Botir Doʻstum sahifasining manbasini koʻrish

'''Abdulrashid Doʻstum''' (shuningdek, '''Botir Doʻstum''' nomi bilan mashhur; {{lang-ps|عبدالرشید دوستم}}; {{lang-en|Abdul Rashid Dostum}}) — [[Afgʻoniston]]ning atoqli harbiy va siyosiy arbobi, Afgʻoniston Islom Respublikasining sobiq birinchi vitse-prezidenti (2014–2020), Afgʻoniston marshali (2020). U Afgʻonistondagi oʻzbek jamoasining norasmiy yetakchisi va "Milliy islomiy harakat" (Junbish-i Milli) partiyasining asoschisi hisoblanadi.

== Biografiyasi ==
Abdulrashid Doʻstum 1954-yilda Afgʻonistonning shimolidagi [[Juzjon viloyati]], Shibirgʻon shahri yaqinidagi Xoja du-koh qishlogʻida tugʻilgan. Uning oilasi dehqonchilik bilan shugʻullangan. Yoshligidan ogʻir mehnat va kurashlar ichida ulgʻaygan Doʻstum, keyinchalik mamlakat tarixidagi eng nufuzli generallardan biriga aylandi.

== Harbiy faoliyatining boshlanishi ==
Doʻstum oʻz faoliyatini 1970-yillarda neft va gaz konlarini qoʻriqlash xizmatida oddiy askar sifatida boshlagan. 1978-yilgi Savr inqilobidan soʻng, u hukumat qoʻshinlari safida xizmat qilib, tezda koʻtarildi.
* '''53-diviziya:''' U asosan oʻzbeklardan tashkil topgan 53-piyoda diviziyasini tuzdi. Ushbu boʻlinma Afgʻonistonning shimoliy hududlarida eng tartibli va kuchli harbiy tuzilma sifatida tanilgan.
* '''Shimoliy ittifoq:''' 1990-yillarda Tolibon harakatiga qarshi kurashish uchun Ahmad Shoh Masʼud bilan birgalikda "Shimoliy ittifoq"ni tashkil etgan asosiy rahbarlardan biri boʻldi.

== Siyosiy faoliyati ==
Doʻstum Afgʻoniston shimolida "Doʻstumiston" deb ataluvchi deyarli mustaqil maʼmuriy hudud yaratishga muvaffaq boʻlgan. U yerda oʻzining valyutasi, universiteti va kuchli armiyasi mavjud edi.
* '''Vitse-prezidentlik:''' 2014-yilda Ashraf Gʻani hukumati davrida mamlakatning birinchi vitse-prezidenti etib saylandi.
* '''Marshal unvoni:''' 2020-yilda Afgʻoniston tarixidagi uchinchi shaxs sifatida "Marshal" oliy harbiy unvoniga loyiq koʻrildi.

== Harbiy unvonlar va mukofotlar jadvali ==
{| class="wikitable" style="width: 80%;"
! Unvon / Mukofot !! Berilgan yil !! Izoh
|-
| '''General-leytenant''' || 1980-yillar || Harbiy xizmatlari uchun
|-
| '''Afgʻoniston Qahramoni''' || 1986 || Shijoati uchun berilgan oliy mukofot
|-
| '''Vitse-prezident''' || 2014 || Siyosiy saylovlar natijasida
|-
| '''Marshal''' || 2020 || Afgʻonistondagi oliy harbiy unvon
|}

== Shaxsiy hayoti va qarashlari ==
Abdulrashid Doʻstum oʻzbek tili, madaniyati va sanʼatini rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan. Uning saʼy-harakatlari bilan Afgʻoniston konstitutsiyasida oʻzbek tili uchinchi rasmiy til (mintaqaviy til) sifatida tan olingan. U bir necha bor suiqasdlardan omon qolgan va "temir irodali inson" sifatida taʼriflanadi.

== Hozirgi holati ==
2021-yil avgust oyida Kobul Tolibon tomonidan egallangach, marshal Doʻstum va uning safdoshlari mamlakatni tark etishga majbur boʻlishdi. Hozirda u xorijda (Turkiya va Oʻzbekiston kabi davlatlarda) boʻlib, Afgʻoniston milliy qarshilik kengashi faoliyatida ishtirok etmoqda.

== Manbalar ==
<div class="reflist" style="list-style-type: decimal; column-count: 2;">
1. Giustozzi, Antonio. "Empires of Mud: Wars and Warlords in Afghanistan".<br />
2. Williams, Brian Glyn. "The Last Warlord: The Life and Legend of Dostum, the Afghan Warrior Who Led US Special Forces to Topple the Taliban Regime".<br />
3. "Marshal Abdul Rashid Dostum: A biography". Al Jazeera, 2020.<br />
4. "The rise and fall of General Dostum". BBC News archives.<br />
5. "Afghanistan: The warlord who helps run the country". The Guardian.<br />
6. Rashid, Ahmed. "Taliban: Militant Islam, Oil and Fundamentalism in Central Asia".<br />
7. "Dostum promoted to Marshal". TOLO News, 2020.<br />
8. "General Dostum and his role in Northern Alliance". Human Rights Watch reports.<br />
9. "The Uzbek leader of Afghanistan: Marshal Dostum". Reuters, 2021.<br />
10. "History of the 53rd Division and the Jumbish party". Jane's Defence Weekly.<br />
11. "Dostum's political journey from Shibirghan to Kabul". Kabul Now.<br />
12. "Interview with Abdul Rashid Dostum on Afghan peace process", 2019.<br />
13. "The ethnic politics of Afghanistan and the role of Uzbeks". Middle East Institute.<br />
14. "Marshal Dostum's official military records". Ministry of Defense, Afghanistan (Archive).<br />
15. "Aga Khan Development Network: Projects in Dostum-controlled areas".
</div>

{{manbalar}}

[[Turkum:Afgʻoniston siyosatchilari]]
[[Turkum:Afgʻoniston harbiylari]]
[[Turkum:Afgʻoniston oʻzbeklari]]
[[Turkum:Marshal]]
[[Turkum:1954-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Juzjon viloyati]]
[[Turkum:2014-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2020-yilda vafot etganlar]]