[11].
Манкофф гуллаган дарахтлар ва бу иш ҳақида шундай дейди:[12]
Ўзининг гуллаб-яшнаган дарахтлар суратларини чизаётганда Винcент Парижда ўзини-ўзи таҳлил қилишнинг қатъий ёндашувидан халос бўлган. „Бодом гуллари“ асарида Винcент ёрқин юза эффекти учун импрессионизмнинг енгил, синган зарбалари ва дивизионизмнинг рангларидан ишлатган. Дарахтнинг ўзига хос контурлари ва унинг олдинги ўрни япон нашрларининг расмий фазилатларини эслатади.
Бодом гулининг рендери томошабинга яқин ва қулай тарзда жойлаштирилган. Новдалар расм рамкасидан ташқарига чўзилгандек туйилади.
Тео 1890-йил 31-январда укасии Винcентга ўғли Винcент Виллем ван Гогҳ туғилганини эълон қилиш учун хат ёзади. Винcент эса туғулган кун совғаси сифатида акаси Тео ва унинг рафиқаси учун расм устида ишлай бошлайди. У акаси билан жуда яқин эди ва у чақалоқ Винcентнинг туғилиши учун бодом дарахти гулларида янги ҳаётни рамз қилишга интилди[3].
Ушбу компазиция ван Гогҳ оиласи учун унинг асарлари ичида энг қадрлиси бо`либ қолди.
Тео ҳам укаси Винcент ван Гогҳга ўз мактубида шундай ёзади: „Сизга айтганимиздек, биз унинг исмини сизнинг номингиз билан қўйдик ва мен у сиз каби қатъиятли ва жасур бўлишини хоҳлайман“.
Винcент онаси, Тео ва Жога чақалоқнинг туғилиши ҳақида ушбу мактубга жавобан шундай ёзади:
Янгилик келганида беҳад хурсанд бўлдим. Мен у болани ўзимнинг эмас, шу кунларда мен кўп ўйлаётган отамнинг шарафига чақирилишини афзал кўрган бўлардим; лекин бунинг амалга оширилганини кўриб, мен дарҳол унинг учун расм чиза бошладим ва унинг ётоқхонасида мовий осмон остидаги оқ бодом гулининг катта шохларининг тасвири туришини истайман[13].
Ушбу композиция Ван Гогҳнинг бошқа расмларига ўхшамайди. Бодом дарахтининг шохлари мовий осмонга қарши сузиб, расм текислигини тўлдирадигандек туйилади[3]. Тўқ ранг билан чизилган бодом новдаларининг кесилган кўриниши бутун бодом дарахтини хаёлда гавдалантиради. Шохларнинг яқиндан кўриниши Делакруанинг „Ҳатто бирор нарсанинг бир қисми ҳам ўзига хос яхлит мавжудликдир“ деган фикрини эсга солади[14]. Бу Ван Гогҳнинг япон гулшунослигидан ҳайратга тушган хусусияти, масалан, бўш жойда бамбук поясининг бир қисмини тасвирлаши мумкин[3]. Ёрқин ранг Арлесда чизилган расмларни ва ван Гогҳнинг натюрморт жанридаги трансформацион ишларини акс эттиради[15].
Ван Гогҳнинг таржимаи ҳолида келтирилган Стивен Наифеҳнинг фикрича, Ван Гогҳ Бодом гуллари расмини чизишда дўсти Жоҳн Расселлнинг 1887-йилда чизилган "Бодом дарахтлари " расмидан илҳом олган. Расселл, у ўз навбатида, ўз ишини япон рассоми Хокусайнинг 1833-йилдаги „Булфинч“ ва "Йиғлаётган олча " асаридан олган бўлиши мумкин[16].
Тегишли ишлар
-
Гуллаган бодом дарахти, 1888-йил
Ван Гогҳ музейи Амстердам (Ф557) -
Пушти боғ, шунингдек , гуллаган ўрик дарахтлари билан бог', 1888- йил март
Ван Гог музейи, (Ф555) -
Гуллаган шафтоли дарахти, 1888-йил март-апрел
Ван Гог музейи, (Ф404) -
Гуллайдиган шафтоли дарахтлари ҳам Сувенир де Мауве, 1888-йил
Крöллер-Мюллер музейи -
Гуллайдиган нок дарахти, 1888-йил март-апрел
Ван Гог музейи, (Ф405) -
Сарвлар билан чегараланган гулзордаги бог', 1888-йил апрел
Кроллер-Мюллер музейи, (Ф513)
Манбалар
- ↑ „Эффеcц оф тҳе Сун ин Провенcе“. Натионал Галлерй оф Арт Пиcтуринг Франcе (1830—1900). Натионал Галлерй оф Арт. 2011-йил 12-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Манcофф, Д. Ван Гогҳ'с Флоwерс. Лондон: Франcес Линcолн Лимитед, 2008 — 49-бет. ИСБН 978-0-7112-2908-2.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Алмонд Блоссом, 1890“. Перманент Cоллеcтион. Ван Гогҳ Мусеум (2005–2011). 2013-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-апрел.
- ↑ 4,0 4,1 „Алмонд Треэ ин Блоссом, 1888“. Перманент Cоллеcтион. Ван Гогҳ Мусеум (2005–2011). Қаралди: 2011-йил 23-апрел.
- ↑ Фелл, Д. Ван Гогҳ'с Гарденс. Унитед Кингдом: Симон & Счустер, 2001 — 25-бет. ИСБН 0-7432-0233-3.
- ↑ Манcофф, Д. Ван Гогҳ'с Флоwерс. Лондон: Франcес Линcолн Лимитед, 2008 — 54-бет. ИСБН 978-0-7112-2908-2. [сайт ишламайди]
- ↑ Wаллаcе, Р. Тҳе Wорлд оф Ван Гогҳ (1853—1890). Алехандриа, ВА, УСА: Тиме-Лифе Боокс, 1969 — 70-бет.
- ↑ Маурер, Н. Тҳе пурсуит оф спиритуал wисдом: тҳе тҳоугҳт анд арт оф Винcент Ван Гогҳ анд Паул Гаугуин. Cранбурй: Ассоcиатед Университй Прессес [1998], 1999 — 200-бет. ИСБН 0-8386-3749-3.
- ↑ Манcофф, Д. Ван Гогҳ'с Флоwерс. Лондон: Франcес Линcолн Лимитед, 2008 — 43–44-бет. ИСБН 978-0-7112-2908-2.
- ↑ {{{эдитор}}}: „Винcент ван Гогҳ. Леттер то Тҳео ван Гогҳ. Wриттен c. 3 Марч 1888 ин Арлес.“. Ван Гогҳ Леттерс. Wебехҳибиц (2011). Қаралди: 2011-йил 23-апрел.
- ↑ {{{эдитор}}}: „Винcент ван Гогҳ. Леттер то Тҳео ван Гогҳ. Wриттен c. 14 Марч 1888 ин Арлес.“. Ван Гогҳ Леттерс. Wебехҳибиц (2011). Қаралди: 2011-йил 23-апрел.
- ↑ Манcофф, Д. Ван Гогҳ'с Флоwерс. Лондон: Франcес Линcолн Лимитед, 2008 — 41-бет. ИСБН 978-0-7112-2908-2.
- ↑ {{{эдитор}}}: „Винcент ван Гогҳ. Леттер то Ҳис Мотҳер. Wриттен c. 20 Фебруарй 1890 ин Саинт-Рéмй.“. Ван Гогҳ Леттерс. Wебехҳибиц (2011). Қаралди: 2011-йил 23-апрел.
- ↑ Манcофф, Д. Ван Гогҳ'с Флоwерс. Лондон: Франcес Линcолн Лимитед, 2008 — 41-бет. ИСБН 978-0-7112-2908-2.
- ↑ Росс, Б. Вентуринг Упон Диззй Ҳеигҳц: Леcтурес анд Эссайс он Пҳилосопҳй, Литературе анд тҳе Арц. Неw Ёрк: Петер Ланг Публишинг, 208 — 52-бет.
- ↑ Наифеҳ, Стевен (2021). Ван Гогҳ анд тҳе Артисц Ҳе Ловед. Рандом Ҳоусе Публишинг Гроуп. ИСБН 0593356683, пп. 163-164.
Ҳаволалар
- Бодом гули, 1890 йил Ван Гогҳ музейида
- Ван Гогҳ, расмлар ва чизмалар: махсус кредит кўргазмаси, ушбу расмлар бўйича материалларни ўз ичига олган Метрополитан Санъат кутубхоналари музейидан тўлиқ рақамлаштирилган кўргазма каталоги (индексга қаранг)