Ziyosfera

Butanda sholi yetishtirish

Бутандаги шоли террасалари.

Бутанда шоличилик Бутаннинг озиқ-овқат таъминотида муҳим ўрин тутади. Шоли асосан мамлакат ички истеъмоли учун етиштирилади. 2001-йилда Бутанда етиштирилган шолининг атиги 1 фоизи бозорга чиқарилгани қайд этилган эди. Бироқ деҳқонлар орасида ўтказилган сўров бу кўрсаткич аслида 15 фоизга яқинлигини кўрсатди.[1]

Аҳолининг 79 фоизи қишлоқ хўжалиги билан банд бўлган бу мамлакатда 2006-йилда 74 720 метрик тонна шоли етиштирилди, экин майдони эса 67,568 акр (273.44 км2)ни ташкил этди. Бу 2000-йилдаги 44 000 тоннага нисбатан кескин ўсиш эди.[2] Бутандаги шоличилик дастури бўйича ўтказилган баҳолашга кўра, 1989–1997-йилларда мамлакатда шоли етиштириш 58 фоизга ошди.[2]

Энг муҳим етиштириш ҳудудлари қаторида Самце туради: бу ердаги шолизорлар майдони 2889 гектар билан мамлакатда энг катта ҳисобланади. Ундан кейин 2839 гектар билан Сарпанг ва 1971 гектар билан Пунакҳа келади.[2] Ҳосилдорлик эса энг юқори бўлган ҳудуд — Пунакҳа: йилига 6274 тонна. Бошқа ҳудудлар орасида Паро ва Вангдипҳодранг бор. Вангдипҳодрангдаги Бажо қишлоғида мамлакатнинг энг нуфузли шоличилик институтларидан бири жойлашган.[1]

Мамлакатда инфратузилма қурилиши учун қишлоқ хўжалиги ерларининг анчагина қисми йўқотилди. Қишлоқ хўжалиги департаменти директорининг ўринбосари Ганеш Б. Четтри бу ҳақда шундай дейди: «Биз Тҳимпҳуда ва бошқа жойларда инфратузилмани ривожлантириш мақсадида кўп ер йўқотдик, аммо Бутанда етиштирилаётган шоли барибир аҳолининг 50 фоизини таъминлашга етади».[1]

Бутан шолини кўп етиштирса-да, мамлакат ҳар йили четдан 6000–7000 метрик тонна шоли сотиб олади. Бу маълумотни Бутан Озиқ-овқат корпорациясининг Дон маҳсулотлари бўлими бошқарувчи директори ўринбосари Сингай Дукпа келтирган.[1] 2020-йилда шоли 2,63 миллиард нултрум қиймати билан мамлакатга энг кўп олиб кириладиган учинчи маҳсулот бўлди.[3]

2018-йилда шоли экиладиган ер майдонининг муттасил қисқариб бориши сўнгги йигирма йилда 31 300 метрик тоннадан ортиқ ҳосил йўқотилишига олиб келгани қайд этилди. 1981-йилда шоли майдони 28 000 гектарни ташкил этган бўлса, 2017-йилга келиб бу кўрсаткич 20 547 гектарга тушди. Йўқотилган ҳосил мамлакат аҳолисининг бешдан бир қисмини бир йил давомида боқишга етарди.[4]

Маҳсулотлар

Бутан қизил гуручи

Қишлоқ хўжалиги мутахассислари ва гуруч етиштирувчилар.
Асосий мақола: Бҳутанесе ред риcе

Бутан қизил гуручи — ўрта донли гуруч нави. У бутанликларнинг асосий озиқ-овқат маҳсулоти ҳисобланади. Бу ярим оқланган қизил японика гуручидир. Унинг устидаги қизғиш кепак қисми тўлиқ олиб ташланмайди.[5] Шу сабабли у оқланмаган жигарранг гуручга қараганда тезроқ пишади. Пиширилгандан сўнг гуруч оч пушти рангга киради, юмшоқ ва бироз ёпишқоқ бўлади.

Бу гуруч Қўшма Штатларда 1990-йилларнинг ўрталарида сотувга чиқди.

Иқлим ўзгариши

Тоғли ҳудудларда сув танқислиги ҳосилдорликка тобора кучлироқ таъсир кўрсатмоқда. Шу боис деҳқонлар яна анъанавий гуруч навларига қайтмоқда. Маҳаллий тилда бу навлар Янгкум, Жама, Жанаап ва Жакаап деб аталади. Улар баланд тоғларда яхши ўсади ҳамда экиш ва ҳосил йиғиш учун қисқа муддат талаб қилади.[6]

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Cонвертинг wет ланд то дрй ланд - Но риcе“. Бҳутан Обсервер (2008-йил 13-июн). 2010-йил 12-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 21-март.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Риcе продуcтион инcреасед бй 58 перcент сайс репорт“. Куэнсел (2004-йил 20-июл). 2011-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 21-март.
  3. ↑ Неwспапер, Бҳутан'с Даилй „А wарнинг wе шоулд ҳеэд“. Куэнсел Онлине. Қаралди: 2022-йил 10-июл.[сайт ишламайди]
  4. ↑ „Риcе cултиватион ареа шринкс ин Бҳутан“. чинадаилйҳк. 2022-йил 11-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-июл.
  5. ↑ Алфорд, Жеффрей; Наоми Дугуид. Седуcтионс оф Риcе. Неw Ёрк: Артисан, 1998. ИСБН 1-57965-113-5. 
  6. ↑ Цҳоцҳо (2022), „Индигеноус Праcтиcес оф Паддй Гроwерс ин Бҳутан: А Сафетй Нет Агаинст Cлимате Чанге“, ин Ҳақуэ, А. К. Энамул; Мукҳопадҳяй, Пранаб; Непал, Мани; Шаммин, Мд Руми (муҳ.), Cлимате Чанге анд Cоммунитй Ресилиэнcе: Инсигҳц фром Соутҳ Асиа (инглизча), Сингапоре: Спрингер Натуре, 87–100-бет, дои:10.1007/978-981-16-0680-9_6, ИСБН 978-981-16-0680-9

Ҳаволалар

Андоза:Риcе продуcтион

Манба

Ушбу мақола Википедиянинг эн.wикипедиа.орг уланишидан автоматик таржима орқали олинган (CC БЙ-СА 4.0). 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Butanda_sholi_yetishtirish" dan olindi