Брунсвигиа — Амарйллидаcеаэ оиласига, Амарйллидоидеаэ кенжа оиласига мансуб Африкада ўсувчи гулли ўсимликлар туркуми[2]. Туркум Африканинг жануби-шарқий ва жанубий қисмида Танзаниядан Жанубий Африканинг Кейп провинсияларигача бўлган ҳудудда ўсувчи 20 га яқин турни ўз ичига олади.

Брунсвигиа
Брунсвигиа жосепҳинаэ
Илмий таснифлаш
Олам Ўсимликлар
Тип Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Синф Бир уруғпаллалилар
Оила Амарйллидаcеаэ
Кенжа оила Амарйллидоидеаэ
Кенжа туркум Брунсвигиа

Ҳеист.[1]
Синонимлар

Брунсуигиа Ҳеист., алтернате спеллинг

Тавсиф

Брунсвигиа туркумига кирувчи ўсимликлар кўп йиллик, пиёзчали ўсимликлар. Аксарият турларида ер ости пиёзчалари бор. Пиёзчалари юмшоқ ва йирик (диаметри 20 смгача).

Барглари бир йиллик; етилганда барглари кенг ва чўзинчоқ тил шаклида бўлади. Кичик пиёзчалари бўлган турларда — Брунсвигиа радула, Б. cомптонии ва Брунсвигиа намақуана — ҳар бир ўсимликда атиги икки ёки учта барг бор, лекин бошқа кўпчилик турларида камида тўртта барг бўлади. Брунсвигиа жосепҳинаэ 20 тагача барг ҳосил қилиш хусусиятига эга. Барглар асосан ерга қаттиқ ботиб туради. Фақат Б. литоралис, Б. жосепҳинаэ, Брунсвигиа грандифлора, Брунсвигиа ундулата ва Брунсвигиа ҳерреи барглари ердан ажратиб олиш мумкин. Барглари одатда силлиқ бўлса-да, икки турда (Брунсвигиа радула ва Брунсвигиа намақуана) юқори барг юзаси сомон рангли туклар билан қопланган ва жанубий Cапедаги Б. стриатанинг баъзи популяцияларида барглар юмшоқ тукларга эга. Африканинг жанубидаги қишки ёғингарчилик минтақасида барглар гуллар тўкилганидан кейин ҳосил бўлади.

Тўпгуллари, бир неча ва кўп гулли соябонлар шаклида бўлади. Кўпгина турларда педикеллар узун, қаттиқ, текис ва деярли мукаммал шарсимон шаклда бўлади. Бироқ, Брунсвигиа литоралис, Брунсвигиа жосепҳинаэ ва Брунсвигиа ориэнталис ҳар бир гул остида эгри чизиқли педикелларга эга бўлиши билан фарқланади. Фақат учта турда (Б. пулчра, Брунсвигиа маргината ва Брунсвигиа эландсмонтана) ихчам, чўткасимон инфлоресcенcес бор. Гуллари зигоморф ёки актиноморф, калта найли. Радиал симметрик, труба шаклидаги гуллар зич тўпгулли турларда, икки томонлама симметрик гуллар эса бўш тўпгулли турларда учрайди. Кўпинча гуллари хушбўй ва нектар ҳосил қилади. Уларнинг ранги ёқут-қизилдан ёрқин қизил ёки оч пушти ранггача ўзгариб туради. Пушти гуллар норма ҳисобланади, қизил гуллар Б. маргината, Б. ориэнталис, Брунсвигиа литоралис ва Б. жосепҳинаэ да учрайди. Гуллаш даврида ўсимликлар ажойиб кўринишга эга бўлади, аммо гуллаш даври қисқа. Хромосомалар сони 2 н = 22[3][4][5].

Брунсвигианинг бир нечта турлари қушлар орқали чангланишга мослашган қалин, қувур шаклдаги, ёрқин қизил, пушти ёки қизил гулларга эга[4].

Брунсвигиа туркуми Браунсчwеиг [Брунсwиcк]-Лüнебург уйи шарафига номланган[3]. Бу ном биринчи марта 1753-йилда немис жарроҳи ва ботаник Лоренз Хейстер томонидан 1748-йилда Густааф Виллем ван Имхофф томонидан келтирилган гулни тасвирлаш учун ишлатилган[6].

Расм Илмий ном Тарқалиш
Брунсвигиа босманиаэ ФМЛеигҳт. шимоли-ғарбий ва жануби-ғарбий Кейп провинсияси
Брунсвигиа Cомптонии WФБаркер ғарбий Кароо
Брунсвигиа эландсмонтана Снижман Ғарбий Кейп
Брунсвигиа гариэпенсис Снижман Кейп провинсияси
Брунсвигиа грандифлора Линдл. Шарқий Кейп, КваЗулу-Натал ва Эркин штат.
Брунсвигиа грегариа РАДер Кейп провинсияси
Брунсвигиа ҳерреи Леигҳт. собиқ WФБаркер Намибия жанубга, Намакваландга.
Брунсвигиа жосепҳинаэ (Делиле) Кер Гаwл. ғарбий Кейпдан ғарбий Каругача
Брунсвигиа киркии Бакер Танзания — Малави.
Брунсвигиа литоралис РАДер жануби-шарқий Cапе
Брунсвигиа маргината (Жаcқ. ) WТАитон ғарбий Cапе.
Брунсвигиа намақуана Д.Мулл. -Доблиэс ва У.Мюлл. - Добллар Намакваланд.
Брунсвигиа наталенсис Бейкер Жанубий Африка
Брунсвигиа нервоса (Поир.) инед. Кейп провинсияси
Брунсвигиа ориэнталис (Л.) Аитон эх Эcкл. Ғарбий Кейп.
Брунсвигиа пулчра (WФБаркер) Д.Мулл. -Доблиэс ва У.Мюлл. - Добллар Намакваланд
Брунсвигиа радула (Жаcқ. ) WТАитон Намакваланд
Брунсвигиа радулоса ўти . Шарқий Cапе ва Оранге Фреэ Стате.
Брунсвигиа ундулата ФМЛеигҳт. Шарқий Кейп.

Манбалар

  1. ↑ Ҳеистер, Лоренз 1755. Гесчреибунг эинес неуэн Гесчлечц 3.
  2. ↑ Стевенс, П.Ф., Ангиосперм Пҳйлогенй Wебсите: Аспарагалес: Амарйллидоидеаэ
  3. ↑ 3,0 3,1 Ван Жаарсвелд, Эрнст (2020), „Брунсвигиа АМАРЙЛЛИДАCЕАЭ“, ин Эггли (муҳ.), Иллустратед Ҳандбоок оф Суccулент Планц: Моноcотйледонс, Спрингер-Верлаг ГмбҲ, дои:10.1007/978-3-662-56486-8_37
  4. ↑ 4,0 4,1 Меэроw, Алан W.; Снижман, Деирдре А. (1998), „Амарйллидаcеаэ“, ин Кубитзки, Клаус (муҳ.), Тҳе Фамилиэс анд Генера оф Васcулар Планц, ИИИ-жилд, Спрингер-Верлаг Берлин Ҳеиделберг ГмбҲ, 83–110-бет, дои:10.1007/978-3-662-03533-7, ИСБН 978-3-642-08377-8
  5. ↑ Деирдре „Деэ“ Снижман, Планц оф Соутҳ Африcа, Соутҳ Африcа Натионал Биодиверситй Институте, Април 2005
  6. ↑ "Флоwерс оф Соутҳерн Африcа" — Ауриол Баттен (Соутҳерн, 1988)