Buldog
Булдог — мастиф типидаги итларнинг Британия зоти. У инглиз булдоги сифатида ҳам танилган. Бу тахминан 40–55 лб (18–25 кг) атрофида бўлган ўрта бўйли, мушакли ит. Уларнинг катта бошлари юз ва елка атрофида қалин тери бурмалари ҳосил қилади ва пастки жағи чиқиб турган кўринишда намоён бўлади. Бу зотнинг ўзига хос кўриниши бир қанча касалликлар, жумладан брахисефалия, сон дисплази, иссиқлик сезгирлиги ва тери инфекциялари каби наслий соғлиқ билан боғлиқ муоммоларга сабаб бўлади. Норвегия ва Голландияда уларнинг ҳаёт сифати билан боғлиқ хавотирлар сабаб булдоглар сонини кўпайтириш ноқонуний ҳисобланади.
Замонавий булдог Англияда ҳайвонларга нисбатан шафқацизлик тўғрисидаги қонунга кўра ҳозирда йўқ бўлиб кетган эски инглиз булдогидан ҳамроҳ ит сифатида тарбияланган. Булдог клуби (Англияда) 1878-йилда, Америка Булдог клуби эса 1890-йилда ташкил топган. Асосан шафқацизлик ва жасорат рамзи сифатида ишлатилган бўлса-да, замонавий булдоглар дўстона, меҳрибон итлардир. Булдоглар одатда уй ҳайвонлари сифатида сақланади. 2013-йилда у дунё бўйлаб энг кўп рўйхатга олинган зотлар рўйхатида ўн иккинчи ўринни эгаллади[1].
Тарихи

„Булдог“ сўзига биринчи қайд 1631 ёки 1632-йилги Пресwиcк Эатон исмли одамнинг мактубида ёзилган: „Иккита яхши булдогни сотиб олинг ва уларни биринчи кема орқали юборинг“[2]. 1666-йилда инглиз олими Чристопҳер Меррет ўзининг Пинах Рерум Натуралиум Британниcарум асарида ушбу итга нисбатан "қассоб буқаси ёки айиқ ити " деб мурожаат қилган[3].
„Буқа“ иборасида итнинг буқа отиш спортида қўлланишига ишора қилинган. Бунга кўра итлар буқага боғланади ва буқанинг бурнидан ушлаб, ерга қадаган ит ғолиб бўлади. Асрлар давомида буқаларни ўлжа қилиш натижасида итларда зотга хос бўлган тўла таналари, катта бошлари ва жағлари, шунингдек, ваҳший феъл-атвори ривожланди. Буқаларни ўлдириш Англияда 1835-йилги Ҳайвонларга нисбатан шафқацизлик қонуни билан тақиқланган[4]. ХВИИ асрнинг ўрталарида Ню-Ёркда булдоглар губернатор Ричард Ниcоллс бошчилигидаги шаҳар бўйлаб ўтказилган йиғилнларда намойиш сифатида ишлатилган[5].
Буллдогларни уй ҳайвонлари сифатида хонакилаштиришни ит сотувчиси Билл Жорж тарғиб қилган[6].
1864-йилда Р.С Роcкстро бошчилигидаги Булдог етиштирувчилар гуруҳи биринчи Булдог клубига асос солди. Уч йил ўтгач, Клуб ўз фаолиятини тўхтатди. Роcкстро Булдог клубининг асосий ютуғи Фило-Куан стандарти сифатида танилган Булдогнинг батафсил тавсифи эди. Клуб ғазначиси Самуэл Wиcкенс бу тавсифни 1865-йилда Пҳило-Куан тахаллуси билан нашр этган[7].
1873-йил 4-апрелда ит зотлари ва зотларини рўйхатга олиш билан шуғулланувчи биринчи ит кўпайтириш клуби бўлган „Кеннел Cлуб“ ташкил этилди[8]. Булдоглар 1874-йил 1-декабрда Бирмингем кўргазмасида тақдим этилган Кеннел Cлуб Студ Китобининг биринчи жилдига киритилган. Реестрга киритилган биринчи инглиз булдоги 1864-йилда туғилган Адам (Адамо) исмли эркак ит эди[9].
1875-йил март ойида учинчи Буллдог клуби ташкил этилди, у бугунги кунда ҳам мавжуд[10][11]. Клуб аъзолари Лондоннинг Оксфорд кўчасидаги Блуэ Пост пубида тез-тез учрашиб туришарди. Клуб аъзолари зот ва унинг энг яхши вакиллари ҳақида мавжуд барча маълумотларни тўплашди ва инглиз булдоги учун янги стандартни ишлаб чиқдилар. Бу ҳақида 1875-йил 27-майда нашр этилган ва ҳудди шу йили улар биринчи зот кўргазмасини ўтказдилар. Иккинчи Жаҳон уруши давридан ташқари 1878-йилдан бери клуб кўргазмалари ҳар йили ўтказилади. 1894-йил 17-майда Булдог клуби корпорация мақомига эга бўлди ва ўшандан бери „Тҳе Буллдог Cлуб, Инc“ расмий номини олди. Бу дунёдаги энг қадимги моно-зотли питомниклари клуби эди[12].
Булдог 1886-йилда Америка Кеннел клуби томонидан расман тан олинган.
1894-йилда иккита энг яхши булдог — Кинг Оррй ва Доcклеаф ўртасида қайси ит 20 миля (32 км) юра олишини аниқлаш учун мусобақа ўтказилди. Кинг Оррй асл булдогларни эслатарди, суяклари енгилроқ ва жуда спортчи эди. Доcклеаф замонавий Буллдоглар каби кичикроқ ва оғирроқ эди. Ўша йили қирол Оррй 20-миля (32 км) га югура олди. Бугунги кунда булдоглар қўпол кўринишга эга бўлишса-да, улар дастлабмослаштирилган вазифасини бажара олмайдилар, чунки улар буқанинг орқасидан югуриш ва улоқтиришга дош беролмайди. Аждодлари каби жисмонан қобилиятли бўлмаса-да, замонавий Буллдоглар анча хотиржам ва камроқ тажовузкор бўлишган[13].
Тавсифи
Ташқи кўриниши

Булдоглар характерли кенг бош ва елкаларига эга бўлиб, улар аниқ мандибуляр прогнатизмга эга. Қошларида одатда қалин тери бурмалари мавжуд, кўзлари думалоқ, қора, кенг; тумшуғи қисқа бўлиб, бурун устидаги арқон ёки бурун рулоси деб аталадиган характерли бурмалар билан қопланган; бўйин остидаги териси осилган; осилган лаблар ва ўткир тишларга эга, пастки жағи кўтарилган. Тери юнг қатлами қисқа, текис ва силлиқ бўлиб, қизил, тўқ жигар, оқ каби рангларда. Уларнинг думлари калта бўлиб, тўғридан-тўғри осилиб туриши ёки думи чўнтагига ўралган „протокол“ билан яшириб юриши мумкин.
Буюк Британияда зот стандартлари 55 лб (25 кг) эркак итлар учун ва 50 лб (23 кг) аёл итлар учун[14]. Қўшма Штатлар стандарт кичикроқ итни талаб қилади — одатда етук эркакнинг вазни 50 лб (23 кг) га етади, етук урғочилар эса 40 лб (18 кг) га яқин вазнга эга[15].
Темперамент

„Америcан Кеннел Cлуб“ (АКC) маълумотларига кўра, Булдогнинг феъл-атвори тинч ва вазмин бўлиши керак. Бу сифатлар ифода ва хулқ-атвор билан намоён бўлади .
Селексионерлар зотдан тажовузкорликни олиб ташлаш учун ҳаракат қилишди. Кўпчилик булдоглар дўстона, сабрли бўлиш билан бирга ўжар табиатга эга. Шундай бўлсада, булдоглар болалар билан мустаҳкам алоқалар ўрнатишга мойиллиги туфайли ажойиб оилавий уй ҳайвонлари сифатида тан олинган.
Умуман олганда булдоглар болалар, бошқа итлар ва бошқа уй ҳайвонлари билан яхши муносабатда бўлишлари билан ажралиб туради[16][17].
Саломатлиги
Ҳаёт давомийлиги
Секин камолотга етиши сабаб итларнинг икки ярим йил ичида камдан-кам ўсишга эришилади, булдогларнинг умри нисбатан қисқа. Беш-олти ёшда уларда қариш белгилари намоён бўлиб бошлайди. 2004-йилда Буюк Британияда 180 та Булдог ўлими бўйича ўтказилган тадқиқот ўлимнинг ўртача ёшини 6 йил 3 ой деб кўрсатган. Сўровда Булдоглар ўлимининг асосий сабаби юрак (20%), саратон (18%) ва қарилик (9%) бўлган. Кексаликдан вафот этганларнинг ўртача умри 10 дан 11 йилгачани ташкил қилган[18]. 2013-йилда Буюк Британия ветеринария клиникасида 26 та Булдог ўртасида ўтказилган сўров натижалари ўртача умр кўриш муддатини 8,4 йил деб кўрсатди. Бу 3,2-11,3 йил оралиғида эди[19]. Буюк Британия Булдог зотлари кенгаши веб-сайтида зотнинг ўртача умр кўриш муддати 8-10 йилни ташкил қилиши айтилган.
Зот билан боғлиқ касалликлар

Инглиз булдоги экстремал брахифалия (қисқартирилган тумшуқ), катта тил ва танглай ва бошқа морфологик муаммолар туфайли брахисефал ҳаво йўлларининг обструктив синдромидан энг кўп таъсирланган зотлар қаторига киради[20][21]. Барча брахисефалик итлар сингари, безори зотлари ҳам кўпинча брахисефал ҳаво йўлларининг обструктив синдроми (БАОС) билан оғрийдилар. БОАС даражаси уларнинг ўзига хос юзининг муқаррар натижаси сифатида зотда нормаллаштирилди[20]. Касалликка ҳос вазият турли йўллар билан намоён бўлади, кўпинча иссиқлик ва жисмоний кучга тоқат қилмаслик шаклида. Итлар иссиқликни биринчи навбатда нафас олиш орқали бошқарганлиги сабабли, Булдоглар иссиқликка жуда сезгир. Улар самарасиз нафас олишлари туфайли иссиқликни йўқотишдан кўра, аксинча олишлари мумкин, бу эса ёмон жараёнга олиб келади. Булдоглар кўп миқдорда соя ва сувга муҳтож, уларни иссиқдан узоқроқ тутиш керак[22]. Улар ҳатто гипертермиядан ўлишлари мумкин. Булдоглар оғир нафас олишлари мумкин ва уйқуси узилиб қолган ҳолда баланд овозда ҳорламага мойил, бу эса брахисефалик ҳаво йўлларининг обструктив синдромининг яна бир кўрсаткичи[23]. Кўпгина авиакомпанияларда ҳаво босимининг нафас олиш муаммолари билан салбий ўзаро таъсиридан итларда ўлим даражаси юқори бўлгани сабабли бу зотларнинг юк омборида учишини тақиқлайди[24].
Ҳайвонлар учун Ортопедия Жамғармасининг статистик маълумотларига кўра, 1979-йилдан 2009-йилгача (30 йил) синовдан ўтган 467 та булдогнинг 73,9 фоизи калçа дисплазисидан таъсирланган. Бу барча зотлар орасида энг юқори кўрсаткичдир[25]. Худди шундай, зот Британия ветеринария ассоциацияси/Кеннел Cлуб Ҳип дисплази рейтингида гарчи схемада атиги 22 та Булдог синовдан ўтказилган бўлсада энг салбий натижани қайд этган[26]. Пателлар люксацияси Булдогларнинг 2,9 фоизига таъсир қилади.
Барча хонаки итлар сингари, булдоглар ҳам кундалик машқларни талаб қилади. Агар тўғри машқ қилинмаса, Булдог ортиқча вазнга эга бўлиши мумкин, бу юрак ва ўпка муаммоларига, шунингдек бўғимларда стрессга сабаб бўлади[27].
Ушбу зотнинг баъзи турлари бармоқлар орасидаги кисталар — интердигитал кисталарга мойил. Улар итга бироз ноқулайлик туғдиради ва ветеринар ёки тажрибали эгаси томонидан даволанади. Бошқа муаммолар орасида олча кўзлари, ички кўз қовоғининг чиқиб кетиши (ветеринар томонидан тузатилиши мумкин), аллергия кабилар бўлиши мумкин. Булдогнинг юзидаги бурмалар ёки „арқон“ намлик тўпланиши натижасида келиб чиқадиган инфекцияларни олдини олиш учун ҳар куни тозаланиши керак[28]. Баъзи булдогларнинг табиий жингалак думлари танага шунчалик қаттиқ ёпишадики, мунтазам тозалаш ва малҳамни талаб қилади. Булдогнинг танасида тери бурмалари кўп бўлгани учун уларда тери бурмалари дерматити юқори даражада тарқалган[29].
Булдог болаларининг 80% дан ортиғи сезарен билан туғилади. Уларнинг характерли катта бошлари онанинг туғилиш каналида қолиб кетиши ва туғруқ пайтида онанинг нафас олиш муаммоларига ҳам сабаб бўлиши мумкин[30][31].
Янгиликларда
2009-йил январ ойида ББCнинг "Педигреэ Догс Эхпосед" ҳужжатли филмидан кейин, Кеннел Cлуб соғлиқ муаммоларини ҳал қилиш учун Британия булдоги ва бошқа 209 та зот учун такомиллашган стандартларни жорий қилди. Матбуотда Британия Булдог зотларида янги ўзгаришлар нафас олиш ва наслчилик билан боғлиқ муаммоларга қарши курашиш учун бошнинг кичикроқ бўлишига, тери бурмаларининг қисқаришига, узунроқ тумшуғига эга бўлишига олиб келади деб тахмин қилинган эди[32]. 2019-йилда Голландия Кеннел клуби Булдогнинг соғлиғини яхшилаш учун киритилган баъзи наслчилик қоидаларини амалга оширди. Булар орасида ит юриши керак бўлган фитнес тести 1 км (0,62 миля) 12 дақиқада деб белгиланди. Унинг ҳарорати ва юрак тезлиги 15 дақиқадан сўнг тикланиши кераклиги назоратга олинди[33].
2014-йилда Голландия ҳукумати тумшуғи бош суягининг учдан бир қисмидан қисқа бўлган итларни, шу жумладан булдогларни кўпайтиришни тақиқлади. Бу қонун 2019-йилда кучга кирди[34]. 2022-йилда Осло округ суди Норвегияда булдогларнинг соғлиғи билан боғлиқ муаммоларга кўп учраши сабабли кўпайтиришни тақиқловчи қарор чиқарди. Суд ўз ҳукмида бу зотга мансуб итларни соғлом деб ҳисоблаб бўлмайди, шунинг учун уларни кўпайтириш Норвегиянинг ҳайвонларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунини бузиш ҳисобланади, деб қарор чиқарган[35][36].
Маданий аҳамияти

Булдоглар кўпинча ўзларининг тарихий машғулоти сабабли қатъиятли, кучли кўринишга эга бўлишган. Аммо замонавий ит ҳозирда ташқи кўриниши ва дўстоналиги учун боқилади, улар жисмоний куч сарфлаш учун мос келмайди. Улар кўпинча университетлар, спорт жамоаси ва бошқа ташкилотлар томонидан маскот сифатида ишлатилади. Таниқли Булдог маскотларидан баъзилари орасида Яледаги Хушбичим Дан, Жоржия университетида Уга ва Америка Қўшма Штатлари денгиз пиёдалари корпусининг Чести бор[27][37].
Булдог Англияда пайдо бўлган ва Британия маданияти билан узоқ муддатли алоқага эга. ББC шундай деб ёзган эди: „Кўпчилик учун Булдог миллий тимсол бўлиб, ғалаба ва қатъиятни англатади“[38]. Иккинчи жаҳон уруши даврида Бош вазир Wинстон Черчилл фашистлар Германиясига қарши чиққани учун Булдогга ўхшатилган[39].
Яна қаранг
- Итлар портали
- Ит зотлари рўйхати
- Британия булдоги (ўйин)
- Булдог тури
Манбалар
- ↑ [Свенска Кеннелклуббен] (2013). Регистратион фигурес wорлдwиде – фром топ тҳиртй то эндангеред бреэдс (Wайбаcк Мачине сайтида 23 Марч 2014 санасида архивланган). ФCИ Неwслеттер 15. Фéдéратион Cйнологиқуэ Интернатионале. Аccессед Марч 2022.
- ↑ Жессе, Георге Р.. Ресеарчес инто тҳе ҳисторй оф тҳе Бритиш Дог, фром анcиэнт лаwс, чартерс, анд ҳисториcал реcордс: Wитҳ оригинал анеcдотес, анд иллустратионс оф тҳе натуре анд аттрибутес оф тҳе дог, фром тҳе поэц анд просе wритерс оф анcиэнт, медиаэвал, анд модерн тимес. Wитҳ энгравингс десигнед анд этчед бй тҳе аутҳор. Роб. Ҳардwиcке, 1866 — 306-бет. Қаралди: 2015-йил 17-ноябр.
- ↑ Меррет, Чристопҳер. Пинах Рерум Натуралиум Британниcарум, cонтиненс Вегетабилиа, Анималиа, эт Фоссилиа, 1666 — 169-бет. Қаралди: 2020-йил 9-ноябр.
- ↑ Cурнутт, Жордан. Анималс анд тҳе Лаw: А Соурcебоок. АБC-CЛИО, 2001 — 284-бет. ИСБН 9781576071472. Қаралди: 2020-йил 13-сентябр.
- ↑ Эллис, Эдwард Робб (2005).
- ↑ Олифф, Д. Б. (1988) Тҳе Мастифф анд Буллмастифф Ҳандбоок, Тҳе Босwелл Пресс ИСБН 0-85115-485-9.
- ↑ „Тҳе Оригин оф тҳе Энглиш Буллдог Стандард“ (эн). Буллдог Информатион. 2004-йил 12-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
- ↑ „Ҳисторй оф тҳе Кеннел Cлуб“. Тҳе Кеннел Cлуб. 2020-йил 18-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
- ↑ „Тҳе Ҳисторй оф тҳе Энглиш Буллдог“. Реадй Сет Пуппй. 2021-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
- ↑ „Ҳисторй оф тҳе Энглиш Буллдог“. Буллдог Информатион. 2005-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
- ↑ „Оригинс оф тҳе Энглиш Буллдог“. Буллдог Cлуб до Брасил. 2002-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
- ↑ „Тҳе фирст Буллдог бреэд Cлубс анд фирст Буллдог Чампионс“. Буллдог Информатион. 2006-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-феврал.
- ↑ Тҳомсон, К.С. (1996). „Тҳе Фалл анд Рисе оф тҳе Энглиш Буллдог“. Америcан Сcиэнтист. 84-жилд, № 3. 220-бет. 21 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Май 30, 2022.
- ↑ „Буллдог бреэд стандард“. Тҳе Кеннел Cлуб. 2020-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-октябр.
- ↑ „Ҳоме оф тҳе Оффиcиал АКC Буллдог Бреэд Cлуб“ (эн-УС). Тҳе Буллдог Cлуб оф Америcа. 2021-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 25-сентябр.
- ↑ Эwинг, Сусан. Буллдогс фор думмиэс. Индиана: Wилей Публишинг, 2006. ИСБН 978-0-7645-9979-8. Қаралди: 2020-йил 9-ноябр.
- ↑ „Буллдог - Дид Ёу Кноw?“ (эн). Анимал Он Планет (2021-йил 12-май). 2023-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-январ.
- ↑ „2004 Пуребред Дог Ҳеалтҳ Сурвей“. Кеннел Cлуб/Бритиш Смалл Анимал Ветеринарй Ассоcиатион. 2020-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 29-октябр.
- ↑ О’Неилл, Д. Г.; Чурч, Д. Б.; МcГреэвй, П. Д.; Тҳомсон, П. C.; Бродбелт, Д. C. (2013). „Лонгевитй анд морталитй оф оwнед догс ин Энгланд“ (ПДФ). Тҳе Ветеринарй Жоурнал. 198-жилд, № 3. 638–43-бет. дои:10.1016/ж.твжл.2013.09.020. ПМИД 24206631. 8 Май 2018да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 20 Новембер 2018.
- ↑ 20,0 20,1 „Брачйcепҳалиc Аирwай Обструcтион Сйндроме анд тҳе Энглиш Буллдог“. Университиэс Федератион фор Анимал Wелфаре. Тҳе Интернатионал Анимал Wелфаре Сcиэнcе Соcиэтй (2011). 2020-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-феврал.
- ↑ Педерсен, Ниэлс C.; Пооч, Ашлей С.; Лиу, Ҳонгwеи (2016-07-29). „А генетиc ассессмент оф тҳе Энглиш буллдог“. Cанине Генетиcс анд Эпидемиологй. 3-жилд, № 1. 6-бет. дои:10.1186/с40575-016-0036-й. ИССН 2052-6687. ПМC 4965900. ПМИД 27478618. 21 Жануарй 2023да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 19 Жануарй 2023.
- ↑ „Ҳеацтроке wарнинг фор буллдогс анд пугс“. ББC Неwс (2020-йил 18-июн). 2022-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-феврал. „Ит'с ликелй тҳат брачйcепҳалиc [флат-фаcед] догс оверҳеат дуэ то тҳеир интринсиcаллй инеффеcтиве cоолинг мечанисмс. Догс пант то cоол доwн - wитҳоут а носе, пантинг ис симплй лесс эффеcтиве. Ин фаcт, брачйcепҳалиc догс май эвен генерате море ҳеат симплй гаспинг то бреатҳе тҳан тҳей лосе бй пантинг.“.
- ↑ „Энглиш Буллдог - Брачйcепҳалиc Аирwай Обструcтион Сйндроме (БАОС)“ (энглиш). www.уфаw.орг.ук. Қаралди: 2023-йил 29-январ.
- ↑ Ҳаугҳней, Чристине. „Баннед бй Манй Аирлинес, Тҳесе Буллдогс Флй Привате“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2011-йил 7-октябр). 2011-йил 7-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 19-январ.
- ↑ „Ҳип Дйспласиа Статистиcс: Ҳип Дйспласиа бй Бреэд“. Ортҳопедиc Фоундатион фор Анималс. 2010-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-феврал.
- ↑ „Бритиш Ветеринарй Ассоcиатион/Кеннел Cлуб Ҳип Дйспласиа Счеме – Бреэд Меан Сcорес ат 01/11/2009“. Бритиш Ветеринарй Ассоcиатион. 2013-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 27-феврал.
- ↑ 27,0 27,1 Денизет-Леwис, Беноит (22 Новембер 2011) Cан тҳе Буллдог бе Савед?
- ↑ Паретц. „Буллдог Пуппй Траининг Тимелине: Wҳат то Эхпеcт анд Wҳен то Эхпеcт Ит“ (эн). Америcан Кеннел Cлуб (2020-йил 20-август). 2023-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 19-январ.
- ↑ Ашер, Луcй; Диэсел, Гиллиан; Суммерс, Женнифер Ф.; МcГреэвй, Паул Д.; Cоллинс, Лиса М. (Деcембер 2009). „Инҳеритед дефеcц ин педигреэ догс. Парт 1: Дисордерс релатед то бреэд стандардс“. Тҳе Ветеринарй Жоурнал. 182-жилд, № 3. 402–411-бет. дои:10.1016/ж.твжл.2009.08.033. ПМИД 19836981.
- ↑ „Энглиш Буллдог - Дйстоcиа“ (энглиш). www.уфаw.орг.ук. Қаралди: 2023-йил 30-январ.
- ↑ Эванс, К.; Адамс, В. (2010). „Пропортион оф литтерс оф пуребред догс борн бй cаэсареан сеcтион“ (ПДФ). Тҳе Жоурнал оф Смалл Анимал Праcтиcе. 51-жилд, № 2. 113–118-бет. дои:10.1111/ж.1748-5827.2009.00902.х. ПМИД 20136998. 6 Април 2016да асл нусхадан (ПДФ) архивланди.
- ↑ Эллиотт, Валериэ. „Ҳеалтҳиэр неw Буллдог wилл лосе иц Чурчиллиан жоwл“. Тҳе Тимес (2009-йил 14-январ). 2009-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 14-январ.
- ↑ „Cонвенант Буллдог, бреэдинг рулес“. Раад ван Беҳеэр (Дутч Кеннел Cлуб). 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 30-июн.
- ↑ „Дутч то cраcк доwн он бреэдинг оф догс wитҳ тоо шорт сноуц | Вет Тимес“. веттимес.cо.ук (2019-йил 31-май). 2020-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 29-апрел.
- ↑ „Норwай банс бреэдинг оф Бритиш Буллдогс анд Cавалиэр Кинг Чарлес спаниэлс“ (эн). Тҳе Индепендент (2022-йил 2-феврал). 2022-йил 10-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-феврал.
- ↑ „Бреэдинг бан фор буллдогс анд cавалиэрс ин Норwай“ (эн). Франcе 24 (2022-йил 22-феврал). 2022-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-март.
- ↑ Бурке. „Тҳе Легаcй оф Честй: Ҳоw а Буллдог Беcаме тҳе Унитед Статес Марине Cорпс Масcот“ (эн). Америcан Кеннел Cлуб (2018-йил 25-май). 2023-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 18-январ.
- ↑ „Энглиш Буллдог ҳеалтҳ проблемс промпт cросс-бреэдинг cалл“. ББC (2016-йил 12-декабр). 2020-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-июн.
- ↑ Бакер, Стеве (2001).