Bonn shartnomasi
Бонн шартномаси — 921-йил 7-ноябрда франсиялик Карл ИИИ ва германиялик Генрих И ўртасида Бонн яқинидаги Рейн шаҳрида ўзини „дўстлик шартномаси“ (лотинча-амиcитиа) деб атайдиган шартноманинг расмий номи[1]. Икки қироллик ўртасидаги чегара бўлган дарёдан нейтрал ҳудуд сифатида фойдаланиш кейинги Каролинг ворислари учун ҳам аҳамиятли эди ва классик антик давр ёдгорлиги бўлган Англо-Саксон солномасида ҳам ёзиб қолдирилган[2].
„Бундай дўстликдан кўра кўпроқ икки томонлама, ўзаро ва тенг ҳуқуқли“ бўлган шартнома икки давлат чегарасини ва уларнинг қиролларининг ҳокимиятини тан олди. У Генрихнинг немис князлари томонидан сайланиши ва Чарлзнинг Лотарингия устидан ҳукмронлиги унинг князлари томонидан сайловлар орқали қонунийлигини тасдиқлади. Шартномада Генрих собиқ Франклар империясининг бўлиниб кетганлигини эътироф этиш учун рекс Франcорум ориэнталиум (Шарқий Франклар қироли) ва Чарлз рех Франcорум оccиденталиум (Ғарбий Франклар қироли) деб номланадиган бўлди[3]. Чарлз ва унинг епископлари ва графлари биринчи бўлиб имзо чекдилар, чунки у узоқ вақтдан бери ҳукмдорлик қилиб келаётган Каролинглардан бўлган.
Шартномани кейинги сиёсий воқеаларга ҳеч қандай фойдаси бўлмади. 923-йил январ ёки феврал ойининг бошларида Генрих Чарлзга қарши Роберт И (Ғарбий Франк қироли) билан дўстлик шартномаси тузди, у кейинчалик Генрихга Ареопагит Дионисийнинг олтин билан қопланган ва қимматбаҳо тошлар билан безатилган тасвирини совға тариқасида юборди. Бу тасвирда Корвей Видукинд сўзлари билан „Имон ва ҳақиқат белгиси [ва] абадий бирлашиш ва ўзаро севги гарови“ ёзилган эди. Чарлз, эҳтимол, Генрихни Бонн шартномаси шартларини эслаб, Робертдан узоқлаштирмоқчи бўлган бўлиши ҳам мумкин. 923-йил июн ойида Чарлз Соиссонс жангида асирга олинди ва қирол номини йўқотди. 925-йилга келиб Генрих Лотарингияни қўшиб олди.
Нашрлар
Бонн шартномасининг биринчи нашри Ҳериберт Росwейде томонидан, кейин эса Жак Сирмонд томонидан нашр этилган (1623). Кейинчалик, Германия тарихи ёдгорлиги учун у Георг Пертз томонидан таҳрирланган, аммо аниқ нашр кейинроқ ушбу серияда чиқди:
- Людвиг Вайланд, таҳрир. МCХCВИИ (911-1197), МГҲ ЛЛ йилги ДCCCХИ ёки ДCCCХИ конституциялари ва жамоат императорлари ва бошқарувлари. Конституциялар (Ганновер: 1893).
Манбалар
Адабиётлар
- Герд Алтҳофф: Диэ Оттонен. Кöнигшеррсчафт оҳне Стаат. 2., эрw. Ауфлаге. Коҳлҳаммер, Стуттгарт у. а. 2005, С. 48, ИСБН 3-17-018597-7.
- Жоачим Эҳлерс: Диэ Анфäнге дер франзöсисчен Гесчичте. ин: Ҳисторисче Зеицчрифт. Бд. 240 (1985).
- Жоачим Эҳлерс: Франкреич им Миттелалтер. ин: Ҳисторисче Зеицчрифт. Сондерҳефт 11 (1982).
- Урсула Пенндорф: Дас Проблем дер „Реичсеинҳеицидеэ“ нач дер Теилунг вон Вердун (843). эрсчиэнен беи „Беи дер Арбео-Геселлсчафт“, Мüнчен 1974, Андоза:Фалсче ИСБН.