Butanda sholi yetishtirish
Butanda sholichilik Butanning oziq-ovqat taʼminotida muhim oʻrin tutadi. Sholi asosan mamlakat ichki isteʼmoli uchun yetishtiriladi. 2001-yilda Butanda yetishtirilgan sholining atigi 1 foizi bozorga chiqarilgani qayd etilgan edi. Biroq dehqonlar orasida oʻtkazilgan soʻrov bu koʻrsatkich aslida 15 foizga yaqinligini koʻrsatdi.[1]
Aholining 79 foizi qishloq xoʻjaligi bilan band boʻlgan bu mamlakatda 2006-yilda 74 720 metrik tonna sholi yetishtirildi, ekin maydoni esa 67,568 akr (273.44 km2)ni tashkil etdi. Bu 2000-yildagi 44 000 tonnaga nisbatan keskin oʻsish edi.[2] Butandagi sholichilik dasturi boʻyicha oʻtkazilgan baholashga koʻra, 1989–1997-yillarda mamlakatda sholi yetishtirish 58 foizga oshdi.[2]
Eng muhim yetishtirish hududlari qatorida Samtse turadi: bu yerdagi sholizorlar maydoni 2889 gektar bilan mamlakatda eng katta hisoblanadi. Undan keyin 2839 gektar bilan Sarpang va 1971 gektar bilan Punakha keladi.[2] Hosildorlik esa eng yuqori boʻlgan hudud — Punakha: yiliga 6274 tonna. Boshqa hududlar orasida Paro va Vangdiphodrang bor. Vangdiphodrangdagi Bajo qishlogʻida mamlakatning eng nufuzli sholichilik institutlaridan biri joylashgan.[1]
Mamlakatda infratuzilma qurilishi uchun qishloq xoʻjaligi yerlarining anchagina qismi yoʻqotildi. Qishloq xoʻjaligi departamenti direktorining oʻrinbosari Ganesh B. Chettri bu haqda shunday deydi: «Biz Thimphuda va boshqa joylarda infratuzilmani rivojlantirish maqsadida koʻp yer yoʻqotdik, ammo Butanda yetishtirilayotgan sholi baribir aholining 50 foizini taʼminlashga yetadi».[1]
Butan sholini koʻp yetishtirsa-da, mamlakat har yili chetdan 6000–7000 metrik tonna sholi sotib oladi. Bu maʼlumotni Butan Oziq-ovqat korporatsiyasining Don mahsulotlari boʻlimi boshqaruvchi direktori oʻrinbosari Singay Dukpa keltirgan.[1] 2020-yilda sholi 2,63 milliard nultrum qiymati bilan mamlakatga eng koʻp olib kiriladigan uchinchi mahsulot boʻldi.[3]
2018-yilda sholi ekiladigan yer maydonining muttasil qisqarib borishi soʻnggi yigirma yilda 31 300 metrik tonnadan ortiq hosil yoʻqotilishiga olib kelgani qayd etildi. 1981-yilda sholi maydoni 28 000 gektarni tashkil etgan boʻlsa, 2017-yilga kelib bu koʻrsatkich 20 547 gektarga tushdi. Yoʻqotilgan hosil mamlakat aholisining beshdan bir qismini bir yil davomida boqishga yetardi.[4]
Mahsulotlar
Butan qizil guruchi
Butan qizil guruchi — oʻrta donli guruch navi. U butanliklarning asosiy oziq-ovqat mahsuloti hisoblanadi. Bu yarim oqlangan qizil yaponika guruchidir. Uning ustidagi qizgʻish kepak qismi toʻliq olib tashlanmaydi.[5] Shu sababli u oqlanmagan jigarrang guruchga qaraganda tezroq pishadi. Pishirilgandan soʻng guruch och pushti rangga kiradi, yumshoq va biroz yopishqoq boʻladi.
Bu guruch Qoʻshma Shtatlarda 1990-yillarning oʻrtalarida sotuvga chiqdi.
Iqlim oʻzgarishi
Togʻli hududlarda suv tanqisligi hosildorlikka tobora kuchliroq taʼsir koʻrsatmoqda. Shu bois dehqonlar yana anʼanaviy guruch navlariga qaytmoqda. Mahalliy tilda bu navlar Yangkum, Jama, Janaap va Jakaap deb ataladi. Ular baland togʻlarda yaxshi oʻsadi hamda ekish va hosil yigʻish uchun qisqa muddat talab qiladi.[6]
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Converting wet land to dry land - No rice“. Bhutan Observer (2008-yil 13-iyun). 2010-yil 12-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 21-mart.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Rice production increased by 58 percent says report“. Kuensel (2004-yil 20-iyul). 2011-yil 10-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 21-mart.
- ↑ Newspaper, Bhutan's Daily „A warning we should heed“. Kuensel Online. Qaraldi: 2022-yil 10-iyul.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „Rice cultivation area shrinks in Bhutan“. chinadailyhk. 2022-yil 11-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 11-iyul.
- ↑ Alford, Jeffrey; Naomi Duguid. Seductions of Rice. New York: Artisan, 1998. ISBN 1-57965-113-5.
- ↑ Tshotsho (2022), „Indigenous Practices of Paddy Growers in Bhutan: A Safety Net Against Climate Change“, in Haque, A. K. Enamul; Mukhopadhyay, Pranab; Nepal, Mani; Shammin, Md Rumi (muh.), Climate Change and Community Resilience: Insights from South Asia (inglizcha), Singapore: Springer Nature, 87–100-bet, doi:10.1007/978-981-16-0680-9_6, ISBN 978-981-16-0680-9
Havolalar
Manba
Ushbu maqola Vikipediyaning en.wikipedia.org ulanishidan avtomatik tarjima orqali olingan (CC BY-SA 4.0).