Buller albatros
Буллер албатрос ёки буллеров албатрос[1] (лотинча: Тҳалассарче буллери) — албатроссимонлар оиласига мансуб албатрос тури. Тур Янги Зеландиялик орнитолог Валтер Буллер (1838-1906) шарафига номланган.
| Буллер албатрос | |
|---|---|
|
| |
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Қушлар |
| Оила: | Албатроссимонлар |
| Уруғ: | Моллймаwк |
| Халқаро илмий номи | |
| Тҳалассарче буллери (Ротҳсчилд, 1893) | |
| Синонимлари | |
| Диомедеа буллери | |
Тавсиф
Буллер албатроснинг узунлиги 76 дан 81 см гача, қанотлари 200 дан 213 см гача ва оғирлиги 2,05 дан 3,35 кг гача. Жинсий диморфизм йўқ, аммо урғочилари эркак қушлардан бир оз кичикроқ.

Ушбу албатроснинг патлари оқ рангда, боши ва бўйни оч кулранг, қанотлари орасидаги орқа ва қанот қопламалари тўқ рангда бўлади. Дум патларининг юқори томони ҳам тўқ рангда, пастки томони эса оқ бўлади. Тумшуғи жигарранг рангга эга бўлиб, тепа ҳамда ва пастки жағда сариқ узун чизиқлар бор. Оёқлари кўкиш-оқ рангда бўлади.
Ёш қушларнинг боши кўпинча кулранг. Тумшуғи кулранг-кўк. Фақат уч ёшли қушларда тумшуғи катта қушларнинг тумшуғи каби рангга ўзгаради.

Буллер албатросини кулранг бошли албатрос билан чалкаштириб юбориш эҳтимоли катта. Чунки улар жуда ўхшаш.
Тарқалиш
Уларнинг тарқалиш майдони Янги Зеландия атрофидаги денгизларни қамраб олади, аммо Тинч океанининг шарқий қисмида Чили қирғоқларида ҳам ёлғиз қушларни учратишган. Буллер албатрослари Чатем, Снерс ҳамда Соландер ороллари[эн]да уя қуриб кўпаяди.
Озиқланиш
Буллер албатрос асосан Бошоёқли моллюскалар, шунингдек, балиқ ва қисқичбақалар билан озиқланади. Улар озиқ-овқатларни асосан сув омбори юзасидан олади. Ба'зида албатрослар чуқур шўнғимайди. Кўпинча улар кемаларга эргашиб, улардан тўкилган чиқинди билан озиқланадилар.
Кўпайиш

Буллер албатрослари ҳар йили декабр ойининг охиридан январ ойининг ўрталарига қадар уя қуради. Улар ўз уяларини денгизга қараган тепаликлар ва қояларда зич ўсимликларда қурадилар. Ба'зан эса уяларни тошлар орасидаги очиқроқ ландшафтда жойлаштиради. Уя асосан тупроқ ва ўтдан қурилади. Буллер албатрослари эски уялар жойларига жуда боғлангандир.
Уяга бир дона тухум қўяди. У жигарранг-қизил доғли оқ рангда бўлади. Инкубация даври ўртача 60 кун давом этади. Ёш қушлар ўртача 167 кундан кейин мустақил бўладилар. Уя қуришда, тухумни босиб ётишда ва полапонни боқишда иккала ота-она қушлар бирдек иштирок этадилар.
Турларни ҳимоя қилиш
Бу тур илгари ИУCН томонидан заиф яъни йўқолиб кетиш хавфи бор турлар қаторига киритилган[2]. Аммо янги тадқиқотлар натижасида уларнинг сони тахмин қилинганидан коъплиги аниқланиб 2008-йилда у деярли хавф остидаги мақомдан чиқарилди[3]. Улар 16 100 000 км2 (6 200 000 сқ миля) ва кўпайиш диапазони 4 км2 (1,5 сқ ми) ни ташкил қилади. 1999-йилги ҳисоб-китобларга кўра, 64 000 та қуш бор ва шундан 31 939 таси балоғатга етган катта қушлардир. Булар қуйидагича жойлашган: Снарес оролларида 8877 жуфт, Соландер оролида 4912 жуфт[4], Фортй-фоурс Исланд оролида 16000 жуфт, 2130 жуфт Биг анд Литтле Систер оролида, 20 жуфт эса Тҳреэ Кингсдаги Росемарй Роcк қоясида[5].
Снарес оролларидаги қушлар сони ортиб бормоқда, лекин охирги пайтларда 1970-йиллардагидек кўп эмас, ҳолбуки 1985-йилдан 1996-йилгача барқарор бўлган Соландер оролида қушлар сони ҳозирда тахминан 18% га ўсган[6]. Снарес оролларида катта қушларнинг омон қолиш даражаси 95,5% га кўтарилди ва кўкаламзорлаштириш муваффақияти даражаси 70,8% ни ташкил этди. Биг анд Литтле Систер оролида катталарнинг омон қолиш даражаси 93,5% ва кўпайиш муваффақияти даражаси 57-60% орасида.
Буллер албатрослари Янги Зеландиядаги балиқ чиларнинг энг кенг тарқалган овидир ва ҳатто 1992-йилда тўр-сондали кабеллар тақиқланган бўлса-да, каламар троллари ҳали ҳам уларни овлайди. Кўпгина ороллар қонуний ҳимояланган, хусусий ерларда жойлашган Чатам ороллари колониялари бундан мустасно.
Манбалар
- ↑ Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 15. — 2030 экз. — ИСБН 5-200-00643-0.
- ↑ Леэ, Жамес (6 Оcт 2008)
- ↑ БирдЛифе Интернатионал (2018). "Тҳалассарче буллери". ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2018: э.Т22728328А132656798. дои:10.2305/ИУCН.УК.2018-2.РЛТС.Т22728328А132656798.эн. Ретриэвед 11 Новембер 2021.
- ↑ Сагар, П. М., эт ал. (1999)
- ↑ Cрохалл, Ж. П. & Галес, Р. (1998)
- ↑ Сагар, П. М. & Стаҳл, Ж. C. (2005)
Адабиёт
- Г. Туcк, Ҳ. Ҳеинзел: Диэ Меэресвöгел дер Wелт, Верлаг Паул Парей, 1980, ИСБН 3-490-07818-7
- Ҳадорам Шириҳаи: А Cомплете Гуиде то Антарcтиc Wилдлифе – Тҳе Бирдс анд Марине Маммалс оф тҳе Антарcтиc Cонтинент анд Соутҳерн Оcеан, Алула Пресс, Дегербй 2002, ИСБН 951-98947-0-5
