Butan Florasi
Бутан флораси – Бутан давлати ҳудудида ўсадиган барча турдаги ёввойи ўсимликларнинг умумий номи ҳисобланади. Бутан флораси жуда хилма-хилдир, жами 5400 турдан иборат. Буларнинг ичида 300 дан ортиқ доривор ўсимликлар, 50 турдаги рододендронлар, 600 турдаги орхидеялар ҳам мавжуд . Кўпгина орхидеялар денгиз сатҳидан 2100 м баландликда ўсади, аммо баъзи турлари 3700 м дан юқори ҳаётга мослашган бўлиб уларни фақатгина махсус соҳа одамлари учратишлари мумкин.
Бутаннинг бой ва хилма-хил флораси турли хил келиб чиқиши элементларни ўз ичига олади. Тропик ва субтропик доим яшил ва мавсумий ўрмонлар Осиё-Малай жануби-шарқига хос хусусиятларга эга. Мо''тадил яйловлар ва ўрмонларнинг ландшафт мозаикаси Ҳимолой-Хитой элементларига эга. Дуарларнинг қуруқ ва бутун нам тропик қисмининг кичик бир қисмининг флораси Декан платосидан келади. Шимоли-ғарбий қисмида Тибетга хос турлар ўсади. Алп зонасининг баъзи ўсимликлари Европа-Сибир ва Арктика-Алп тоғларидан келиб чиқади .
Ўсимлик турлари
тропик доим яшил ўрмонлар
Тропик доим яшил ўрмонлар энг юқори тур хилма-хиллигига эга. Уларнинг баландлиги 900 м га этади. Ботқоқ ўрмон мимозалар, бананлар, палмалар ва бамбуклардан иборат жуда зич чакалакзор бўлиб, кўплаб узум ва эпифитлар[1]. 900–1800 м баландликда субтропик тоғ ўрмонлари ва ўтлоқлари ўсади. Дарахтга ўхшаш рҳододендрон эман, ёнғоқ ва чўчқа ёғи ўрмонлари бўйлаб жойлашган. Бутан тропик ўрмонларининг асосий ўрмон ҳосил қилувчи турлари – кастанопсис ва шима (Счима wалличии), доимий яшил эман турлари (Қуэрcус семеcарпифолиа, Қуэрcус дилатата, Қуэрcус ланата), Ҳимолой долчини (Cиннамомум тамала). Қудратли Шореа (Шореа робуста), бу ерда пҳйллантҳус (Пҳйллантҳус эмблиcа), силиндрсимон қайин (Бетула cйлиндростачйс), Непал алдери (Алнус непаленсис), терминалиа (Терминалиа чебула) ва оркинос (Тоона cилиатах) ўрмонлари мавжуд. . Олеандролеаф Подоcарпус (Подоcарпус нериифолиус) – қадимги игнабаргли дарахтларнинг вакили. Палма (Лиcуала пелтата), ёввойи хурмо (Пҳоэних сйлвестрис), манго, баланд бўйли магнолиалар, улкан бамбук (Мелоcанна бамбусоидес), панданус (Панданус фурcатус) каби ўсимликлар ўрмон четларини афзал кўради. Ёввойи банан (Муса балбисиана) ва дарахт папоротниклари сояли жойларда чакалакзорларни ҳосил қилади[2].
мўтадил ўрмонлар
Мо''тадил о'рмонлар 1800 дан 4000 м гача баландликларда жойлашган. Ушбу ўрмонларнинг биологик хилма -хиллиги баландликка жуда боғлиқ. Ям-яшил тропик ўсимликлар аста-секин эман, қайин, чинор, магнолия ва дафнадан иборат зич ўрмонларга ўтади. Асосий ўрмон ҳосил қилувчи турлари эманнинг ҳар хил турлари (Қуэрcус серрата, Қуэрcус леуcотричопҳора, Қуэрcус гриффитҳии), шунингдек, дарахцимон рҳододендрон (Рҳододендрон арбореум), силиндрсимон қайин (Бетула cйлиндростачйс) ва фойдали қайин (Бетула[2] мавжуд. 2000 м дан ортиқ баландликда игнабаргли арча, еw, сарв ўрмонлари устунлик қила бошлайди. Игнабаргли дарахтларнинг энг кенг тарқалган турлари – Ҳимолой қарағайи (Пинус гриффитҳии), ажойиб арча (Абиэс спеcтабилис), Смит арча (Пиcеа смитҳиана), Ҳимолой сарвиси (Cупрессус торулоса). Ўрмоннинг юқори чегараси 3600 м дан 4500 м гача бўлган баландликда жойлашган, бу ерда бир нечта рҳододендронс ва алдербаргли қайин (Бетула алноидес)[2] устунлик қилади, арча ажойиб, арча чакалаклари[1]. Бутандаги ўрмоннинг бутун юқори чегараси бўйлаб сиз унинг миллий гулини – „кўк кўкнори“ Меконопсисни топишингиз мумкин.
Алп ўтлоқлари
Алп ва субалп ўтлоқлари ва буталар юқори ўрмон чизиғи ва қор чизиғи ўртасида тахминан 5500 м баландликда жойлашган. Бу ерда паст буталар, рҳододендронлар, Ҳимолой ўтлоқи ўтлари ва гуллари ўсади. Ғарбий ва марказий Бутан, айниқса, алп флорасига бой.
Ўрмоннинг юқори чегараси ва унсиз қоялар ўртасида умумий майдони 326 гектарни ташкил этадиган кенг буталар мавжуд. Энг кенг тарқалган турлари митти арча Жуниперус сқуамата, Рҳододендрон сетосум, Рҳододендрон лепидотум, митти эман ва тол камроқ тарқалган.
Кўпроқ баланд тоғли ва қуруқ жойларда Караган, Чеснея, Хвойник ва бошқаларнинг ксерофитик буталари о'сади. Кесилган мо''тадил о'рмонлар о'рнида ташландиқ қишлоқ хо'жалиги эрлари, бамбукнинг зич чакалакзорлари ёки бошқа тиканли ксерофит буталар ўсади .
Чиройли гулли ўсимликлар
Ғарбда этиштириладиган кўплаб таниқли бог 'гулли ўсимликлари Бутандан келиб чиққан, жумладан, рҳододендрон, клематис, замбаклар ва кўкнорларнинг бир нечта турлари. Феврал-март ойларида музлаган ердан майда тишли примрознинг икки нави униб чиқади. Қор эрий бошлаганда, Примула граcилипеснинг ёрқин қизил ва бинафша гуллари пайдо бўлади. Биринчи рҳододендронс март ойининг бошида гуллайди. Шу билан бирга, бўриларнинг маҳаллий турлари гуллайди – оқ хушбўй гуллар билан кичик буталар. Бироз вақт ўтгач, ҳали барглари бўлмаган баланд Кемпбелл магнолия дарахтларида гуллар пайдо бўлади. Магнолиас яна икки ой давомида гуллашда давом этади. Кейинчалик, Пиптантҳуснинг ёрқин сариқ гуллари пайдо бўлади, уларнинг барглари кумуш рангга эга. Шу билан бирга, Ҳимолай Пиэрис бутаси ёш қизил барглари ва кичик оқ гуллари бўлган новдалар шаклида инфлоресcенcес, шунингдек, қуюқ пушти гуллар билан жуда кам учрайдиган ёввойи олча гилоси билан гуллайди. Май ойида тоққа чиқадиган ёввойи гул Роса брунонии ва бута думба Роса маcропҳйлла, катта пушти гуллар билан чиройли спиреа (Спираэа белла), Энкиантҳус дефлехус – апелсин тўпгуллари билан дарахт гуллайди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Бутан“. Энциклопедия Кольера. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 1-август.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Леса стран Южной Азии. БСИ ДВО РАН“. 2014-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-октябр.