Boeing 737 Classic
Боэинг 737 Cлассиc — Боэинг компанияси томонидан ишлаб чиқарилган қисқа ва ўрта масофаларга учувчи тор фюзелажли самолётлар оиласи бўлиб, у Боэинг 737 йўловчи самолётларининг 300, 400 ва 500-модификацияларини ўз ичига олади. „Кейинги авлод“ номини олган 600, 700, 800 ва 900-модификациялари ишга туширилгандан сўнг „Классик“ номи пайдо бўлди. Ушбу оила олдинги 100, 200-модификациялар ва „Адванcед“ моделлари ўрнига ишлаб чиқилган.1984-йилдан 2000-йилгача Классик оила линейкасида жами 1988 та самолёт ишлаб чиқарилган.
| Боэинг 737 Cлассиc | |
|---|---|
Боэинг 737-300/-400/-500 | |
|
Луфтҳанса компаниясининг Боэинг 737-300 самолёти | |
| Тавсифи | |
| Тури | йўловчи самолёти |
| Лойиҳаловчи |
|
| Ишлаб чиқарувчи |
|
| Конструктор | Жо Саттер |
| Илк парвоз | 24-феврал 1984-йил |
| Эксплуатация боши | 28-ноябр 1984-йил (УСАир) |
| Мақоми | фойдаланилмоқда |
| Асосий эксплуатант |
|
| Эксплуатантлар |
|
| Ишлаб чиқарилган йиллар | 1981—2000 |
| умумий сони | 1988[1] |
| Асос модел | Боэинг 737 |
| Ўлчамлари | |
| вариантлар |
Боэинг 737 Нехт Генератион Боэинг 737 МАХ Боэинг Бусинесс Жет |
Ривожланиш босқичи


Боэинг 737-200 Адванcед модели муваффақиятидан сўнг, Боэинг йўловчилар сиғими ва йўловчи ташиш ҳажмини ошириш, самолётга самолёт саноатининг сўнгги ютуқларини жорий этиш, лекин айни пайтда олдинги модификациялар билан узлуксизликни сақлаш вазифасини қўйди. 737 моделининг ишлаб чиқилиши 1979-йилда бошланган ва 1980-йилда Фарнбородаги авиасалонда дастлабки техник хусусиятлар эълон қилинган[2]. 1981-йил март ойида УС Аирwайс ва Соутҳwест Аирлинес ҳар бири ўнта самолётга ва яна йигирмата сотиб олиш вариантларига буюртма беришди. 100-200 йўловчига мўлжалланган самолёт ўша вақтга келиб эскирган Боэинг 727 ўрнини босиши ва ишлаб чиқилаётган „МcДоннелл Дуглас МД-80“ ва Аирбус А320 билан рақобатлаша олиши керак эди.
Янги серия CФМ Интернатионал CФМ56 турбофан двигателлари билан жиҳозланган бўлиб, улар анча тежамкор ва кам шовқинли. Бироқ, уларнинг ўрнатилиши сезиларли муаммо туғдирди, чунки дизайнерлар 737- 100, 200 ва Адванcед моделларини эрдан ишлов беришни осонлаштириш учун жуда кичик эрни тозалашни қолдирдилар. Муаммо двигателларни қанотнинг остига эмас, унинг олдига қўйиш ва ёрдамчи қисмларни двигателнинг ён томонларига (унинг остига эмас) жойлаштириш орқали ҳал қилинди. Бу эса двигателларга ўзига хос доиравий бўлмаган шаклни берди. Келажакда бу усул „ҳамстеризация“ деб номланган (бу „ҳамстеринг“деб таржима қилиниши мумкин) [3] .
Янги моделда қанот қайта ишланган. Қанот учи 23 см га узайтирилди. Қопқоқлар ва ламеллар ўзгартирилди [3] . Кокпит янги ЭФИС (электрон учиш асбоблари тизими) тизимига эга бўлди ва йўловчилар кабинаси Боэинг 757 моделида ишлаб чиқилган ўзгаришларни қабул қилди.
Вариантлар

737-300 модели биринчи марта 1984-йил 17-январда Рентон заводида намойиш этилган ва илк парвоз ўша йилнинг 24-февралида бўлиб ўтган[4]. 149 йўловчини сиғдира оладиган самолёт Боэинг <спан тйпеоф="мw:Ноwики" ид="мwПг">727-100</спан> ўрнини эгаллади. 1984-йил 14-ноябрда парвозга яроқлилик сертификатини олгандан икки ҳафта ўтгач, биринчи самолёт УСАирга топширилди[5]. Модел катта машҳурликка эришди, бу Боэингга 1985-йилнинг ўзида 252 та самолётга буюртма олишга имкон берди ва жами 1000 дан ортиқ самолёт ишлаб чиқарилди[6]. 300-модификация 1999-йилгача ишлаб чиқарилган. Ушбу модификацияни охирги бўлиб 1999-йил 17-декабрда „Аир Неw Зеаланд“ (борт рақами ЗК-НГЖ) компанияси буюртма қилган.
2008-йил декабр ойида „Соутҳwест Аирлинес“ Боэинг 737-700 самолётлари билан алмашиниш қобилиятини яхшилаш ва қатъий тартибга солиш талабларига жавоб бериш учун янги асбоблар, компютер техникаси ва дастурий таъминотини ўз ичига олган 737-300 самолётларини янгилашни буюрди[7].
737-300 самолётлари Авиатион Партнерс томонидан ишлаб чиқарилган Боэинг томонидан ишлаб чиқилган қанотлар билан жиҳозланиши мумкин. Қанот билан жиҳозланган 737-300−300СП (Махсус ишлаш) деб белгиланди. Бундан ташқари, парвоз вақти узоқ бўлган — 300 та модификация юк версияларига айлантирилмоқда. 737- 300 энди Боэинг қаторидаги кейинги авлод <спан тйпеоф="мw:Ноwики" ид="мwУА">737-700</спан> ўрнини эгаллади.

737- 400 модификацияси 1985- йилда ишлаб чиқилган ва Боэинг 737- 300 ва 757- 200 орасидаги бўшлиқни тўлдириш учун мўлжалланган. Модификация Аирбус А320 ва МcДоннелл Дуглас МД-80 билан рақобатлашди, чунки у илгари рақобатлашган 727- 200 ўрнини эгаллади. 737- 300 билан солиштирганда, у 3,45 м га узайтирилди ва 168 тагача йўловчини ташиши мумкин эди. Ипни қуйруқ билан урмаслик учун тўхташ жойи ўрнатилди. Қанот шпаллари мустаҳкамланди [8] . Биринчи самолёт 1988- йил 26- январда намойиш этилган, биринчи парвоз 1988- йил 19- февралда бўлиб ўтган.
Самолёт 1988- йил 15- сентябрда хизматга кирди; биринчи мижоз Пиэдмонт Аирлинес эди, у 25 самолётни буюртма қилди[5] .
737- 400Ф нинг юк версияси кўзда тутилмаган, аммо баъзи авиакомпаниялар йўловчи 737- 400 ларни юкга айлантиришни буюрган. Аласка Аирлинес ўзининг 737- 400 самолётларини 10 тагача юк паллетлари сиғимига эга юк самолётларига айлантирган биринчи авиакомпания бўлди [9] . Авиакомпания яна бешта самолётни бир вақтнинг ўзида йўловчи ва тижорат юкларини ташишга қодир бўлган йўловчи ва юк ташувчи вариантларга айлантирди. 737- 400 Cомби деб номланган модификация ҳали ҳам ишламоқда [10] . Тизимдаги 737-400 модификацияси энди Боэинг 737-800 вариантига алмаштирилди.
737-500

737- 500 737- 200 нинг янада замонавий ва иқтисодий версиясига бўлган мижозлар талабига жавоб бўлди. Моделни камроқ юк билан узоқроқ маршрутларда ишлатиш режалаштирилган эди. Бу ерда 737- 300 тежамсиз бўлиб туюлди. 737- 500 нинг фюзеляжи 737- 200 дан 47 см узунроқ ва 132 нафаргача йўловчини ўтказиши мумкин. Вариантлар анъанавий асбоблар билан ҳам, шиша идишни билан ҳам таклиф қилинди [11] . CФМ56-3 двигателларидан фойдаланиш 737-200 [11] даги Пратт & Wҳитней двигателларига нисбатан 25% ёқилғи тежаш имконини берди. 737-500 модификацияси 1987 йилда киритилган; биринчи мижоз Соутҳwест Аирлинес эди, қайси 20 самолёт буюртма [12] . Биринчи парвоз 1989- йил 30 июнда бўлиб ўтди [11] . Сертификатлашни якунлаш учун прототип атиги 375 соат парвоз қилди [11] ва 1990- йил 28 февралда Соутҳwест Аирлинес ушбу модификациядаги биринчи самолётни олди [5] .
737- 500 модификацияси Нордавиа, Россия, С7 Аирлинес, Скй Эхпресс, Трансаэро ва Ямал каби баъзи рус авиакомпанияларининг севимли моделига айланди. Улар эскирган совет самолётларини алмаштириш ёки паркни кенгайтириш учун ишлатилган самолётларни сотиб олдилар. Аэролинеас Аргентинас ўзининг 737- 200 -ларини ишлатилган 737- 500 -лар билан алмаштирмоқда. Ҳозирги вақтда 737- 500 737- 600 <спан тйпеоф="мw:Ноwики" ид="мwнг">билан</спан> алмаштирилди. Бироқ, 737- 500 -дан фарқли ўлароқ, 737- 600 анча ёмонроқ сотилади. Ҳар доим атиги 69 та самолёт сотилган.
Операторлар

Фуқаролик
2010- йил июл ҳолатига кўра 1651- та Боэинг 737- Cлассиcс эксплуатация қилинган. Бунга қуйидагилар киради:
- 737-300 — 879 дона
- 737-400 — 419 дона
- 737-500 — 353 дона [13]
Ҳарбий
Кўпгина мамлакатлар Боэинг 737- нинг йўловчи ва юк версияларини ҳукумат ва ҳарбий транспорт сифатида ишлатади.
- Бразилия, Венесуэла, Ҳиндистон, Индонезия, Колумбия, Қувайт, Мексика, Нигер, Перу, Филиппин, Таиланд, Тайван, БАА, Чили, Жанубий Корея .
- Хитой ҳаво кучлари ҳаво-десант қўмондонлик пункти сифатида Боэинг 737-300 (дум рақами Б-4052) дан фойдаланади.
Материаллар
| Модификация | Жами | 2000 | 1999-йил | 1998-йил | 1997-йил | 1996-йил | 1995-йил | 1994-йил | 1993-йил | 1992-йил | 1991-йил | 1990-йил | 1989-йил | 1988-йил | 1987-йил | 1986-йил | 1985-йил | 1984-йил |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 737-300 | 1113 | 29 | 52 | 65 | 37 | 52 | 54 | 54 | 57 | 69 | 67 | 89 | 141 | 137 | 120 | 83 | 7 | |
| 737-400 | 486 | 2 | 9 | 33 | 33 | 21 | 13 | 32 | 68 | 82 | 56 | 63 | 57 | 17 | ||||
| 737-500 | 389 | тўртта | 31 | 34 | ўн саккиз | 24 | 35 | ўттиз | 79 | 90 | 44 | |||||||
| Жами | 1988 йил | 2 | 42 | 116 | 132 | 76 | 89 | 121 | 152 | 218 | 215 | 174 | 146 | 158 | 137 | 120 | 83 | 7 |
Парвоз самарадорлиги
| 737-300[2][14] | 737-400 | 737-500 | |
|---|---|---|---|
| Экипаж | Икки учувчи | ||
| Йўловчи сиғими [15] | 149 (1-синф, қаттиқ тартиб) </бр> 140 (1-синф, оддий) </бр> 128 (2 синф, оддий) |
168 (1-синф, зич) </бр> 159 (1-синф, оддий) </бр> 146 (2 синф, оддий) |
132 (1-синф, зич) </бр> 122 (1-синф, оддий) </бр> 108 (2 синф, оддий) |
| Ўриндиқлар орасидаги масофа | 76 см (1 синф, қалин) </бр> 81 см (1-синф, оддий) </бр> 91 см ва 81 см (2 синф, оддий) | ||
| Ўриндиқ кенглиги | 43 см (1 синф, кетма-кет 6 ўриндиқ) | ||
| Узунлик | 33,4 м | 36,5 м | 31,1 м |
| Қанот кенгайиши | 28,88 м | 28,9 м | |
| Баландлиги | 11,13 м | 11,1 м | |
| Қанот супуриш | 25° | ||
| Чўзилиш | 9.11 | 9.16 | |
| Фюзеля кенглиги | 3,76 м | ||
| Фюзеля баландлиги | 4,11 м | ||
| Идишнинг кенглиги | 3,54 м | ||
| кабина баландлиги | 2,20 м | ||
| Бўш вазн, нормал | 32 700 кг | 33 200 кг | 31 300 кг |
| Максимал учиш оғирлиги | 62 820 кг | 68 050 кг | 60 550 кг |
| Максимал қўниш оғирлиги | 51 700 кг | 56 200 кг | 50 000 кг |
| Ёқилғисиз оғирлик | 48 410 кг | 53 100 кг | 46 700 кг |
| Юк ташиш ҳажми | 23,3 м³ | 38,9 м³ | 23,3 м³ |
| Учиш югуриш (МВМ, денгиз сатҳи, стандарт об-ҳаво шароити) | 2300 м | 2540 м | 2470 м |
| Шифт | 11 300 м | ||
| Круиз тезлиги | М =0,74 | ||
| Максимал тезлик | М =0,82 | ||
| Максимал диапазон. юклаш | 4204 км | 4204 км | 4444 км |
| Макс. ёқилғи ҳажми | 23 170 л | 23 800 л | 23 800 л |
| Двигателлар (ишлаб чиқарувчи) | CФМ Интернатионал | ||
| Тури (х2) | CФМ Интернатионал CФМ56 | CФМ56-3Б-2 | CФМ56-3Б-1 |
| Учиш кучи | 90 кН | 98 кН | 90 кН |
| круиз зарбаси | 21,8 кН | 21,9 кН | 21,8 кН |
| Фан диаметри | 1,52 м | 1,52 м | |
| Айланиб ўтиш даражаси | 5,0:1 | 4,9:1 | 5,0:1 |
| Двигател узунлиги | 2,36 м | ||
| Двигателнинг қуруқ оғирлиги | 1950 кг | ||
| Двигател бўшлиғи | 46 см | ||
Ҳалокатлар
Яна қаранг
- Аирбус ва Боэинг ўртасидаги рақобат
- Боэинг 737
- Кейинги авлод Боэинг 737
- Боэинг 737 МАХ
- Боэинг мижозлар кодлари рўйхати
Шунга ўхшаш самолёт
- Аирбус А320
- МcДоннелл Дуглас ДC-9
- МcДоннелл Дуглас МД-80
- МcДоннелл Дуглас МД-90
- Ту-124
- Ту-134
- Ту-154
- Як-42
Манбалар
- ↑ Эндрес, Гüнтер. Тҳе Иллустратед Диреcторй оф Модерн Cоммерcиал Аирcрафт. Осcеола, Wисcонсин: МБИ Публишинг Cомпанй, 2001. ИСБН 0-7603-1125-0.
- ↑ 2,0 2,1 Эндрес, 2001, п.126.
- ↑ 3,0 3,1 Эндрес, 2001, п.128.
- ↑ Шаw, 1999, пг.10.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Эндрес, 2001, п.129.
- ↑ Шаw, 1999, пг.7
- ↑ „Боэинг: Боэинг то Леад Соутҳwест Аирлинес 737 Флигҳт Деcк Модернизатион“. 2011-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 23-октябр.
- ↑ Шаw, 1999, пг. 13.
- ↑ „Боэинг 737-400 Фреигҳтер — Аласка Аирлинес“. 2011-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 23-октябр.
- ↑ „Аирcрафт Информатион 737-400 Cомби — Аласка Аирлинес“. 2012-йил 13-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 23-октябр.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Шаw, 1999, пг 14.
- ↑ Шаw, 1999, пг 40.
- ↑ "Wорлд Аирлинер Cенсус". Флигҳт Интернатионал, пп. 26-49. Аугуст 24-30, 2010.
- ↑ шаw, 1999, п 20.
- ↑ „Боэинг 737 Десcриптион“. Боэинг. 2012-йил 18-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 20-март.