Burchmulla
Бурчмулла (Бурчмулло[1], Бўрчмулла[2] каби шакллари ҳам учрайди) — Ўзбекистон Республикаси Тошкент вилояти Бўстонлиқ туманига қарашли шаҳарча (2009-йилдан)[3][4]. Тошкент шаҳридан тахминан 100 км масофада, Чорбоқ сув омборининг жануби-шарқий қисмида, Кўксув тизмасининг ғарбий учида, Чатқол ва Кўксув дарёлари оралиғида, денгиз сатҳидан 960 м баландликда, Кўксув дарёсининг оғзига яқин жойда жойлашган. Туман маркази Ғазалкентдан 57 км узоқда.
Бурчмулла | |
|---|---|
| Шаҳарча | |
 | |
| 41°35′58″Н 70°06′05″Э / 41.59944°Н 70.10139°Э | |
| Мамлакат | Ўзбекистон |
| вилоят | Тошкент вилояти |
| туман | Бўстонлиқ тумани |
| Маркази баландлиги | 960 м |
| Аҳолиси (2005) |
4 000 |
| Вақт минтақаси | УТC+5 |
| Автомобил коди | 10 |
Тошкент ва Бурчмуллани Чатқол дарёси устидаги кўприкдан ўтувчи асфалт йўл боғлайди. Тошкентдан Бурчмуллага икки йўл билан бориш мумкин: Чорбоқ сув омбори тўғони орқали ёки Бўр довони орқали (илгари Тошкент-Бурчмулла автомобил йўлининг бир қисми бўлган асфалтланган йўл қурилишида қисман бузиб ташланган, Катта Чимён тоғи) – Чимён орқали. У ерга Чорвоқ шаҳарчасидан Чорбоқ сув омбори атрофидан ўтувчи йўл бўйлаб Сижжак, Нанай ва Боғистон қишлоқлари орқали ҳам бориш мумкин.
Шаҳарча яқинидан Бурчмулла хазинаси топилган.
Тарихий ва маҳаллий кузатув маълумотлари
Шаҳарча ўзининг замонавий кўринишида нисбатан яқинда, Чатқол ва Кўксув дарёлари қирғоқларидан Чорбоқ сув омборининг тошқин зонасида бўлган қадимий аҳоли пунктлари аҳолисини кўчириш пайтида шаклланган[5]. Шаҳарча номи Х асрда „Ҳудуд ул-Олам“ асарида „Ардлонкас“ шаклида қайд этилган[6]. Ҳудуддан топилган археологик материаллар ХИ—ХИИ асрларга оид.
Бурчмуллада 4 мингдан ортиқ киши истиқомат қилади (2005-йил маълумотларига кўра). Аксарият оилалар ўз уйларида боғ участкалари билан яшайдилар. Шаҳарчадаги деярли барча уйларда электр энергияси барқарор таъминланган. Шаҳарчада сув бор, лекин сув тармоғи жуда эскирган, кўпчилик аҳоли ичимлик сувини яхшироқ бўлган Кўксув дарёсидан олади.
Шаҳарчада (2005-йил ҳолатига кўра) бошланғич ва ўрта мактаб ва болалар боғчаси мавжуд. Қишлоқ врачлик пункти, ветеринария пункти, дорихона ҳам бор. Бир нечта темирчилик устахоналари, машинасозлик устахоналари ва гаражлар мавжуд.
Шаҳарча аҳолиси шахсий томорқасида сигир, қўй-эчки, парранда боқади. Баъзи аҳоли от ва эшакларни ташиш учун ҳам сақлашади.
Бурчмулла ҳудудида бир қанча санаторий ва дам олиш уйлари мавжуд. Ҳудуд – уюшмаган сайёҳлар гуруҳлари ва оддийгина Тошкент вилояти ва Тошкент шаҳри аҳолисининг севимли дам олиш маскани. Бироқ, Кўксув ва Палтау бўйлаб кўп кунлик саёҳатлар чегара ҳудудига ташриф буюриш учун рухсат олиш зарурати туфайли қийин. Чорвоқ соҳилида дам олиш учун энг қулай мавсум июлдан августгача, отда сайр қилиш ва пиёда юриш учун эса – апрел ойининг охири ва сентябр ойининг охири – октябр ойининг боши.
Бурчмуллада тоғли тожикларнинг анъана ва удумлари сақланиб қолган. „Моҳи тобон“ фолклор гуруҳи мавжуд. „Аштак-паштак“, ёнғоқли асал ва „Урош“, зираворлар қўшилган қатиқ каби таомлар маҳаллий аҳолининг ўзига хос таомлари ҳисобланади.
Иқлими
Бу ҳудуддаги иқлим одамлар яшаши учун қулайдир. Шаҳарчани ўраб турган Чатқол, Писком ва Кўксув тизмалари, Чорбоқ сув омборининг яқинлиги туфайли ёзнинг энг иссиқ кунларида ҳам ҳаво ҳарорати +30 °C дан ошмайди. Бироқ, қишда ҳаво ҳарорати −20 °C гача тушиши мумкин. Ёғингарчилик (ёмғир) асосан баҳор ва кузда тушади. Қишда атрофдаги тоғларга одатда қор ёғади.
Жойлашуви ва транспорти
Бурчмулла қишлоғи Тошкентдан автомобил йўлида 125 км узоқликда жойлашган. Илгари Ғазалкентдан Чорбоқ сув омбори ҳавзасидаги қишлоқларга мунтазам автобус қатнаган. Ҳозир қишлоқ билан алоқа йўналишсиз таксилар ва шахсий автомобил транспорти орқали амалга оширилади. Энг яқин Хўжакент темир йўл вокзали Чорвоқ шаҳарчаси яқинида жойлашган.
Фактлар
- 1980-йилда Сергей Никитин Дмитрий Сахаровнинг шеъри асосида машҳур[7][8][9] „Бричмулла“[10][11] („Брич-Мулла“, „Бричмула“, „Золотая Бричмула“) қўшиғини тақдим қилди. Қишлоқ клубида қўшиқни яратувчиларга бағишланган хона мавжуд ва Сергей Никитин ва Дмитрий Сухарев қишлоқнинг фахрий фуқаролари ҳисобланади[8][12].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Ўзбекистон Республикаси Маъмурий-ҳудудий тузилмаларни (объектларни) белгилаш тизими идоравий статистик таснифлагичи“ (уз, ру). Давлат Статистика қо'митаси (2020-йил 1-июл).
- ↑ ЎЗБЕКИСТОН ЖОЙ НОМЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ, 1-нашр, Тошкент: Донишманд зиёси, 2022 — 83 --бет. ИСБН 978-9943-7673-7-9. Қаралди: 20-ноябр 2023-йил (2023-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган).
- ↑ ПОСТАНОВЛЕНИЕ КАБИНЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН 13.03.2009 г. Н 68 О ДОПОЛНИТЕЛЬНЫХ МЕРАХ ПО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЮ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО УСТРОЙСТВА НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
- ↑ "Бричмулла", 2016-08-18да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2016-06-26
- ↑ Қадимги аҳоли пунктлари бизнинг эрамизнинг биринчи асрларидан маълум бўлган қадимги шаҳар-давлатлар Мингўрик бирлашмаси таркибига кирган.[1]
- ↑ Омонулло Бўриев (таржимон). Ҳ̜удуд ул-олам: мовароуннаҳ̜р тавсифи. Тошкент: Ўзбекистон нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2008 — 32-бет. ИСБН 9789943011076. Қаралди: 20-ноябр 2023-йил.
- ↑ Ирина Ильина. „Возвращение золотой Бричмуллы. Авторы знаменитой песни выступят с концертом в Узбекистане“. ИА Фергана (2007-йил 25-август). 2019-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.
- ↑ 8,0 8,1 Татьяна Ёгина. „История одной песни. Программа Татьяны Ёгиной“ (деадлинк). Реалроcкс. 2019-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.
- ↑ Санджар Янышев. „Дмитрий Сухарев: «Бричмулла теперь знаменитее, чем Ташкент»“. ИА Фергана (2016-йил 22-август). 2019-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.
- ↑ „Брич мулла (Д.Сухарев, С.Никитин)“. Песни нашего века. РТР. 2019-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.
- ↑ Какая она, Бричмулла? в передаче Юрия Сенкевича „Клуб путешественников“, 1987
- ↑ Ирина Ильина. „Диалог под чинарой“. «Московская правда» (2008-йил 7-феврал). 2019-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-декабр.