Buas jangi
Буас жанги (арабча: مَعْرَكَة بُعَاث) 617-йилда Мадина (ўша пайтда Ясриб) шаҳри яқинидаги Буас текислигида араб қабилалари Бану Авс ва Бану Хазраж ўртасида жанг бўлган. Собиқ қабилалар яҳудийларнинг Бану Нодир ва Бану Қурайза қабилалари ҳамда араб қабиласи Музайна билан иттифоқ туздилар. Хазраж қабиласини Бану Қайнуқо қабиласи қўллаб-қувватлаган. Авс г'алабасига қарамай, жангнинг натижаси ноқулай сулҳ бо'лди.
Тарих
Маълумотларга кўра, яҳудий қабилалари яҳудий-рим урушлари ортидан Мадинага келиб, қишлоқ хўжалигини йўлга қўйган, бу эса уларни маданий, иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан устунлик қилган. Бану Нодир, Қайнуқа ва Қурайза яҳудий қабилалари 5-асргача Ямандан арабларнинг Каҳлоний Авс ва Хазраж қабилалари келгунига қадар шаҳарни биргаликда бошқарган. Бу икки қабила дастлаб яҳудийларнинг мижозлари бо'лган, шунингдек, яҳудий бошқаруви остида палма дарахтлари ва қал'аларнинг улушини олган. [1] 5-асрнинг охирларида Авс ҳам, Хазраж ҳам қўзғолон кўтариб, Мадинани яҳудийлардан тортиб олишди. [2]
Шундан сўнг Авс ва Хазраж қабилалари ўртасида Мадинанинг ягона раҳбарлиги учун низолар келиб чиқди. ВИИИ асрнинг таниқли тарихчиси Ибн Ишоқ (тах. 704–767) бу икки қабила 120 йил давомида курашиб келган, деб таъкидлайди. [3] Ислом манбаларида яҳудийлар араб қабилаларининг мижозига айлангани ҳақида хабар берилган. Замонавий шотланд тарихчиси Уилям Монтгомери Ватт бу хабарларга қо'шилмайди ва бунинг о'рнига яҳудий халқи сиёсий мустақилликни сақлаб қолганлигини та'кидлайди. [4] Профессор Жонатан Броккоппнинг таъкидлашича, яҳудийлар қалъалар ва қурол-яроғларнинг эгаси бўлган ва улар мижоз эмас эдилар. [5]
Жанг
Жанг Мадинадан бир чақирим узоқликда жойлашган Буас шаҳрида бо'либ о'тди.[6] Хазраж аҳли Амр ибн ан-Нумонни ўзларига, Ҳудайр ибн ас-Симакни Авсга бошлиқ қилиб тайинладилар.[7] Авс ва Хазраж бир-икки ойга яқин урушга тайёрланиб, иттифоқдош араб қабилаларидан ёрдам со'раган эдилар. Буасда улар о'ртасида мисли ко'рилмаган кучли уруш бошланди ва бир неча ой давом этди.[8]
Жангда таниқли Хазраж бошлиғи Абдуллоҳ ибн Убай жангда қатнашишдан бош тортди ва бетараф қолди. [9] Авслар Нодир ва Қурайзанинг ёрдамчилари билан Хазражни Буасдан ҳайдаб чиқаришди ва жангда ғалаба қозонишди. [5] Бу жанг Авс ва Хазраж ўртасидаги энг қонли ва шафқациз жанг бўлган эди.
Оқибат ва мерос
Жанг Хазражнинг ҳукмронлигини заифлаштирди ва уларнинг иттифоқчиси Қайнуқа азоб чекди. [5] Аммо жанг давомида бетараф қолган Хазраж бошлиғи Абдуллоҳ ибн Убай Мадинадаги энг кучли етакчига айланди. [5] Бошқа томондан, қо'шни Макка шаҳрида Муҳаммадпайг'амбарликни э'лон қилди ва шаҳарнинг мусрикун ҳукмдорлари томонидан қаршилик ко'рсатди. 620-йилда Авс ва Хазраж қабиласининг бир неча аъзолари тоғ довонига (ал-Ақаба) саёҳат қилиб, Муҳаммадни пайғамбар деб тан олиб, у зотга байъат қиладилар. 621-йилда етмишдан ортиқ кишидан иборат анча катта гуруҳ тоғ довонига келиб, бай’ат қилди. Мадиналик мусулмонларнинг илтимосларидан со'нг, 622-йилда Муҳаммад яқин до'сти Абу Бакр билан Мадинага ҳижрат қилди.
Мадинада яҳудийлар томонидан қо'ллаб-қувватланган Ибн Убай Мадина подшоси бо'лишга деярли яқин эди. [5] Бироқ Муҳаммад аралашди ва унга шаҳар устидан ҳукмронлик таклиф қилинди. [10] У буни қабул қилди ва қабилалараро урушларни тугатиш ва барча Мадиналик гуруҳлар, жумладан яҳудийлар ўртасида тинчлик ва ҳамкорликни сақлаш учун Мадина Конституцияси деб номланган ёзма ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқди. [11] Конституцияда яҳудийлар ҳам, мусулмонлар ҳам тенглик ҳуқуқига эга бўлиб, ўз маданияти ва динига амал қилишлари мумкин эди. [12]
Манба
- ↑ Wатт 1986.
- ↑ Петерс 1994.
- ↑ Аёуб 1992.
- ↑ Wатт 1985.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Броcкопп 2010.
- ↑ Абū л-Фараж ал-Иṣфаҳāнī, ал-ʾАгҳāнī, вол. 17, п. 118-121.
- ↑ Абū л-Фараж ал-Иṣфаҳāнī, ал-ʾАгҳāнī, вол. 17, п. 118-121.
- ↑ Абū л-Фараж ал-Иṣфаҳāнī, ал-ʾАгҳāнī, вол. 17, п. 119.
- ↑ Wатт 1961.
- ↑ Шенк 2006.
- ↑ Сержеант 1964.
- ↑ Эспосито 2016.
Адабиётлар
- сислоАёуб, Маҳмоуд М.. Қур'ан анд Иц Интерпретерс, Тҳе, Волуме ИИ: Тҳе Ҳоусе оф 'Имран. Сунй Пресс, 1992. ИСБН 9780791495476.
- Броcкопп, Жонатҳан Э.. Тҳе Cамбридге Cомпанион то Муҳаммад. Cамбридге Университй Пресс, 2010. ИСБН 9780521886079.
- Эспосито, Жоҳн. Ислам: Тҳе Страигҳт Патҳ. Охфорд Университй Пресс, 2016. ИСБН 9780190632151.
- Петерс, Франcис Э.. Муҳаммад анд тҳе Оригинс оф Ислам (эн). СУНЙ Пресс, 1-январ 1994-йил. ИСБН 978-0-7914-1875-8.
- Сержеант, Р. Б. (1964). „Тҳе Cонститутион оф Медина“. Исламиc Қуартерлй. 8-жилд. 3–16-бет.
- Шенк, Давид W.. Жоурнейс оф тҳе Муслим Натион анд тҳе Чристиан Чурч: Эхплоринг тҳе Миссион оф Тwо Cоммунитиэс. Узима Публишинг Ҳоусе, 2006. ИСБН 9789966855213.
- Wатт, Монтгомерй Wиллиам. Муҳаммад: Пропҳет анд Статесман. Лондон: Охфорд Университй Пресс, 1961. ИСБН 9780198810780.
- Wатт, Wиллиам Монтгомерй (1985). "ал-Мадīна". Энcйcлопаэдиа оф Ислам (2нд нашри). Э. Ж. Брилл. ИСБН 9789004161214.
- Wатт, Wиллиам Монтгомерй (1986). "АЛ-АWС". Энcйcлопаэдиа оф Ислам. И (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. ИСБН 90-04-08114-3.