Bulat Soliyev

Булат Солиев
Бекбулат Мажидович Солиев
Таваллуди	1882-йил 22-март Астрахан
Вафоти	1937-йил 13-октябр
Фуқаролиги	Россия империяси СССР
Таълими	Қозон, Уфа мадрасалари Москва Қизил профессорлар институти Свердлов номидаги университет
Касби	Тарихчи
Фаолият йиллари	1909—1937

Булат (Бекбулат, Пўлат) Мажидович Солиев (22.03.1882-йил Астрахан,13.10.1937-йил Тошкент) – тарихчи олим, профессор (1926).

Қозон ва Уфа шаҳарларидаги мадрасаларда ўқиган. 1909-йилдан Туркистон ўлкаси қишлоқларида мактаблар очиб, ўқитувчилик қилган. 1917—1918-йиллар нашр этилган „Эл байроғи“ газетасининг муҳаррири. Қўқонда ўқитувчилар семинарияси ва Фарғонада қишлоқ мактаблари учун ўқитувчилар тайёрлаш курсларини ташкил қилишда қатнашган (1918). 1919—1920-йилларда Тошкентда турли ўқув юртлари ва курсларда ишлаган. 1923— 1924-йилларда Бухорода нашр этилган „Маориф“ журналининг муҳаррири. 1925—1927-йилларда Москвадаги қизил профессорлар институтида ўқиган ва Свердлов номидаги университетнинг тарих факултетини тугатган, кейин СССР халқлари Марказий нашриётида илмий ходим вазифасида фаолият олиб борган. 1927-йилдан Самарқандда Олий педагогика институти профессори мазкур инсититутда Ўрта Осиё тарихи кафедрасини ташкил қилиб, Ўрта Осиё тарихидан дарс берган. „Қизил қалам“ адабий жамияти аъзоси. 1936-йилдан Ўзбекистон Фанлар қўмитасидаги Ўзбекистон тарихи ва адабий бўлими бошлиғи. Солиев Булатнинг илмий фаолияти Шарқ мамлакатлари, хусусан, Ўрта Осиё тарихи, этнографияси ва иқтисодиётини ўрганишга бағишланган. 1937-йил қатағон қилинган ва 13-октябрда отиб ташланган. 1956-йил оқланган. Самарқанддаги кўчалардан бири Солиев Булатнинг номи билан аталади.

Илмий мероси

Булат Солиев Ўрта Осиё тарихининг энг кам ўрганилган Бухоро амирлиги мавзусига мурожаат қилади. Шу даврга оид „Манғитлар салтанати даврида Бухоро ўлкаси“ ва „Бухоро тарихи“ номли асарларини ёзган. Бу асарларда Бухоро амирлигининг ички ва ташқи сиёсати, амирлик қўл остидаги бекликлар ва ҳудудлар, шунингдек, оддий халқнинг ижтимоий-иқтисодий аҳволи тўғрисида маълумотлар берилган. Булат Солиев Бухоро амирларининг архиви ва кутубхонасида биринчилардан бўлиб ишлаган. Кейинчалик Булат Солиев, Абдурауф Фитрат ва Лутфулла Алавий бу архив ҳамда кутубхонани тартибга солиб илмий тадқиқот институтига топширадилар. Бу тўғрида „Инқилоб“ журналида ҳисобот ҳам чоп этилган.

1921-йилдан бошлаб Б.Солиев араб ва форс тилларида битилган ва Бухорода сақланаётган асарлар устида тадқиқот олиб боради. 1924-йилнинг августида Бухоро Халқ Маориф нозирлиги Пўлат Солиевни Москвадаги Бухоро Маориф уйига ўқитувчи сифатида юборади. 1920-йилнинг 11-ноябрида БХСР Маориф нозирлиги Бухорода 1920-йилги инқилоб тарихини ўрганиш бопйича бир қатор муаллифларни тасдиқлайди. Улар орасида Пўлат Солиев ва Садриддин Айний ҳам бўлган. 1922-йилдан Пўлат Солиев Бухоро Халқ республикасининг Маориф нозирлиги илмий кенгаши мудири сифатида фаолият юритган. Шу билан бирга ўқитувчилар тайёрлаш институтида араб тили ва адабиёти фанидан дарс берган. „Маориф“ журналига ҳам муҳаррирлик қилади. 1926-йилда „Ўзбекистон ҳам Тожикистон“ йирик тарихий асарини ёзган.

Булат Солиев шунингдек, Ўзбекистон тарихи бўйича асар ёзишни ният қилганди. Ўзбекистоннинг қадимги, ўрта асрлар тарихи баён этилган, манбалар орқали бойитилган бу асарни 1935-йилда ёзиб тугатади. Асар Акмал Икромов раислигида комиссия томонидан муҳокама ҳам қилинади. Булат Солиев ҳибсга олингандан кейин асарнинг қўлёзма нусхаси ғойиб бўлади.

Адабиётлар

• Бухоро ўлкаси манғитлар салтанати даврида, Т., 1926;
• Ўрта Осиёда ислом динининг тарқалиши, Т. – Самарқанд, 1928;
• Ўзбекистон тарихи (ХВ—ХИХ асрлар), Т., 1929.
• Германов В. А., Профессор Пулат Салиев и его время, Т., 2002.