Brewster Hopkinson Shaw sahifasining manbasini koʻrish

{{Fazogir bilgiqutisi|name=Brewster Shaw|image=Shaw-b.jpg|birth_name=Brewster Hopkinson Shaw Jr.|birth_date={{birth date and age|1945|5|16}}|birth_place=[[Cass City, Michigan]], U. S.|death_date=|death_place=|type=[[NASA astronaut]]|rank=[[polkovnik|polkovnik]],|selection=[[NASA]] Astronavt guruhi 8|NASA Guruhi 8 (1978)|mission=STS-9<br />STS-61-B<br />STS-28|insignia=[[File:Sts-9-patch.png|45px]] [[File:Sts-61-b-patch.png|45px]] [[File:Sts-28-patch.png|45px]]}}'''Brewster Hopkinson Shaw Jr''' (1945-yil 16-mayda tugʻilgan) – [[NASA]]<nowiki/>ning nafaqadagi [[NASA|astronavti]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari havo kuchlari|AQSH Harbiy-havo kuchlari]] [[Polkovnik|polkovnigi]] va [[Boeing]] kompaniyasining sobiq rahbarlaridan biri. 2006-yilning 6-mayida [[AQSH astronavtlari shon-sharaf zali]]<nowiki/>ga Shawning nomi ham kiritilgan<ref>[http://www.astronautscholarship.org/shaw.html U. S. Astronaut Hall of Fame Inductee Biographies] {{Webarxiv}}, retrieved February 10, 2011.</ref>.

Shaw 533 soatlik kosmik parvozni amalga oshirgan uchta Kosmik kema missiyasining faxriy. U 1983-yilning noyabr oyida [[Columbia (Janubiy Karolina)|Columbia]] kosmik kemasining uchuvchisi, 1985-yilning noyabrida esa [[Atlantis (Florida)|Atlantis]] kosmik kemasining qoʻmondoni va 1989-yilning avgust oyida Kolumbiya qoʻmondoni sifatida ishlagan.

1986-yilda [[Challenger]] kosmik kemasi halokatga uchraganidan soʻng, u [[Rogers Prezident komissiyas|Rogers Presidental komissiyas]]<nowiki/>ini tergov oʻtkazishi uchun xayrixohlik bildirgan<ref name="space_com_2005">{{Yangiliklar manbasi |last=Pearlman |first=Robert |date=December 30, 2005 |title=Three Pilots to Join Astronaut Hall of Fame |work=Space.com |url=http://www.space.com/1905-pilots-join-astronaut-hall-fame.html |url-status=dead |access-date=5 November, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228163328/https://www.space.com/1905-pilots-join-astronaut-hall-fame.html |archive-date=December 28, 2018}}</ref>. Soʻngra Shaw transport vositalari bilan bogʻliq loyihalarning xavfsizligini taʼminlash darajasini oshirish maqsadida ijaraga olingan Shuttle Orbiter fazo kemasining parvozga qaytish guruhiga rahbarlik qilgan.

Shaw 1996-yilgacha NASAda menejer boʻlib ishlagan. U agentlikni tark etgach, havo kuchlaridan nafaqaga chiqqan va xususiy sektorda aerokosmik rahbar sifatida ishlagan.

== Yoshlik yillari va taʼlimi ==
Shaw janob va xonim Brewster H. Shawning oʻgʻli. U 1945-yilning 16-mayida tugʻilib, [[Michigan|Michiganda]] voyaga yetgan. 1963-yilda [[Michigan]] shtatining [[Cass City]] shahridagi Cass City yuqori maktabini tamomlagan. Shaw 1968-yilda [[Viskonsin universiteti|Wisconsin-Madison universitetida]] [[muhandislik mexanika]]<nowiki/>si boʻyicha bakalavr darajasini olgan. 1969-yilda esa xuddi shu universitetda muhandislik mexanikasi boʻyicha magistrlik darajasini qoʻlga kiritgan<ref name="NASABio">{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/shaw_brewster.pdf |sarlavha=Brewster H. Shaw Jr. VICE PRESIDENT & GENERAL MANAGER SPACE EXPLORATION BOEING, HOUSTON, TEXAS |sana=November 2008 |qaralgan sana=5 November, 2024 |nashriyot=NASA}}</ref>. Shaw UW-Madisonda tahsil olayotgan paytida [[Delta Upsilon]] ittifoqiga aʼzo boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.uwgreek.com/frat/frats/delta_upsilon.html |sarlavha=Go Greek |nashriyot=Delta Upsilon website |qaralgan sana=5 November, 2024 |arxivsana=2017-09-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170923145020/http://www.uwgreek.com/frat/frats/delta_upsilon.html }}</ref>.

Kollejda oʻqiyotganda Shaw The Gentlemen guruhning aʼzosi boʻlgan. Shaw karyerasi guruh aʼzolaridgi doʻsti bilan chambarchas bogʻliq deb hisoblaydi. „Bizning barabanchimiz Steve Schimming [[xususiy uchuvchi litsenziyasi|shaxsiy uchuvchilik litsenziyasi]]<nowiki/>ga ega boʻlgan. Bir kuni u meni samolyotida uchirgan. Oʻsha vaqtdan boshlab men uchuvchi boʻlishni xohlaganman“―, deydi Shaw<ref name="band">{{Yangiliklar manbasi |last=Cassutt |first=Michael |date=March 1, 2009 |title=Max Q Live: In space no one can hear you sing |work=Air & Space Magazine |url=http://www.airspacemag.com/space-exploration/Max-Q-Live.html |access-date=5 November, 2024}}</ref>.

== AQSh havo kuchlari uchuvchisi ==
Shaw 1969-yilda ofitserlarni tayyorlash maktabini tugatgandan soʻng, havo kuchlariga ishga kirgan va [[Alabama]] shtatidagi Craig havo kuchlari bazasida bakalavr uchuvchilar tayyorlash kursida oʻqigan. U 1970-yilda uchuvchi diplomini olganidan soʻng [[Arizona]] shtatidagi Luke havo kuchlari bazasidagi [[F-100]] zaxira boʻlimiga ishga tayinlangan<ref name="bionasa">{{Veb manbasi |sarlavha=Brewster H. Shaw, Jr. Biography |url=https://science.ksc.nasa.gov/persons/astronauts/q-to-t/ShawBH.txt |nashriyot=[[NASA]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210616210302/https://science.ksc.nasa.gov/persons/astronauts/q-to-t/ShawBH.txt |arxivsana=June 16, 2021 |format=TXT |sana=November 1989}}</ref>.

1973-yilning aprel oyida Shaw F- 4 uchuvchi-instruktori vazifasini bajarish uchun [[Kaliforniya]] shtatidagi [[George havo kuchlari]] bazasiga hisobot toshirgan. Shaw 1975-yil iyul oyidan boshlab Kaliforniyaning Edwards havo kuchlari bazasidagi AQSH Havo kuchlari uchuvchilar maktabida tahsil olgan. Ushbu tayyorgarlikni tugatgach, u Edwardsda operativ koʻngilli uchuvchisi sifatida xizmatini davom ettirgan. Shaw 1977-yilning avgustidan 1978-yilning iyuligacha AQSH Havo kuchlari uchuvchilar maktabida [[oʻqituvchi]] sifatida faoliyat yuritgan<ref name="bionasa2">{{Veb manbasi |sarlavha=Brewster H. Shaw, Jr. Biography |url=https://science.ksc.nasa.gov/persons/astronauts/q-to-t/ShawBH.txt |nashriyot=[[NASA]] |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210616210302/https://science.ksc.nasa.gov/persons/astronauts/q-to-t/ShawBH.txt |arxivsana=June 16, 2021 |format=TXT |sana=November 1989}}</ref>.

== NASAdagi faoliyati ==
Shaw 1978-yil yanvar oyida [[NASA]] tomonidan astronavt sifatida tanlangan.

'''Kosmik parvoz tajribasi'''

'''STS-9'''

Shaw [[STS-9]] Columbia uchuvchisi sifatida koinotdagi birinchi sayohati 1983-yilning 28-noyabridan 8-dekabrigacha amalga oshirgan<ref name="NASABio2">{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/shaw_brewster.pdf |sarlavha=Brewster H. Shaw Jr. VICE PRESIDENT & GENERAL MANAGER SPACE EXPLORATION BOEING, HOUSTON, TEXAS |sana=November 2008 |qaralgan sana=5 November, 2024 |nashriyot=NASA}}</ref>.

Kema ekipaj aʼzolari qoʻmondon [[John Young|John W. Young]], missiya mutaxassislari [[Owen Garriot]]<nowiki/>t va [[Robert Parker]] va astronamik jihozlar boʻyicha mutaxassislar [[Byron Lichtenber]]<nowiki/>g va [[Ulf Merbold]]<nowiki/>dan iborat boʻlgan. Bu bitta kosmik kemada uchgan eng katta ekipaj, birinchi xalqaro Shuttle ekipaji va astronomik uskunalar boʻyicha mutaxassislarini birinchi boʻlib olib chiqqan edi.

Ekipaj [[atmosfera fizikasi]] va yer kuzatuvlari, [[astronomiya]] va [[quyosh fizikasi]], kosmik plazma fizikasi va materiallarni qayta ishlash sohalarida yetmishdan ortiq koʻp tarmoqli ilmiy-texnik tadqiqotlarni amalga oshirgan. Oʻn kunlik kosmik laboratoriya uskunalarini tekshirish va 24 soatlik ilmiy operatsiyalardan soʻng, Columbia va uning laboratoriya yuklari (kosmik stansiyadan Yerga qaytarilishi kerak boʻlgan eng ogʻir zarur yuklar) Californiyadagi Edwards havo kuchlari bazasidagi quruq koʻl tubiga qoʻndirilgan.

'''STS-61B'''

Brewster Shaw birinchi marta [[STS-61B]] Atlantis shuttlida komandiri boʻlib xizmat qilgan<ref name="NASABio3">{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/shaw_brewster.pdf |sarlavha=Brewster H. Shaw Jr. VICE PRESIDENT & GENERAL MANAGER SPACE EXPLORATION BOEING, HOUSTON, TEXAS |sana=November 2008 |qaralgan sana=5 November, 2024 |nashriyot=NASA}}</ref>. Missiya 26-noyabr kuni tunda uchirilgan va 1985-yilning 3-dekabrida qaytib kelgan.

Ekipaj tarkibida kosmik kema qoʻmondoni Brewster Shaw, uchuvchi [[Bryan OʻConnor]], missiya mutaxassislari [[Mary Cleave]], [[Jerry Ross]] va [[Woody Spring]], shuningdek, astronomik uskunalar mutaxassislari [[Rodolfo Neri Vela]] ([[Meksika]]) va [[Charles Walker]] ([[McDonnell Duglas]]) boʻlgan.

Missiya davomida ekipaj aloqa [[Sunʼiy yoʻldosh|sunʼiy yoʻldoshlarini]] joylashtirgan, [[EASE/ACCESS]] tajribalari bilan kosmik stansiyani qurish texnikasini namoyish etish uchun olti soatlik ikkita [[kosmik yurishni|kosmik parvozni]] [[McDonnell Duglas]] uchun uzluksiz oqim elektroforezi (CRFES) tajribasini amalga oshirgan va Kanadaning Telesat kompaniyasi uchun Getaway Special (GAS) konteynerini boshqargan. Mexico hukumati uchun bir nechta Mexico maxsus astromomik jihozlar boʻyicha tajribalar oʻtkazgan. Bu kosmik kema tomonidan orbitaga olib chiqilgan eng ogʻir boʻlgan astronomik jihozlar edi. 165 soatda Yerning 108 orbitasini bosin oʻtgandan soʻng, Shaw Atlantisni Californiyadagi Edwards havo kuchlari bazasidagi 22-qoʻnish yoʻlagiga qoʻngan.

'''STS-28'''

Shaw STS-28 [[Kolumbiya|Columbiya]] (1989-yil 8-13-avgust) qoʻmondoni boʻlgan. Missiyaga uchuvchi [[Dick Richards]] va uchta missiya mutaxassisi: [[Jim Adamson]], [[Dave Leestma]] va [[Mark Brown]] faoliyat yuritgan<ref name="NASABio4">{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/shaw_brewster.pdf |sarlavha=Brewster H. Shaw Jr. VICE PRESIDENT & GENERAL MANAGER SPACE EXPLORATION BOEING, HOUSTON, TEXAS |sana=November 2008 |qaralgan sana=5 November, 2024 |nashriyot=NASA}}</ref>.

== NASA boshqaruvi ==
Shaw 1989-yil oktyabr oyida [[Johson kosmik markazin|Johnson kosmik markazin]]<nowiki/>i tark etib, NASA shtab-kvartirasida [[Kennedy kosmik markazida]] joylashgan Space Shuttle operatsiyalari boʻyicha direktor oʻrinbosari lavozimini egallagan. Operatsiyalar menejeri sifatida Shaw Kosmik Kema Dasturining barcha operatsion jihatlari uchun mas’ul boʻlgan. U uchirish toʻgʻrisidagi yakuniy qaror qabul qiluvchi shaxs boʻlib, jamoaga boshchilik qilgan.

Shaw Kennedy kosmik markazida joylashgan NASA bosh markazi xodimi sifatida Space Shuttle dasturi menejeri oʻrinbosari lavozimida ishlashni davom ettirgan. Qoʻshimchasiga oʻz zimmasidagi vazifalardan tashqari Shaw Space Shuttle dasturini amalga oshirish uchun toʻliq vakolat va javobgarlik olgan holatda kosmik kema dasturi menejeri sifatida ish yuritgan.

U Space Shuttle operatsiyalariga direktor sifatida tayinlangandan soʻng kosmik kemaning barcha elementlarini (Orbiter, tashqi tank, qattiq raketa kuchaytirgichlari, Space Shuttle asosiy dvigatellari) ryaxshilash mas’uliyatini oʻz boʻyniga oladi. Bu uskunalar operatsiyaning muvaffaqiyatli yakunlanishini taminlovchi zarur obyekt sifatida qaralgan.

'''Rockwell va Boeing'''

Shaw 1996-yilda AQSH Harbiy-havo kuchlari va NASAdagi 27 yillik faoilyatidan soʻng [[Rockwell (Iowa)|Rockwellga]] qoʻshilgan<ref name="space_com_20052">{{Yangiliklar manbasi |last=Pearlman |first=Robert |date=December 30, 2005 |title=Three Pilots to Join Astronaut Hall of Fame |work=Space.com |url=http://www.space.com/1905-pilots-join-astronaut-hall-fame.html |url-status=dead |access-date=February 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228163328/https://www.space.com/1905-pilots-join-astronaut-hall-fame.html |archive-date=December 28, 2018}}</ref>. [[Boeing|Boeing kompaniyasi]] 1996-yilning dekabr oyida Rockwellni sotib olgan.

Dastlab, Shaw Boeing Space va Defense Groupning asosiy dasturlari direktori boʻlib ishlagan. Keyin u Rocketdyne Propulsion and Power kompaniyasida [[Xalqaro kosmik stansiya]] (XKS) elektr energetika tizimlari vitse-prezidenti va dastur menejeri lavozimlarida faoliyat yuritgan. Shawning masuliyatlari bir nechta kosmik kemalarni uchirish paytida kosmosda yigʻiladigan elektr energetika tizimini ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish, baholash va ishlab chiqarishni oʻz ichiga olgan. Shawning keyingi lavozimi [[Huntsville (Alabama)|Huntsville]], [[Alabama]], [[Canoga Park]] va [[Huntington Beach (California)|Huntington-Beach]], Kaliforniyadagi birlashtirilgan Boeing guruhlarini ISS apparat va dasturiy taʼminotini loyihalash, ishlab chiqish, sinovdan oʻtkazish, baholash, va parvozga tayyorlashni boshqarishdan iborat boʻlgan.

'''Birlashgan Kosmik Ittifoq'''

2003-yil oʻrtalarida Brewster Shaw Boeing kompaniyasini tark etgan va [[Birlashgan Kosmik Alyans|Birlashgan Kosmik Ittifoq]] (AQSH) bosh operatsion direktori boʻlgan. Bu lavozimda u AQShning kundalik operatsiyalari va umumiy boshqaruvi boʻlib, Space Shuttle dasturining asosiy shartnoma tuzuvchisi sifatida [[Florida]], [[Texas]], [[Alabama]] va [[Rossiya|Rossiyadagi]] 10 000 xodimi uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga olgan<ref name="USA_2005">{{Veb manbasi |url=http://www.unitedspacealliance.com/news/newsletters/PDFs_NewsletterIssues/issue050.pdf |sarlavha=USA Update |nashriyot=Unites Space Alliance |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=March 2005 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201042922/http://unitedspacealliance.com/news/newsletters/PDFs_NewsletterIssues/issue050.pdf |arxivsana=December 1, 2010}}</ref>.

'''Boeingga qaytishi'''

2006-yilning yanvar oyida Shaw Boeing kompaniyasining [[Hyuston|Houstondagi]] kampusiga qaytib, [[Boeing]] [[Xalqaro kosmik stansiya|Xalqaro kosmik stansiyasi]] va Space Shuttle dasturlarini nazorat qiluvchi boʻlinmaning vitse-prezidenti va bosh direktori lavozimida ishlagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=January 18, 2006 |title=Brewster Shaw to head Boeing |publisher=Chron |url=https://www.chron.com/neighborhood/article/Brewster-Shaw-to-head-Boeing-9590816.php |access-date=5 November, 2024}}</ref><ref name="boeing_2006">{{Veb manbasi |url=http://www.boeing.com/news/releases/2006/q1/060111c_nr.html |sarlavha=Boeing Press Release |nashriyot=Boeing |qaralgan sana=5 November, 2024 |sana=January 11, 2006 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110628201728/http://www.boeing.com/news/releases/2006/q1/060111c_nr.html |arxivsana=June 28, 2011}}</ref>.

Brewster Shaw 2011-yil 26-avgustida Boeing kompaniyasidan nafaqaga chiqqan<ref name="boeing_2011">{{Veb manbasi |url=https://boeing.mediaroom.com/2011-08-25-Boeing-Space-Exploration-Vice-President-Brewster-Shaw-to-Retire |sarlavha=Boeing Press Release |nashriyot=Boeing |qaralgan sana=April 15, 2022}}</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
Shaw turmush qurgan va uch farzandning otasi boʻlgan. Uning kenja oʻgʻli Brandon (1976-yilda tugʻilgan) 1997-yil iyul oyida [[Texas|Texasning]] [[Ostin|Austin]] shahrida mashina oʻgʻrilari tomonidan oʻldirilgan<ref>[http://www.deathpenaltyinfo.org/node/185 Some murder victims' kin reject capital punishment] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190502113302/https://deathpenaltyinfo.org/node/185 |date=2019-05-02 }}, Death Penalty Information Center, December 22, 2003, retrieved February 11, 2011.</ref>. Shaw [[Mayflower|Mayflowerlik]] [[William Brewsterning]] avlodidan boʻlgan<ref name="NASABio5">{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/shaw_brewster.pdf |sarlavha=Brewster H. Shaw Jr. VICE PRESIDENT & GENERAL MANAGER SPACE EXPLORATION BOEING, HOUSTON, TEXAS |sana=November 2008 |qaralgan sana=5 November, 2024 |nashriyot=NASA}}</ref>.

== Mukofotlari ==
Shaw koʻplab faxriy unvonlar va mukofotlarga sazovor boʻlgan, shu jumladan Vietnamda 28 ta medal bilan taqdirlangan<ref name="NASABio6">{{Veb manbasi |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/shaw_brewster.pdf |sarlavha=Brewster H. Shaw Jr. VICE PRESIDENT & GENERAL MANAGER SPACE EXPLORATION BOEING, HOUSTON, TEXAS |sana=November 2008 |qaralgan sana=5 November, 2024 |nashriyot=NASA}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* {{YouTube|c4g7tqXw1Bg|NBC and ABC News coverage of STS-9 part 1}}
* {{YouTube|7QiYZ-Xs-XA|CNN coverage of the STS-61-B launch}}
* {{YouTube|qXTYoxsHxD4|1989: STS-28 ''Columbia'' (DoD)}}

[[Turkum:Kosmonavtlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]