Burhoniddin Rabboniy: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Davlat arbobi bilgiqutisi | |||
| ismi =Burxoniddin Rabboniy | |||
| asl ismi =برهانالدین ربانی | |||
| tasvir =Burhanuddin_Rabbani_Cropped_DVIDS.jpg | |||
| uzunlik = | |||
| izoh =Rabboniy. 2010-yil. | |||
| tartib = 6 | |||
| lavozim =Afgʻoniston prezidenti | |||
| bayroq = | |||
| bayroq2 = | |||
| ismi ostida = | |||
| boshlanish davri =[[1992-yil]] [[28-iyun]] | |||
| tugash davri =[[1992-yil]] [[28-iyun]] - [[2001-yil]] [[22-dekabr]]<br />Mulla Umar bilan baravar<br />(Islom Amirligi rahbari sifatida)<br />[[1996-yil]] [[27-sentyabr]] dan - [[2001-yil]] [[13-noyabr]]gacha | |||
| premyer = | |||
| prezident = | |||
| spiker = | |||
| senat raisi = | |||
| vitse-prezident ={{plainlist| | |||
*Abdulrasul Sayyof | |||
*Mavlaviy Mir Hamza | |||
*Muhammadshoh Fazli | |||
*Muhammad Nabi Muhammadi | |||
}} | |||
| gubernator = | |||
| vitse-gubernator = | |||
| vazir = | |||
| bosh vazir = {{plainlist| | |||
*Abdulsabur Farid Koʻhistoniy | |||
*[[Gulbuddin Hekmatyar]] | |||
*Arsala Rahmoniy | |||
*Ahmadshoh Ahmadzay | |||
* Abdulrahim Gʻafurzay | |||
}} | |||
| muxolif = | |||
| oʻrinbosar = | |||
| oʻtmishdoshi = Muhammad Najibullo | |||
| vorisi = [[Hamid Karzay]] | |||
| tugʻilgan paytidagi ismi = | |||
| tugʻilgan sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1940|9|20}} | |||
| tugʻilgan joyi = {{TavalludJoyi|Badaxshon viloyati}}, [[Afgʻoniston]] | |||
| vafot sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|2011|9|20|1940|9|20}} | |||
| vafot joyi = {{VafotJoyi|Kobul}}, [[Afgʻoniston]] | |||
| vafot sababi = Suiqasd | |||
| dafn etilgan joyi = | |||
| fuqaroligi = | |||
| millati = | |||
| partiya = | |||
| boshqa partiya = | |||
| boʻyi = | |||
| turmush_oʻrtogʻi = | |||
| bolalari =4, vorisi Salohiddin | |||
| otasi = | |||
| onasi = | |||
| nikohsiz jufti = | |||
| munosabatlar = | |||
| qarindoshlari = | |||
| istiqomat joyi = | |||
| dini = | |||
| taʼlim = | |||
| alma_mater =Kobul universiteti (BA) | |||
Al-Azhar universiteti (magistratura, PhD) | |||
| kasbi = | |||
| mashhur ishlari = | |||
| maoshi = | |||
| kabinet = | |||
| qoʻmitalar = | |||
| portfolio = | |||
| ilmiy unvoni = | |||
| unvoni = | |||
| maʼlumoti = | |||
| mukofotlari =[[File:Order Ismoili Somoni Rib.png|80px]] <br />Ismoil Somoniy ordeni | |||
}} | |||
'''Burhoniddin Rabboniy''' ([[1940-yil]] [[20-sentyabr]] – [[2011]]-yil 20-sentyabr) – [[1992]]-yildan [[2001]]-yilgacha Afgʻoniston prezidenti. [[Tolibon|Tolibon harakati]] tufayli [[1996]]-[[27-sentyabr|yil 27-sentyabrdan]] [[2001]]-[[13-noyabr|yil 13-noyabrgacha]] uning vakolatlari mamlakatning aksariyat hududlariga, jumladan, poytaxtga taalluqli boʻlmagan, ammo u xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olinishida davom etgan. Afgʻonistonning qonuniy rahbari. [[:en:Afghan High Peace Council|Afgʻoniston Oliy Tinchlik Kengashining]] raisi. | |||
== Yoshligi == | |||
Burhoniddin Rabboniy [[1940]]-yili [[Afgʻoniston|Afgʻonistonning]] shimoli-sharqidagi [[Badaxshon viloyati|Badaxshon]] viloyatining [[Fayzobod]] shahrida chorvador [[Tojiklar|tojik]]<ref>{{Книга|заглавие=Before Taliban: Genealogies of the Afghan Jihad|ссылка=https://books.google.com/books?id=biOdjgEO-IcC&pg=PR7|издательство=[[University of California Press]]|isbn=978-0-520-22861-0|страницы=7—|автор=David B. Edwards|год=2002}}</ref> [[Fors tili|forszabon]] oilasida tugʻilgan. U Abu Hanifiya diniy maktabida, keyin Kobul universitetining ilohiyot fakultetida tahsil olgan, [[Misr|Misrda]] [[Al-Azhar|Al-Azhar universitetida]] islom falsafasi boʻyicha oʻqigan. [[1963]]-yildan Kobul universiteti professori boʻlib, u yerda [[Fiqh|islom huquqidan]] dars bergan<ref>{{Книга|автор=Слинкин М. Ф.|заглавие=Народно-демократическая партия Афганистана у власти. Время Тараки-Амина (1978—1979 гг.)|ссылка=https://web.archive.org/web/20131030213904/http://archive.nbuv.gov.ua/articles/KultNar/avtory/slinkin/books/slinkin1.pdf|место=Симферополь|издательство=Изд-во [[Крымский федеральный университет имени В. И. Вернадского|Симферопольского гос. ун-та]]|год=1999|страницы=275|isbn=966-7404-16-1}} {{Veb manbasi|url=http://archive.nbuv.gov.ua/articles/kultnar/avtory/slinkin/books/slinkin1.pdf|sarlavha=Архивированная копия|kirish sanasi=2013-06-08|arxivsana=2013-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131030213904/http://archive.nbuv.gov.ua/articles/kultnar/avtory/slinkin/books/slinkin1.pdf}}</ref>. | |||
[[Fayl:Vladimir_Putin_22_October_2001-2.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Vladimir_Putin_22_October_2001-2.jpg/200px-Vladimir_Putin_22_October_2001-2.jpg|left|thumb|200x200px| Rabboniy Rossiya Prezidenti [[Vladimir Putin]] bilan 2001-yil 22-oktyabr. [[Dushanbe]].]] | |||
== Faoliyati == | |||
[[1973|1973-yilda]] [[Muhammad Dovud Xon|shahzoda Dovud]] davlat toʻntarishidan soʻng [[Pokiston|Pokistonning]] [[Peshovar]] shahriga hijrat qildi. 1978-yilning apreligacha Rabboniy eng yirik gilam eksportchilari va ishlab chiqaruvchilaridan biri edi<ref name="Ляховский">Svidetelstvo [[Ляховский, Александр Антонович|A. A. Lyaxovskogo]] </ref>. [[Afgʻon urushi (1979—1989)|1979-1989-yillardagi afgʻon urushida jangovar harakatlarda qatnashgan.]] U afgʻon mujohidlarining qoʻmondonlaridan biri boʻlib, uning jangchilari soni 20 ming kishidan oshgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/RABBANI_BURHANUDDIN.html|sarlavha=Раббани, Бурхануддин {{!}} Ensiklopediya Krugosvet|kirish sanasi=2011-09-20|arxivsana=2017-08-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829165927/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/RABBANI_BURHANUDDIN.html}}</ref>. 1985-yilda u Badaber lageridagi qoʻzgʻolonni bostirishga shaxsan rahbarlik qilgan. | |||
1989-yildagi maʼlumotlarga koʻra, u Pokistonda parrandachilik fermasi, gilam va mato ishlab chiqaradigan korxonalarga ega boʻlib, yiliga 20 million rupiygacha foyda oladi; uning daromadining yana bir manbai Eron va Pokistonda olib borilgan kontrabanda tovarlari va giyohvand moddalar savdosi edi – Tolibon hokimiyat tepasiga kelguniga qadar u musulmon mamlakatlariga afyun va geroin yetkazib beruvchi yirik tadbirkorlardan biri boʻlgan; Badaxshondan lapis lazuli va Panjshirdan zumrad qazib olishda ham qatnashgan<ref name="Ляховский">Svidetelstvo [[Ляховский, Александр Антонович|A. A. Lyaxovskogo]] </ref>. | |||
1992-yil may oyining boshida u [[Kobul (shahar)|Kobulga]] qaytib keldi va 28-iyunda Peshovar kelishuviga binoan [[Afgʻoniston|Afgʻoniston]] Islomiy Davlatining muvaqqat prezidenti lavozimini egalladi. 1992-yil 30-dekabrda, asosan, Rabboniy tarafdorlari boʻlgan [[Шура (ислам)|Shoʻro]] majlisi uni keyingi 2 yilga prezident etib sayladi. 1994-yilda Oliy sud Rabboniyning prezidentlik muddatini uzaytirdi. | |||
[[1996]]-yildan beri [[Shimoliy ittifoq|Shimoliy Alyans]] yetakchilaridan biri. [[2001]] [[22-dekabr|-yil 22-dekabrda]] Rabboniy prezidentlikdan rasman isteʼfoga chiqdi. Demokratik Afgʻonistonda Afgʻoniston Islom jamiyati partiyasining yetakchisi boʻlib qoldi. | |||
U [[2011]][[20-sentyabr|-yil 20-sentyabrda]] Kobulning Vazir Akbar Xon tumanidagi oʻz uyida Tolibon harakatining ikki vakili bilan uchrashuvda xudkush-terrorchining [[Salla|sallasiga]] yashirilgan bombadan halok boʻlgan<ref name="Раббани">{{Veb manbasi|url=http://www.izvestia.ru/news/501265|sarlavha=Убит бывший президент Афганистана Бурхануддин Раббани|kirish sanasi=2011-09-20|arxivsana=2011-09-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110921043453/http://izvestia.ru/news/501265}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://lenta.ru/news/2011/09/20/turban/|sarlavha=Бывшего президента Афганистана убил смертник с бомбой в тюрбане|kirish sanasi=2011-09-20|arxivsana=2011-09-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110923155019/http://lenta.ru/news/2011/09/20/turban/}}</ref> . | |||
Oʻgʻli Salohiddin – Afgʻoniston tashqi ishlar vaziri, otasi vafotidan keyin u partiyani boshqargan. | |||
== Xorijiy davlatlarning mukofotlari == | |||
2021-yil 2-sentyabrda [[Tojikiston]] Respublikasi Prezidenti [[Emomali Rahmon|Imomali Rahmon]] 1993-1996-yillarda tojikistonliklar oʻrtasidagi muzokaralarga koʻmaklashgani va vositachilik qilgani hamda bu boradagi muzokaralarni tiklash jarayoniga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Burhoniddin Rabboniyni I darajali „Ismoili Somoniy“ ordeni bilan taqdirladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/power/20210902/emomali-rahmon-nagradil-burhanuddina-rabbani-i-ahmada-shaha-masuda-ordenom-ismoila-somoni|sarlavha=Эмомали Рахмон наградил Бурхануддина Раббани и Ахмада Шаха Масуда орденом Исмоила Сомони|ish=asiaplustj.info|til=ru|kirish sanasi=2021/09/02|arxivsana=2021-09-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210904013923/https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/power/20210902/emomali-rahmon-nagradil-burhanuddina-rabbani-i-ahmada-shaha-masuda-ordenom-ismoila-somoni}}</ref> . | |||
== Manbalar == | |||
{{Manbalar|2}} | |||
== Havolalar == | |||
* [http://kavkazcenter.net/russ/content/2006/11/10/48242.shtml B.] [http://kavkazcenter.net/russ/content/2006/11/10/48242.shtml Rabboniy: „Tolibonning Kobulni egallashiga toʻsqinlik qilmaymiz“] | |||
* [http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012072/1012072a1.htm Rabboniy, Burxoniddin] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080224080509/http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012072/1012072a1.htm |date=2008-02-24 }} | |||
{{DEFAULTSORT:Rabboniy, Burhoniddin}} | |||
[[Turkum:Ismoili Somoniy ordeni sohiblari]] | |||
[[Turkum:Afgʻoniston prezidentlari]] | |||
[[Turkum:Fayzobod (Afgʻoniston)da tugʻilganlar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Burxoniddin Rabboniy | |
|---|---|
برهانالدین ربانی | |
 Rabboniy. 2010-yil. | |
| 6-Afgʻoniston prezidenti | |
|
Mansab davri 1992-yil 28-iyun – 1992-yil 28-iyun - 2001-yil 22-dekabr Mulla Umar bilan baravar (Islom Amirligi rahbari sifatida) 1996-yil 27-sentyabr dan - 2001-yil 13-noyabrgacha | |
| Vitse-prezident |
|
| Bosh vazir |
|
| Oʻtmishdoshi | Muhammad Najibullo |
| Vorisi | Hamid Karzay |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
20-sentyabr 1940-yil Badaxshon viloyati, Afgʻoniston |
| Vafoti |
20-sentyabr 2011-yil (71 yoshda) Kobul, Afgʻoniston |
| Oʻlim sababi | Suiqasd |
| Bolalari | 4, vorisi Salohiddin |
| Alma mater |
Kobul universiteti (BA) Al-Azhar universiteti (magistratura, PhD) |
| Mukofotlari |
 Ismoil Somoniy ordeni |
Burhoniddin Rabboniy (1940-yil 20-sentyabr – 2011-yil 20-sentyabr) – 1992-yildan 2001-yilgacha Afgʻoniston prezidenti. Tolibon harakati tufayli 1996-yil 27-sentyabrdan 2001-yil 13-noyabrgacha uning vakolatlari mamlakatning aksariyat hududlariga, jumladan, poytaxtga taalluqli boʻlmagan, ammo u xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olinishida davom etgan. Afgʻonistonning qonuniy rahbari. Afgʻoniston Oliy Tinchlik Kengashining raisi.
Yoshligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Burhoniddin Rabboniy 1940-yili Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi Badaxshon viloyatining Fayzobod shahrida chorvador tojik[1] forszabon oilasida tugʻilgan. U Abu Hanifiya diniy maktabida, keyin Kobul universitetining ilohiyot fakultetida tahsil olgan, Misrda Al-Azhar universitetida islom falsafasi boʻyicha oʻqigan. 1963-yildan Kobul universiteti professori boʻlib, u yerda islom huquqidan dars bergan[2].
Faoliyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]1973-yilda shahzoda Dovud davlat toʻntarishidan soʻng Pokistonning Peshovar shahriga hijrat qildi. 1978-yilning apreligacha Rabboniy eng yirik gilam eksportchilari va ishlab chiqaruvchilaridan biri edi[3]. 1979-1989-yillardagi afgʻon urushida jangovar harakatlarda qatnashgan. U afgʻon mujohidlarining qoʻmondonlaridan biri boʻlib, uning jangchilari soni 20 ming kishidan oshgan[4]. 1985-yilda u Badaber lageridagi qoʻzgʻolonni bostirishga shaxsan rahbarlik qilgan.
1989-yildagi maʼlumotlarga koʻra, u Pokistonda parrandachilik fermasi, gilam va mato ishlab chiqaradigan korxonalarga ega boʻlib, yiliga 20 million rupiygacha foyda oladi; uning daromadining yana bir manbai Eron va Pokistonda olib borilgan kontrabanda tovarlari va giyohvand moddalar savdosi edi – Tolibon hokimiyat tepasiga kelguniga qadar u musulmon mamlakatlariga afyun va geroin yetkazib beruvchi yirik tadbirkorlardan biri boʻlgan; Badaxshondan lapis lazuli va Panjshirdan zumrad qazib olishda ham qatnashgan[3].
1992-yil may oyining boshida u Kobulga qaytib keldi va 28-iyunda Peshovar kelishuviga binoan Afgʻoniston Islomiy Davlatining muvaqqat prezidenti lavozimini egalladi. 1992-yil 30-dekabrda, asosan, Rabboniy tarafdorlari boʻlgan Shoʻro majlisi uni keyingi 2 yilga prezident etib sayladi. 1994-yilda Oliy sud Rabboniyning prezidentlik muddatini uzaytirdi.
1996-yildan beri Shimoliy Alyans yetakchilaridan biri. 2001 -yil 22-dekabrda Rabboniy prezidentlikdan rasman isteʼfoga chiqdi. Demokratik Afgʻonistonda Afgʻoniston Islom jamiyati partiyasining yetakchisi boʻlib qoldi.
U 2011-yil 20-sentyabrda Kobulning Vazir Akbar Xon tumanidagi oʻz uyida Tolibon harakatining ikki vakili bilan uchrashuvda xudkush-terrorchining sallasiga yashirilgan bombadan halok boʻlgan[5][6] .
Oʻgʻli Salohiddin – Afgʻoniston tashqi ishlar vaziri, otasi vafotidan keyin u partiyani boshqargan.
Xorijiy davlatlarning mukofotlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]2021-yil 2-sentyabrda Tojikiston Respublikasi Prezidenti Imomali Rahmon 1993-1996-yillarda tojikistonliklar oʻrtasidagi muzokaralarga koʻmaklashgani va vositachilik qilgani hamda bu boradagi muzokaralarni tiklash jarayoniga qoʻshgan ulkan hissasi uchun Burhoniddin Rabboniyni I darajali „Ismoili Somoniy“ ordeni bilan taqdirladi[7] .
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ David B. Edwards. Before Taliban: Genealogies of the Afghan Jihad. University of California Press, 2002 — 7—-bet. ISBN 978-0-520-22861-0.
- ↑ Слинкин М. Ф.. Народно-демократическая партия Афганистана у власти. Время Тараки-Амина (1978—1979 гг.). Симферополь: Изд-во Симферопольского гос. ун-та, 1999 — 275-bet. ISBN 966-7404-16-1. „Архивированная копия“. 2013-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 8-iyun.
- ↑ 3,0 3,1 Svidetelstvo A. A. Lyaxovskogo
- ↑ „Раббани, Бурхануддин | Ensiklopediya Krugosvet“. 2017-yil 29-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 20-sentyabr.
- ↑ „Убит бывший президент Афганистана Бурхануддин Раббани“. 2011-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 20-sentyabr.
- ↑ „Бывшего президента Афганистана убил смертник с бомбой в тюрбане“. 2011-yil 23-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 20-sentyabr.
- ↑ „Эмомали Рахмон наградил Бурхануддина Раббани и Ахмада Шаха Масуда орденом Исмоила Сомони“ (ru). asiaplustj.info. 2021-yil 4-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 2-sentyabr.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- B. Rabboniy: „Tolibonning Kobulni egallashiga toʻsqinlik qilmaymiz“
- Rabboniy, Burxoniddin (Wayback Machine saytida 2008-02-24 sanasida arxivlangan)