Brown korpusi

Броwн университетидаги ҳозирги Америка инглиз тилисининг стандард корпуси, оддийгина "Броwн Cорпус" номи билан танилган. У Американча инглиз тилидаги матн намуналарининг электрон тўплами бўлиб, турли жанрларни ўз ичига олган дунёдаги биринчи корпус ҳисобланади. Ушбу корпус кундалик сўзлашувда сўз туркумларининг частотаси ва тарқалишини илмий жиҳатдан биринчи бўлиб ўрганишни тадбиқ этди. Род-Айленддаги Браун университетида Генри Кучера ва У. Нелсон Френсис томонидан тузилган ушбу корпус умумий тил корпуси бўлиб, 1961- йилда Қўшма Штатларда нашр этилган асарлардан жами бир миллион сўздан иборат бўлган 500 та инглиз тили намуналарини ўз ичига олади.
Тарихи
1967-йилда Кучера ва Френсис ўзларининг "Ҳозирги Америка инглиз тилисининг ҳисоблаш таҳлили" номли классик асарини нашр этишди, улар бугунги кунда оддийгина "Броwн Cорпус" деб номланувчи лингвистик моделнинг асосий статистик маълумотларини тақдим этди[1].
Броwн Cорпуси ҳозирги Америка инглиз тилисининг пухталик билан тузилган корпуси бўлиб, у турли манбалардан олинган йиғилган миллионга яқин сўзни ўз ичига олади. Кучера ва Френсис уни турли хил лингвистик таҳлиллар орқали текшириб чиқдилар ва улардан тилшунослик, психология, статистика ҳамда социологиянинг элементларини бирлаштирилган бой ва ранг-баранг опусни туздилар. У компютер лингвистикасида жуда кенг қўлланган ва кўп йиллар давомида ушбу соҳада энг кўп келтирилган манбалар қаторига киритилган[2].
Биринчи лексикостатистик таҳлил нашр этилганига кўп бўлмасдан, Бостон нашриёти Ҳоугҳтон-Миффлин ўзининг янги Америка мероси луғат учун бир миллион сўз, уч қаторли иқтибослар базасини тақдим этиши учун Кучерага мурожаат қилди. Биринчи марта 1969-йилда пайдо бўлган ушбу янги луғат сўзлар частотаси ва бошқа маълумотларни олиш учун корпус лингвистикасидан фойдаланган ҳолда тузилган биринчи луғат эди.
Дастлабки Броwн корпуси фақат сўзларнинг ва уларнинг ҳар бирида жойлашув идентификатори мавжуд эди. Кейинги бир неча йил ичида нутқ қисмларининг теглари қўлланди. Грине ва Рубин ёрлиқлаш дастури (нутқни теглашнинг бир қисмига қаранг) бунда катта ёрдам берди, бироқ хатолар сонининг юқори даражаси кенг қамровли қўлда тузатиш ишларини талаб қилинишини англатарди.
Тегланган Броwн корпусида нутқнинг 80 га яқин қисмидан иборат танловдан, шунингдек, бирикма шакллар, қисқаришлар, олинма сўзлар ва бошқа бир нечта ҳодисалар учун махсус кўрсаткичлардан фойдаланилган ва Ланcастер-Осло-Берген корпуси, Фреибург-Броwн Cорпус оф Америcан Энглиш (ФРОWН) (1990-йилларнинг бошидан Америка инглиз тилиси) [3] каби кўплаб кейинги корпуслар учун намуна бўлган. Корпусни теглаш, Эндрю Макки томонидан дастурлаштирилган ва инглиз тили грамматикаси бўйича китобларда ҳужжатлаштирилган ишлар анча мураккаб статистик таҳлилни амалга ошириш имконини берди[4].
Қизиқарли жиҳатлардан бири шундаки, ҳатто катта намуналарда ҳам сўзларнинг частотасини пасайтириш бўйича графиклаштириш гипербола ҳосил қилади: н – энг тез-тез учрайдиган сўзнинг частотаси тахминан 1/ н га пропорционалдир. Шундай қилиб, „тҳе“ Броwн Cорпусининг қарийб 7% ни ташкил қилади, „то“ ва „оф“ 3% дан кўпроқ; 50 000 га яқин сўзларнинг умумий сўз бойлигининг тахминан ярми ҳапакс легоменадир яъни корпусда фақат бир марта учрайдиган сўзлар[5]. Бу оддий даража вачастоталар муносабати Жорж Кингсли Зипф томонидан фавқулодда хилма-хил ҳодисалар учун қайд этилган (масалан, унинг "Тил психобиологияси " га қаранг) ва Зипф қонуни сифатида эътироф этилган.
Броwн корпус тилшунослик соҳасидаги бу каби ишларнинг дебочаси бўлган бўлса-да, ҳозирги вақтда типик корпуслар (масалан, замонавий Америка инглиз тилиси корпуси, Британия миллий корпуси ёки инглиз тилининг халқаро корпуси) одатда 100 миллион сўздан иборат бўлиб, анча каттароқдир.
Намуна тақсимоти
Корпус 500 та намунадан иборат бўлиб, 15 турдаги жанр бўйичадир. 1961-йилда ушбу жанрларнинг ҳар бирида нашр этилган миқдорга мутаносиб равишда тақсимланади. Намуна сифатифа танлаб олинган барча асарлар 1961-йилда нашр этилган. Аниқланишича, улар биринчи марта ўша пайтда нашр этилган ва америкалик инглиз тилида сўзлашувчилар томонидан ёзилган.
Корпус дастлаб 1961-йилда 15 та матн туридан олинган 1 014 312 та сўздан таркиб топган.
Яна қаранг
- ЛОБ Cорпус, Броwн Cорпус билан бир хил параметрларга асосланган Британия инглиз тили корпуси
- Британия миллий корпуси
Манбалар
- ↑ Франcис, W. Нелсон & Ҳенрй Куcера. 1967. Cомпутатионал Аналйсис оф Пресент-Дай Америcан Энглиш. Провиденcе, РИ: Броwн Университй Пресс.
- ↑ Франcис, W. Нелсон & Ҳенрй Куcера. 1979. БРОWН CОРПУС МАНУАЛ: Мануал оф Информатион то Аccомпанй а Стандард Cорпус оф Пресент-Дай Эдитед Америcан Энглиш фор Усе wитҳ Дигитал Cомпутерс. ҳттп://иcаме.уиб.но/броwн/бcм.ҳтмл (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-05-18 санасида архивланган).
- ↑ Леэч, Геоффрей & Ничолас Смитҳ. 2005. Эхтендинг тҳе поссибилитиэс оф cорпус-басед ресеарч он Энглиш ин тҳе тwентиэтҳ cентурй: А преқуэл то ЛОБ анд ФЛОБ. ИCАМЕ Жоурнал 29. 83–98.
- ↑ Wинтҳроп Нелсон Франcис анд Ҳенрй Куčэра. 1983. Фреқуэнcй Аналйсис оф Энглиш Усаге: Лехиcон анд Граммар, Ҳоугҳтон Миффлин.
- ↑ Кирстен Малмкжæр, Тҳе Лингуистиcс Энcйcлопедиа, 2нд эд, Роутледге, 2002, ИСБН 0-415-22210-9, п. 87.
Ҳаволалар
- Броwн корпуси қолланмаси (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-11-04 санасида архивланган)
- Броwн корпуси юкланг
- ТреэТаггер в2 томонидан изоҳланган Броwн корпусини Скетч Энгине орқали изланг
- Броwн корпус теглари ҳақида батафсил маълумот
- Броwн корпусга қулай кириш учун Пйтҳон дастури
- ПҲП (Нутқ қисмлари теглари)