Борис Владимирович Моруков (русча: Бори́с Влади́мирович Моруков; 1950-йил 1-октабр - 2015-йил 1-январ) РФ Давлат тадқиқот марказининг биотиббиёт муаммолари институти (ИБМП) шифокори. У Россия Федерал космик агентлигида тадқиқотчи-космонавт сифатида малака оширган ва НАСА Спаcе Шуттле миссияси СТС-106 бортида миссия мутахассиси сифатида учган.

Борис Владимирович Моруков
Таваллуди 1-октябр 1950-йил
Вафоти 1-январ 2015-йил(2015-01-01)
(64 ёшда)
Касби Шифокор, космонавт
Миллати Рус
Космик карера
Космосдаги вақт
11 кун 19 соат 12 дақиқа
Танлаш 1989
Миссиялар СТС-106
Миссия белгиси

Биография

Моруков 1967-йилда ўрта мактабни тамомлаган ва 1973-йилда 2-Москва тиббиёт институтида (ҳозирги Россия Давлат тиббиёт университети) тиббиёт фанлари доктори илмий даражасини олган. У 1978-йилда Биотиббиёт муаммолари институтида космик, авиация ва денгиз тиббиёти профессори лавозимига кўтарилди ва 1979-йилда ушбу фанлар бўйича фан номзоди илмий даражасини олди. Космонавт-шифокор сифатида Моруков 1989—1991-йилларда кардиология, гастроэнтерология, оториноларингология, стоматология, офталмология ва юрак-ўпка реанимацияси бўйича тиббий та'лимни тугатган. 1995-йилда шошилинч тиббий ёрдам бўйича малака ошириш курсини ўтаган. 1996-йилда эндокринология ва гематология бўйича тиббий малака ошириш курсини тамомлаган. 

1990-йил октабрдан 1992-йил февралгача Моруков Гагарин номидаги Космонавтлар тайёрлаш марказида асосий космик тайёргарлик курсида қатнашди. Йигирма йилдан кўпроқ вақт давомида у бошқариладиган космик парвозлар учун тиббий операцияларни қўллаб-қувватлаш билан шуғулланган. 1979—1980-йилларда “Салют-6” космик стансиясида узоқ муддатли космик миссияларга тиббий ёрдам кўрсатган. 1982—1987-йилларда Моруков гипокинезия ва микрогравитация даврида юзага келадиган салбий метаболик ўзгаришларга қарши чоралар ишлаб чиқишга бағишланган илмий лойиҳаларни мувофиқлаштирди. Унинг ушбу соҳадаги ўзига хос илмий қизиқиши калций метаболизмини тузатиш бўлди. У узоқ вақт давомида бошни пастга эгиш билан бир қатор экспериментларни, шу жумладан узоқ муддатли космик парвозлар учун қарши чоралар комплексини экспериментал синовга бағишланган 370 кунлик тажрибани ўтказди. У СТС-60, Мир 18/СТС-71 ва бошқа Мир-НАСА лойиҳаси миссияларида Америка-Россия қўшма тиббий экспериментида иштирок этди. 1995—1998-йилларда у НАСА-Мир илмий дастурининг инсон ҳаёти фанлари бўйича экспериментлар координатори бўлиб ишлаган. У 100 дан ортиқ илмий мақолалар чоп этган ва тўртта ихтирога патент олган. 

Космик парвоз тажрибаси

Моруков биринчи марта 1976-йилда тиббий-космонавт хизматига сайланган. Унинг малакасига кўра, унга доимий равишда тиббий-космонавт танлови таклиф қилинди ва 1989-йилда космонавт-тадқиқотчи сифатида танланди. 1992-йилда асосий космонавтик тайёргарлигини тугатгандан сўнг, у Биотиббиёт муаммолари институтида космонавт-тадқиқотчи бўлди. 1993-йил январдан июлгача Моруков космонавт-тадқиқотчи сифатида "Мир" станциясида (Мир 15-17 миссиялари давомида) шифокор-космонавт парвозининг техник, тиббий ва илмий тайёргарлик курсини тамомлади. 1997-йил ноябридан 1998-йил февралигача у ИСС рус сегменти тизимларини ўз ичига олган мунтазам режалаштирилган техник тайёргарлик курсини тамомлади. 1998-йил августидан 1999-йил январигача Моруков Жонсон космик марказидаги Парвоз-жарроҳлари тайёрлаш курсида қатнашди.

Моруков СТС-106 экипажида хизмат қилган (2000-йил 8-20). СТС-106 экипажи Халқаро космик стансияни биринчи доимий экипажнинг келиши учун муваффақиятли тайёрлади. Бешта астронавт ва иккита космонавт 6600 фунтдан ортиқ юк етказиб беришди ва Коинот стансиясига батареялар, қувват конверторлари, хожатхона ва югуриш йўлакчаси ўрнатдилар. Икки экипаж а'зоси янги келган Звезда хизмат модули ва Коинот станциясига қувват, ма'лумот ва алоқа кабелларини улаш учун космик юриш қилди. Моруков космосда 11 кун, 19 соат ва 10 дақиқани қайд этди.

Ўлими

Моруков 2015-йил 1-январда 64 ёшида нома'лум сабабларга кўра вафот этди[1][2]. Унинг рафиқаси Нина, ўғли Иван, қизи Олга ва онаси Лидия Ф. Хромовалар қолган.

Манбалар

  1. ↑ Профиле, вести.ру; аccессед 15 Фебруарй 2015.(русча)
  2. ↑ Руссиан cосмонаут Борис Моруков, спаcе статион виситор анд Марс сим леадер, диэс, cоллеcцпаcе.cом; аccессед 15 Фебруарй 2015.