Борис Исаевич Берлинер (1907-йил 2-март, Бехерден, Ашхабод тумани – 1962-йил 13-сентабр, Тошкент) – атоқли совет олими, травматолог-шифокор. Педагог. Тиббиёт фанлари доктори (1943). Профессор (1944). Ўзбекистонда травматология, ортопедия ва протезлаш фанининг асосчиси.

Борис Исаевич Берлинер
Таваллуди 2-март 1907-йил
Вафоти 13-сентябр 1962-йил(1962-09-13)
(55 ёшда)
Тошкент
Касби олим, травматолог-шифокор, педагог
Мукофотлари Меҳнат Қизил Байроғи Ордени „Шон-шараф белгиси“ ордени

Таржимаи ҳол

Борис Берлинер 1907-йил 2-мартда Туркманистон ССР (ҳозирги Туркманистон) Ашхобод вилоятидаги Бахарден стансиясида тиббиёт ходими оиласида дунёга келган. У рус-туркман мактабида, сўнгра Ашхободдаги биринчи босқич мактабида таълим олган, шундан сўнг 1924-йилда Ўрта Осиё давлат университетининг тиббиёт факултетига таълим олишга юборилган. Университетни тамомлагач, оператив жарроҳлик ва топографик анатомия кафедрасига прозектор ёрдамчиси лавозимида қолади.

1935-йилда „Статик ясси оёқларнинг тарихий ривожланиши ва унга қарши курашиш чоралари“ мавзусида номзодлик диссертасиясини ҳимоя қилди. „У ўз номзодлик диссертасиясида ясси оёқнинг патологик анатомияси, турлари, таснифи, ясси оёқликни аниқлаш усуллари, симптоматологияси ва диагностикаси, ясси оёқларни даволаш ва олдини олиш масалаларини очиб берди“[1].

1939-йилда Тошкент шаҳридаги Ўрта Осиё врачлар малакасини ошириш институтининг (айни пайтда қайта ташкил этилган)[2] ортопедия ва травматология кафедраси досенти этиб сайланган.

1940-йилда Тошкент тиббиёт институти ректори, Ўзбекистон ССР Соғлиқни сақлаш халқ комиссарлиги ҳай’ати аъзоси этиб тайинланади. Борис Берлинер ўз фаолиятининг бошиданоқ ўзини бутунлай фанга бағишлайди. У  бошчилик қилган „Ортопедия ва травматология“ кафедрасида илмий-тадқиқот, даволаш, таълимий, жамоанинг ташкилий ишларини ҳаётга татбиқ қилишга йўналтирилди.

„ Б. И. Берлинер Ўзбекистонда травматология ва ортопедия, шунингдек, протезлаш соҳасининг асосчисидир, унинг Тошкент протез заводи Ўзбекистонда филиалларини ташкил этиш ва очишда катта хизматлари бор“[3].

Уруш йилларидан сўнг

1945-йилда Ўзбекистон ортопедия, травматология ва протезлаш илмий-тадқиқот институти ташкил этилгандан сўнг, профессор Берлинер институтга директори этиб тайинланган[4]. Урушдан кейинги йилларда Ўзбекистон ортопедия, травматология ва протезлаш илмий-тадқиқот институти жамоаси Улуғ Ватан уруши ногиронларини даволашган. Берлинер ўз асарларида бўғинлар ва оёқ-қўлларнинг ўқ жароҳатларининг клиник хусусиятларини, уларни эвакуация касалхоналарида даволашни бошлаб берган.

Борис Берлинер жарроҳлик фаолиятида фаол иштирок этган. У гипс бўйича шифокорларнинг малакасини ошириш курслари ва Тошкент шаҳридаги шифокорлар (акушер-гинекологлар, педиатрлар, жарроҳлар, травматологлар) учун таянч-ҳаракат аппарати деформациясини эрта аниқлаш бўйича семинарлар ўтказган.

Берлинер Wиэр, Пирогов, Кирчнер, Гритти ва Крукенберг операцияларининг бир қатор модификацияларини ишлаб чиққан. Ўша пайтда мавжуд бўлган ампутация схемаларини ҳисобга олган ҳолда тузилган оригинал ампутация схемасини таклиф қилган. Оёқ-қўлларни ампутация қилиш схемалари ҳар бир шифокор учун асосий маълумотларни олиш имконини берган ва оёқ-қўлларни ампутация қилиш бўйича кўрсатмалар жуда ихчам шаклда тақдим этилган[5].

Борис Ўзбекистон ССР Соғлиқни сақлаш вазирлигининг етакчи мутахассисларидан бири эди. 1937-йил охиридан 1950-йил октабргача ЎзССР Халқ Назорат Комиссарлигининг тиббиёт бўлими мудири, коллегия аъзоси ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирининг ўринбосари бўлиб ишлаган.

Шифокор 1957-йилда танлов асосида Тошкент тиббиёт институтининг травматология-ортопедия кафедраси мудири лавозимига сайланган. У ҳаётининг сўнгги йилларида полиомиэлит билан оғриган беморларни даволаш муаммоси билан шуғулланган. Унинг Травматология ва ортопедия кафедраси ходимлари билан биргаликда ёзган асарларидан бири шол, бўшашган бўғимларнинг ҳаракатчанлигини чеклаш учун фенолдан фойдаланиш усулини ишлаб чиқиш ҳақидадир. Борис Берлинер травматология ва ортопедия хизматини ташкил этишни такомиллаштириш билан мунтазам шуғулланиб, Ўзбекистонда ҳам, қўшни республикаларда ҳам амалиётчи шифокорлар ва олимлар гуруҳининг илмий фаолиятига раҳбарлик қилган.

Клиникада профессор Берлинер, йирик мутахассис физиолог, доцент С. А. Палатник раҳбарлигида ҳамда тадқиқотчилар Э. В. Лузина, Э. С. Фридман, Н. К. Ишанхўжаев, Н. Ф. Файзуллаева, О. А. Кулагина ва Г. С. Пятигорская иштирокида полиомиэлит оқибати билан оғриган беморларни даволаш бўйича чуқур тадқиқотлар олиб борган. Унинг раҳбарлигида 14 та номзодлик ва 2 та докторлик диссертациялари тайёрланган. Борис Исаевичнинг шогирдлари томонидан 200 дан ортиқ илмий мақолалар чоп этилган. Шифокор ортопедия, травматология ва протезларга оид 25 дан ортиқ асарлар тўпламлари, монографиялар ва рисолаларнинг муҳаррири бўлган[6].

Борис Берлинер „Соғлиқни сақлаш аълочиси“ кўкрак нишони ва „Буюк Фарғона канали қурилиши учун“ кўкрак нишони билан тақдирланган.

1962-йил 13-сентабрда ўткир менингоэнсефалитдан вафот этган ва Тошкентдаги Боткин қабристонига дафн қилинган[7].

Манбалар

  1. ↑ " Статическая плоская стопа в эё историческом развитии и мери борби с ней" / Берлинер Б. И. – Ташкент: Государственноэ издателство УзССР, 1935.
  2. ↑ „Ташкентский институт усовершенствования врачей“. 2-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-феврал 2015-йил.
  3. ↑ "к 100-летию со дня рождения Бориса Исаэвича Берлинера" / Коллектив Республиканского Научного Центра нейрохирургии, Ассоциация врачей Узбекистана – Ташкент: Научно-практический медицинский журнал „Бюллетен Ассоциации врачей Узбекистана“, 2007.
  4. ↑ „Научно-исследовательский институт Травматологии и Ортопедии“ (деадлинк). 2015-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-феврал.
  5. ↑ " Борис Исаэвич Берлинер" / Унгбаэв Т. Э. – Москва: Журнал „Ортопедия, травматология и протезированиэ“, январ 1991.
  6. ↑ "Борис Исаэвич Берлинер (к 75-летию со дня рождения)" / Шакиров А. Ш., Лузина Е. В. – Москва: Журнал „Ортопедия, травматология и протезированиэ“, 1982.
  7. ↑ „Место захоронения“. 2022-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июн.