Bruney ayollari
Брунейдаги аёллар Бруней Даруссаламида яшовчи аёллардир. Брунейда аёллар „жуда юқори мақомга эга“ шахслар сифатида қабул қилинади. [1] АҚШ Давлат департаменти Брунейда аёлларга нисбатан камситиш муаммо эканлигини таъкидлади.[2]
Қонуний ҳуқуқлар
Қонун жинсий зўравонликни тақиқлайди ва кимки тажовуз қилса ёки жиноий куч ишлаца, бу билан ғазабланишни мақсад қилган ёки бу шахснинг ҳаёсини бузиши мумкинлигини билиб, беш йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади. Қонунда зўрлаш учун 30 йилгача қамоқ жазоси, 12 мартадан кам бўлмаган қамиш билан уриш жазоси назарда тутилган. Қонун эр-хотиннинг зўрлашини жиноий деб ҳисобламайди; унда эркакнинг хотини 13 ёшга тўлмаган бўлса, у билан жинсий алоқада бўлиши зўрлаш ҳисобланмаслиги аниқ кўрсатилган. Турмуш ўртоғи томонидан жинсий зўравонликдан ҳимояланиш 2010-йилдаги ўзгартирилган Исломий оила қонуни ва 2010-йилдаги турмуш қурган аёллар тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ тақдим этилади. Ҳимоя тартибини бузганлик учун жазо 2000 миллиард доллардан (1538 доллар) ошмайдиган жарима ёки олти ойдан ортиқ бўлмаган қамоқ жазоси ҳисобланади.
Оиладаги зўравонлик тўғрисида махсус қонун йўқ, лекин „Аёллар ва қизларни ҳимоя қилиш тўғрисида“ги қонунга мувофиқ оиладаги зўравонлик ҳолатлари бўйича ҳибсга олинганлар. Полиция оиладаги зўравонликни фақат жабрланувчининг хабарига жавобан текширади. Полиция одатда бундай ҳолатларни тергов қилишда фаол бўлди. Кичик маиший зўравонлик учун жиноий жазо — бир ҳафтадан икки ҳафтагача қамоқ ва жарима. Оғир жароҳатга олиб келадиган тажовуз, қамиш ва узоқроқ қамоқ жазоси билан жазоланади.
Ички ишлар бўлими қошида оиладаги зўравонлик ва болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатлари бўйича мурожаатларни ўрганиш учун аёл зобитлардан иборат махсус бўлинма ташкил этилган. Оиладаги зўравонлик ҳақида хабар бериш учун ишонч телефони мавжуд. Маданият, ёшлар ва спорт вазирлигининг Жамиятни ривожлантириш бошқармаси аёллар ва уларнинг турмуш ўртоқларига маслаҳатлар беради. Айрим ҳолатлардан келиб чиққан ҳолда, баъзи аёллар ва вояга этмаган жабрланувчилар ўз ишларининг судга олиб борилишини кутиш вақтида ҳимоя қилиш учун қамоққа олинган. Эркак ва аёл амалдорлардан ташкил топган Ислом судлари эр-хотинларга оилавий зўравонлик ҳолатлари бўйича маслаҳатлар берди. Расмийлар хотинларни очиқчасига ҳақоратли турмуш ўртоқлар билан ярашишга ундамаган. Ислом судлари тажовузни ажралиш учун асос сифатида тан олади.
Эр-хотинлар ва жисмоний шахслар ўз фарзандларининг сони, оралиғи ва вақтини белгилаш ҳуқуқига эга, шунингдек, давлат ва хусусий клиникалар орқали контрацепция воситалари ва усулларидан фойдаланишлари мумкин. БМТ томонидан тўпланган маълумотларга кўра, 2008-йилда оналар ўлими даражаси ҳар 100 000 тирик туғилган чақалоққа 21 та ўлимни ташкил этган. Фуқаролар бепул тиббий ва соғлиқни сақлаш хизматларидан, жумладан, туғруқ вақтида малакали иштирок этишдан, туғруқдан олдин парваришлашдан, акушерлик ва туғруқдан кейинги даврда зарурий ёрдамдан баҳраманд бўладилар. Аёллар жинсий йўл билан юқадиган касалликларни ташхислаш ва даволаш муассасаларидан тенг фойдаланиш имкониятига эга бўлдилар. Аёллар ОИВни даволаш ва маслаҳат олиш, шунингдек, кейинги даволанишдан тенг фойдаланиш имкониятига эга эди.
Ҳукуматнинг Қур’он амрларини талқин қилишига кўра, муслима аёллар ажралиш ва болаларни васийлик қилиш каби соҳаларда мусулмон эркакларникига ўхшаш ҳуқуқларга эга. Ислом шариати эркакларга аёллардан икки баравар кўп мерос олишини талаб қилади. Фуқаролик қонунчилиги аёл фуқароларга ўз фуқаролигини ўз фарзандларига ўтказишга, мулк ва бошқа мол-мулкка, шу жумладан тадбиркорлик мулкига эгалик қилишга рухсат беради. Ҳукуматда доимий иш ўринлари бўлган аёллар энди фарзандлари учун йўл нафақасини олиш учун ариза топширишлари мумкин. Хусусий секторда ишлайдиган эрлар учун улар буни қила олмайди. Бундан ташқари, улар коллежда таҳсил олган эркак ҳамкасблари билан бир хил имтиёзларга эга. Ҳукумат статистик маълумотларига кўра, аёллар давлат хизматининг 57 фоизини ташкил қилган ва юқори бошқарув лавозимларининг 28 фоизини эгаллаган.
Репродуктив ҳуқуқлар
Брунейда аборт асосан ноқонуний ҳисобланади, агар аёлнинг ҳаёти хавф остида бўлса бундан мустаснодир. Илгари, аборт қилганлик учун жазо этти йилгача қамоқ жазоси, аборт қилган шахс учун 10-15 йил муддатга қамоқ жазоси белгиланган.[3][4] 2014-йилда Бруней ҳукумати аборт учун жазони тошбўрон қилиш орқали ўлдиришгача оширишни кўзда тутган бир қатор босқичларда шариат жиноий қонунини жорий қилди.[5] Қонуннинг бу қисми 2016-йилда кучга кириши керак эди[6], гарчи у энди 2018 -илда кучга кириши кутилмоқда. 2016-йилда 22 ёшли аёл аборт таблеткалари ёрдамида аборт қилгани учун етти йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинган эди.[7]
Кийим нормалари
Брунейдаги кўплаб мусулмон аёллар тудонг деб номланувчи анъанавий бош кийим кийишади[1], шунингдек, тудунг деб ҳам ёзилади.
Гендер роллари
Сўнгги йилларда Бруней аёллари Бруней ҳукуматида „мас’улиятли лавозимларни“ эгаллашни бошладилар. Улар Бруней қуролли кучларида ишга жойлашишлари мумкин; аммо улар жанговар вазиятларда хизмат қилишлари мумкин эмас.[1]
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Cултуре оф Брунеи Даруссалам - ҳисторй, пеопле, традитионс, wомен, белиэфс, фоод, cустомс, фамилй, соcиал“. www.эверйcултуре.cом. Қаралди: 2017-йил 25-июн.
- ↑ 2010 Ҳуман Ригҳц Репорт: Брунеи Даруссалам
- ↑ „Брунеи абортион пенал cоде“. www.ҳспҳ.ҳарвард.эду. 2016-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-июн.
- ↑ „Брунеи Даруссалам“, Абортион Полиcиэс: А Глобал Ревиэw (ДОC ДОC), Унитед Натионс Популатион Дивисион, 2002. Қаралди: 14-март 2017-йил.
- ↑ Cоҳен, Сандй. „Беверлй Ҳиллс Ҳотел Бойcоттед Овер Брунеи'с Шариа Пенал Cоде“. Ҳуффингтон Пост. Тҳе Ҳуффингтон Пост (6-май 2014-йил). Қаралди: 1-декабр 2014-йил.
- ↑ Озаниcк, Билл. „Тҳе Имплиcатионс оф Брунеи’с Шариа Лаw“ (эн-УС). Тҳе Дипломат (21-май 2015-йил). Қаралди: 2017-йил 25-июн.
- ↑ „Ёутҳ ин Абортион Cасе Сет фор Тиме ин Жаил, фине“. www.брудиреcт.cом. Қаралди: 2017-йил 25-июн.
