Budd kompaniyasi
Будд компанияси („Будд“, 1912-1946 йилларда тўлиқ номи Эдвард Г. Будд Мануфаcтуринг Cомпанй[1]) — 1912-йилда ташкил этилган АҚШ машинасозлик компанияси. 1910—1920-йилларда компания автомобил йиғиш заводлари учун кенг кўламда кузовлар ишлаб чиқаришга ихтисослашган бўлса, 1928-йилдан бошлаб эса зангламайдиган пўлатдан ишлов бериш технологияларини ишлаб чиқишга ва самолётлар, вагонлар, енгил поездлар прототипларини яратишга эътибор қаратди. Будд компанияси Зепҳйр дизел поездининг прототипини (1933—1934) муваффақиятли қургандан сўнг, АҚШ темир йўллари ва метролари учун энгил вагонлар ва вагонлар ишлаб чиқаришга ўтди ва ярим аср давомида зангламайдиган пўлатдан ясалган 11 мингга яқин вагонлар ишлаб чиқарди[2] . Компания Ню-Ёрк, Чикаго ва Филаделфия метроларига ҳаракатланувчи таркибнинг асосий етказиб берувчисига айланди. 1970-йилларда Будднинг бизнеси сўнди. Асосий автомобилсозлик ишлаб чиқариши 1987-йилда ёпилган, қолган активлар эса 2006-2012 йилларда тугатилган.
|
| |
|
| |
| Тармоғи | Машинасозлик |
|---|---|
| Қачон асос солинган | 1912 |
| Жойлашуви | АҚШ, Филаделфия |
| Асосчи(лари) | Андоза:Нп5 |
| Маҳсулот(лар)и |
Автомобил кузовлари Темир йўл вагонлари |
Тарихи
Компания асосчиси Эдвард Гован Будд[эн] 1870-йилда Делаверда туғилган[2] . Ватанида ишчи-машина оператори мутахассилиги бўйича таълим олган. Кейин Филаделфияга кўчиб ўтди, у ерда тўққиз йил фабрикада ишлади ва маҳаллий коллежларнинг кечки синфларида асосий муҳандислик таълимини олди[2] . 1899-йилда у темир йўл вагонлари ўриндиқларини ишлаб чиқарувчи "Хейл ва Килберн"[эн] мебелларини ярим тайёр маҳсулотлар билан таъминловчи заводда чизмачи бўлиб ишлай бошлади[2] . Хейл ва Килберн Буддни бошқа ишга ўтқазди. Янги жойда, у анъанавий ёғоч ўрнига штампланган металл ўриндиқларнинг янги дизайнини ишлаб чиқди ва экспериментал тўлиқ металл йўловчи вагонини қурди[2] . Автомобил саноати ривожланиши билан „Хейл ва Килберн“ кузовни йиғиш учун пўлат штамплар ишлаб чиқаришга буюртмалар ола бошладилар[2] . Буддни ўзи даромадли жой очишга қарор қилди: 1912-йилда у компанияни тарк этди ва Эдвард Г. Будд Мануфаcтуринг Cомпанй[2] номи остида ўзининг кузов ишлаб чиқариш безнесига асос солди.
Кузов ишлаб чиқариш


1913-1914 йилларда компания эпизодик, кичик буюртмаларни амалга оширди[2] . Додге ака -укаларининг янги ташкил этилган заводига кузовларни этказиб бериш бўйича биринчи йирик узоқ муддатли шартнома 1914-йил охирида тузилган[2] . 1915-йил охирига келиб, Филаделфиядаги завод Детройтга кунига 500 та кузов етказиб берарди; 1916-йилда Будд ўзининг 100 000-чи кузовини ишлаб чиқарди[2] . Компания ўз даври учун ноёб пўлатни йиғиш, штамплаш ва тортиш учун технологиялар тўпламига эга эди ва мустақил равишда зарур жиҳозларни ишлаб чиқарди, бу эса кузовларни кенг кўламли ишлаб чиқаришни вақтинча монополлаштиришга имкон берди[2] . Бир неча йил ичида, йирик автомобил заводлари ўз технологияларини ишлаб чиқмагунча, Америка автомобилларининг 40 % га яқини Будд кузовлари билан жиҳозланган[2] .
Биринчи жаҳон уруши даврида Будд заводларида давлат буюртмасига кўра юк машиналари кузовлари[4], бомба қутилари[5], дала ошхоналари[6], дала истеҳкомлари учун зирҳ плиталари[7] ишлаб чиқарилган. Урушдан кейин Будд фуқаролик автомобил саноатида ишлашни бошлади. Компания гуллаб-яшнади: ходимлар сони ўн мингга етди, қайта ишланган пўлат ҳажми ойига йигирма минг тоннага этди. Эдвард Будд " Шарқ Генри Форди „ лақабини олди[2] . Пўлат сифати билан боғлиқ муаммолар уни металлар ва технологияни ўрганишга мажбур қилди; 1920-йилларнинг ўрталарига келиб, Будд лабораторияси Эрл Ругсдейл[2] бошчилигидаги кучли тадқиқотчилар жамоасига эга эди.
Қўшма корхоналар
1916-йилда Будд Детройтда металл г'илдираклар ишлаб чиқариш учун шо''ба корхонасини ташкил этди[2] . 1924-йилда Будд ва Мишел ўртасида юк машиналари учун ғилдираклар ишлаб чиқариш бўйича қўшма корхона тузди: Будд металл ғилдираклар ишлаб чиқарди, Мичелин уларни шиналар билан таминлади.
1926-йилда Будд ва Артур Мюллернинг немис фирмаси Берлинда “Амби-Будд"[де][8] қўшма корхонасини ташкил этди. Адлер, Ганомаг ва Бреннабор биринчи мижозлар эди; кейинчалик уларга " БМW " ва " НСУ " қўшилди[8] . 1928-йилга келиб Амби-Будд Германиянинг энг йирик вагон қурувчисига айланди; Унда 2500 га яқин одам ишлаган, кунига 200 тагача кузов ишлаб чиқарган[8] . Иккинчи жаҳон уруши даврида завод " Кубелваген " армиясининг кузовларини ишлаб чиқариш учун сафарбар қилинди[8] ; АҚШ ҳукумати Будднинг немис компаниясидаги улушини „Душман билан савдо қилиш тўғрисида“ги қонунга мувофиқ мусодара қилди. 1945-йилда завод ўз фаолиятини тўхтатган, ускуналар СССРга олиб кетилган[8] .
Британияда „Будд“ нинг ишлаб чиқарилиши тахминан 1925-йилда " Моррис Моторс " раҳбари Уилям Моррис[эн][9] ташаббуси билан бошланган. Будд ва Моррис ўртасидаги қўшма корхона Моррис заводи базасида Коули[эн] да янги устахоналар қурди ва 1927-йилда бутунлай металл кузовларни ишлаб чиқаришни бошлади[9] . ХХ асрнинг охирида Морриснинг асосий ишлаб чиқарилиши[9] собиқ қўшма корхонанинг устахоналарига кўчиб ўтди.
Технологик ишланмалар
Импулсли пайвандлаш
1928-йилда Америка пўлат компаниялари Крупп[2] лицензияси остида 18/8 маркали зангламайдиган пўлат ишлаб чиқаришни бошладилар. Янги материални амалиётга жорий этиш уни пайвандлашнинг ишончли усулининг йўқлиги туфайли мураккаблашди[2] . Будднинг технологлари анъанавий нуқтали пайвандлашни яхши билишган ва уни зангламайдиган пўлатга мослаштиришга ҳаракат қилишган[2] . Ругсдейл лабораторияси тажрибада синовлар ва хатолар орқали электр импулсининг керакли давомийлигини (секунднинг юздан биридан кўп бўлмаган) танлашга муваффақ бўлди ва топилган ечим ишлаб чиқаришга татбиқ этилди[2] . 1931-йил 14-мартда Ругсдейл импулсли пайвандлаш деб аталадиган усул учун патентга ариза берди[2] . Ругсдейл номидаги 1944106-сонли АҚШ патенти компаниянинг энг қиммат активига айланди[2] .
Биринчи зангламайдиган пўлатдан ясалган самолёт
Айни пайтда АҚШ иқтисодиёти оғир иқтисодий инқирозни бошидан кечираётган эди[2] . Кузов ишлаб чиқариш учдан икки қисмга камайди, компания ишчиларнинг муҳим қисмини ишдан бўшатди ва заводларни тўлиқ ёпиш имкониятини жиддий кўриб чиқди[2] . Будд менежерларининг ҳеч бири чиқиш йўлини кўрмади[2] ва кейин Эдвард Будд самолётни зангламайдиган пўлатдан қуриш ҳақида парадоксал қарорни қабул қилди[2] . Ҳеч қачон авиация билан ишламаган компания Энеа Боссидан[2] Савоиа Марчетти С.56[эн][10] учар қайиғи чизмаларини сотиб олди ва унинг дизайнини янги материалдан фойдаланишга мослаштирди[2] . 1932-йилнинг ёзида 0,15 мм қалинликдаги 18/8 лист пўлатдан ясалган самолёт прототипи[эн][2] муваффақиятли парвоз қилди ва кейин Европа бўйлаб реклама сафарига чиқди. Янгилик Франсияда энг катта муваффақиятга эришди[2] . Франсиянинг самолёт заводлари Будд технологияси учун лицензия олди ва компаниянинг Америка заводлари франсуз авиацияси учун зангламайдиган пўлатдан ясалган радиаторлар ишлаб чиқариш бўйича шартнома олди[2] . 1935-йилда компания кўп марта ўзини оқлаган самолётни Франклин институтига топширди[2] .
Шиналардаги вагонлар

1931-йилда Мишел Эдвард Буддга экспериментал шинали поездни кўрсатди ва унга технология алмашинувини таклиф қилди[2] . Мишелнинг каучук-металл ғилдираклари учун патент ҳуқуқини олган Будд шина йўлида экспериментал темир йўл вагонини қуришни ўз зиммасига олди[2] . Компания яқинда Чрйслер учун зангламайдиган пўлатдан автобус кузовининг прототипини яратди ва унинг релсларда ҳаракатланишга мослашиши муаммо эмас эди[2] . 1932-йил январ ойида ўн икки метрли „Яшил ғоз“ (инглизча: Греэн Гоосе) синовга борди; 1932-йил май ойида иккинчи прототип синов учун Франсияга юборилди[2] . Будд темир йўлчилар орасида янгиликни кучли тарғиб қилди, лекин фақат учта компания билан музокара олиб боришга муваффақ бўлди ва фақат бешта вагонни сота олди[2], шу жумладан битта бўғинли икки вагонли поэзд. "Будд-Мишел" шиналари ё'лидаги вагонлар[эн] ишлашда ишончсиз бўлиб чиқди; уларнинг энг мустаҳкамлари 1944-йилгача хизмат қилган[2] .
Тезюрар дизел поездлари

АҚСҲ темир йўл компаниялари инқироздан чиқиш йўлини оғир, қиммат буғда ҳаракатланувчи поездларни ички ёнув двигателлари билан ишлайдиган енгил, тежамкор, йўловчиларга қулай поездларга алмаштириш орқали излашди[11] . 1933-йилда Буддга АҚШнинг Ўрта Ғарбий қисмидаги иккита рақобатчи темир йўл, Унион Паcифиc[12] ва "Берлингтон"[эн][2] яқинлашди. Биринчиси, тўртта этказиб берувчининг таклифларини кўриб чиқиб, Пуллман Стандард дан янги авлод поэздига буюртма берди[12] . Бурлингтон президенти Ралф Будд, Эдвард Будд билан шартнома имзолади. Янги уч вагонли артикуляр поезд ҳали металлдан қилинмаган Чарлз Кеттеринг дизел двигателидан ва анъанавий металл ғилдираклардан фойдаланиши ва камида 100 миля (161 км / соат) иш тезлигини сақлаб туриши керак эди[2] .
1934-йил 26-майда Бурлингтон Зепҳйр („Зефир“) брендини олган поезд Денвердан Чикагогача бўлган 1633 км масофани тўхтовсиз босиб ўтган рекордни муваффақиятли якунлади[2] . Ўртача тезлик 125 км/соат бўлиб, анъанавий поэздларга қараганда деярли икки баравар тез эди, ёқилғи сарфи эса бор-йўғи 1582 литр бўлиб, ўша пайтда 17 долларга тушган[2] . Матбуотнинг жўшқин муносабатини Линдбергнинг трансатлантик парвозини ёритиш билан солиштириш мумкин эди[2] . „Зепҳйр“ ўнта тезюрар поэздлар оиласининг аждоди бўлди[13] . Улардан тўққизтаси Бурлингтон тармоғида ишлаган[13] ; Будд Янги Англияга, фақат битта уч вагонли поэзд сотиш имкониятига эга бўлди[14] . Барча поездлар ишончли, фойдали эканлигини исботлади ва 1950-йилларнинг охири ва 1960-йилларнинг бошигача хизмат қилди[13] .
Зангламайдиган пўлатдан ясалган иккинчи самолёт

1940-йилда АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари транспорт самолётини яратиш учун лойиҳалар танловини эълон қилди[2] . Янги самолёт Дуглас ДC-3 даражасидаги парвоз хусусиятларига, кенг ён ўрнатиш люкига ва қаттиқ юк бўлинмасига эга бўлиши керак эди[2] . Тайёр чизмалар бўйича енгил самолёт ясашда фақат тажрибага эга бўлган компания танловда қатнашишга қарор қилди ва самолёцозлик соҳасида фақат бир киши ишлаган ишчи гуруҳ тузди[2] (кейинчалик, 1942-1943 йилларда Франк Пиасецкий лойиҳага қўшилди[2]). Будд мутахассислари илгари авиацияда қўлланилмаган иккита макет ғоясини таклиф қилишди: бошқарув кабинасини юк бўлимининг устига қўйиш, бу юкхонани фюзелажнинг олдинги учигача кенгайтиришга имкон берди. Бу қуйруқда юклаш рампасини ташкил қилиш имконини берди[2][15] . Анъанавий марказий қисм йўқ эди, қанот илдизлари орасидаги бўшлиқ юк бўлимига берилди[15] . Бир миллион долларлик самолёт олд оёғи бўлган уч ғилдиракли қўниш мосламасига эга бўлиши ва зангламайдиган пўлатдан қурилиши керак эди[2] .
1942-йил август ойида компания омадга жиддий ишонмай, кутилмаганда денгиз флотидан 200 та самолёт ишлаб чиқаришга буюртма олди, кейин эса АҚШ армиясидан яна 400 та самолётга буюртма олди[2] . Давлат Будд томонидан белгиланган нархга рози бўлди ва янги самолёт заводи қурилишини молиялаштириш мажбуриятини олди[2] . Завод рекорд муддатда қурилган; Қурилиш билан бир вақтда, Будд муҳандислари ишлаб чиқариш учун ҳужжатларни ишлаб чиқди ва лойиҳаладилар[2] . 1943-йил 27-октябрда "Конестога"[эн] номли экспериментал самолёт биринчи муваффақиятли парвозни амалга оширди[2] . Компания 25 та ишлаб чиқарилган ва 17 та самолётни флотга топширгандан сўнг, ҳарбийлар „стратегия ва логистика сабабларга кўра“ шартномани бекор қилдилар: мамлакат энди алюминий танқислигини бошдан кечирмади, бу эса Cонестога буюртмасига қайтишга олиб келди[2] . Чиқарилган самолётлар уруш охиригача денгиз авиациясида муваффақиятли хизмат қилди[15] .
Вагон ишлаб чиқариш

Зепҳйр муваффақиятидан сўнг компания учта сегментда ривожланди: метро вагонлари, автомобил ярим тиркама ва йўловчи темир йўл вагонлари[2] . 1934-йилда Будд Ню-Ёркка зангламайдиган пўлатдан ясалган биринчи[2] поэздини етказиб берди. Ярим тиркамалар ишлаб чиқариш ўша йили бошланди ва барқарор ривожланди. 1940-йилда „Будд“ "Фруҳауф"[эн] дан 10 000 дона энг катта буюртмани олди[2] . Асосий фаолият зангламайдиган пўлатдан ясалган йўловчи поэздларини ишлаб чиқариш эди[2] . 1934—1941-йилларда компания ўн тўртта темир йўлга 47 та поезд[2] етказиб берди (600 дан ортиқ[2] ёки бошқа манбаларга кўра, 487[1] вагон). Будднинг муваффақияти де-факто монополист Пуллман[1] даъволарига сабаб бўлди. Қарши даъволар ва монополияга қарши тергов натижасида Пуллманнинг мустақил операцион ва ишлаб чиқариш компаниясига бўлинди[1] .

1949-йилдан бери Будд Ню-Ёрк ва Шарқий соҳилдаги бошқа шаҳарларда шаҳар ва метро электр поездлари учун катта буюртмаларни бажарди[1] . 1950-йилда Бурлингтон тажрибалари (1945) ва экспериментал "Келажак поездлари"[эн] Пуллман[1] дан сўнг компания сирланган гумбазли вагонлар[эн] ишлаб чиқаришни бошлади[1] . Ушбу турдаги вагонларнинг ривожланиши 1952-йилдан бери ишлаб чиқарилган икки даражали "Ҳи-Левел" вагонлари[эн] вагонлар эди[1] .
1949-йилдан бери Будд Ню-Ёрк ва Шарқий қирғоқдаги бошқа шаҳарларда шаҳар ва метро электр поездларига катта буюртмаларни бажарди. 1950-йилда „Бурлингтон“ (1945) ва экспериментал „келажак поезди“ Пуллманнинг тажрибаларидан сўнг компания сирланган гумбазли инновацион вагонларни ишлаб чиқаришни бошлади. Ушбу турдаги вагонларнинг ривожланиши 1952-йилдан бери ишлаб чиқарилган икки даражали юқори даражали вагонлар эди.
1960-йилларда асосий йўллар учун поездлар ишлаб чиқариш қисқарди, лекин Филаделфия (1960-йилда 270 вагон), Ню-Ёрк (1964—1965-йилларда 600 вагон), Ню-Жерси (1969-йилда 75 вагон)[2] ва айниқса Чикаго (1969-1984 йилларда 750 та машина) метроларига поэздлар етказиб бериш кўпайди[2] .
Инқироз ва тугатиш
1970-йилларда Будднинг мавқеи рақобатнинг кучайиши ва меҳнат харажатларининг ошиши туфайли доимий равишда ёмонлашди[1] . Компаниянинг сўнгги инновацион лойиҳаси Амтрак вагонлари услубидаги РДC вагонларининг вориси - СПВ-2000 енгил минтақавий поэзд эди[1] . Янгилик бозорга 1978-йилда кирди ва муваффақиятли бўлмади. Компания фақат метроларга етказиб бериш бўйича узоқ муддатли шартномалар асосида сақланиб қолган[1] . Будд бир неча бор фойда келтирмайдиган заводларни сотишга уриниб кўрди, аммо АҚШ монополияга қарши идораларининг қаршиликлари туфайли битимлар амалга ошмади. 1978-йилда Будд компаниясининг ўзи Тҳйссен АГ томонидан қабул қилинди ва номини Будд Тҳйссенга[1] ўзгартирди.
1984-йилда Будд Тиссен ўзининг энг йирик заводидан ҳали ҳам метро вагонларини ишлаб чиқаради ва алоҳида корпорацияга айланди[1] . Вазият ёмонлашишда давом этди ва 1987-йилда завод ёпилди[1] . Будд Тҳиэссеннинг интеллектуал мулки Бомбардиэр томонидан қабул қилинган ва қолган ишлаб чиқариш активлари 2006-2012 йилларда тугатилган[1] .
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 Ҳолланд 2021.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 2,30 2,31 2,32 2,33 2,34 2,35 2,36 2,37 2,38 2,39 2,40 2,41 2,42 2,43 2,44 2,45 2,46 2,47 2,48 2,49 2,50 2,51 2,52 2,53 2,54 2,55 2,56 2,57 2,58 2,59 2,60 Cобб 2010.
- ↑ Аннотация к архивному фото министерства оборони США, 5 октабря 1918 года.
- ↑ Аннотация к архивному фото министерства оборони США, 29-мая 1918 года.
- ↑ Аннотация к архивному фото министерства оборони США, 22-января 1919 года.
- ↑ Аннотация к архивному фото министерства оборони США, 5-октабря 1918 года.
- ↑ Аннотация к архивному фото министерства оборони США, 5-октабря 1918 года.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Георгано 2001.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 {{{титле}}} — 67-бет.
- ↑ Cобб 2009.
- ↑ Счафер анд Wелш 1997.
- ↑ 12,0 12,1 Wилсон 2001.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 МcГонигал 2021.
- ↑ Зиммерман 2004.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 Коҳн 2000.