Butanda turizm

Бутанда туризм 1974-йилда бошланган. Ўша пайтда Бутан ҳукумати даромадни кўпайтириш ҳамда Бутаннинг ўзига хос маданияти ва ан’аналарини ташқи дунёга тарғиб қилиш мақсадида, узоқ вақт ёпиқ бўлиб келган мамлакатини чет элликлар учун очган эди. 1974-йилда Бутан Қироллигига жами 287 нафар сайёҳ ташриф буюрди. Бутанга ташриф буюрган сайёҳлар сони 1992-йилда 2,850 нафарга, 1999-йилда эса 7,158 нафарга кўтарилди[1]. 1980-йилларнинг охирига келиб, туризм мамлакатнинг йиллик даромадига 2 миллион АҚШ долларидан ортиқ ҳисса қўшган.
Чет элликлар учун очиқ бўлса-да, Бутан ҳукумати Бутаннинг ноёб ва деярли қўл тегмаган табиати ҳамда маданиятига сайёҳларнинг турлича таъсир кўрсатиши мумкинлигини жуда яхши билади. Шунга кўра, улар бошиданоқ туристик фаоллик даражасини чеклаб, сифатли туризмни ривожлантиришга устуворлик берганлар. Дастлаб, бу сиёсат „юқори қиймат, паст ҳажм“ли[2] туризм сифатида танилган. У 2008-йилда „юқори қиймат, паст таъсир“ деган номга ўзгартирилди, бу эса „кичик, аммо муҳим силжиш“ эди. Ташриф буюрувчиларнинг сони камлиги туфайли паст та’сир кафолатланган бўлса-да, Бутанга саёҳат қилиш учун бой бўлиш талаб этилади[3], бу эса танқидга сабаб бўлди ва „юқори қийматли сайёҳ“ бўлиш учун бой бўлиш шартми деган саволни келтириб чиқарди. Мамлакатда сайёҳлар учун кунлик тўлов энг юқори мавсумда бир киши учун кунига 250 АҚШ долларини, паст мавсумда эса кунига 200 АҚШ долларини ташкил қилади[4][5]. Кейинчалик, Бутан ҳукумати „маданий ва экологик“ қадриятлар сақланиб қолиши керак бўлса-да, кўпроқ сайёҳларни кутиб олишга тайёрлигини кўрсатди. 2005-йилда „Барқарор туризмни ривожлантириш стратегияси“ деб номланган ҳужжат „Бутанни бой сайёҳлар учун жозибадор экзотик жой сифатида тарғиб қилиш учун мамлакат маданияти ва атроф-муҳитидан фойдаланган ҳолда сайёҳлар сонини кўпайтириш“га кўпроқ эътибор қаратишни мақсад қилиб белгилаб берди[6].
Туризм учун энг муҳим марказлар Бутан пойтахти Тҳимпҳу ва ғарбий Паро шаҳрида жойлашган. Паро водийсига қараган Такцҳанг номли жар ёқасидаги монастир (ўзбек тилида: „Йўлбарс уяси“) мамлакатнинг диққатга сазовор жойларидан биридир. Бу ибодатхона буддистлар учун ақл бовар қилмайдиган даражада муқаддас саналади. Маъбад ичида жойлашган ғорда буддизмни Бутанга олиб келган буддист худо 90 кун давомида медитация қилган ва буддизмни ёйиш учун бу водийда яшаган жинлар билан курашган деб айтилади. Маъбад минг йилдан ортиқ вақтдан бери мавжуд, шу пайтгача унда иккита ёнғин содир бўлган, аммо зарар бартараф этилган.
Бутандаги туроператорлар
Бутан ҳукумати 1991-йил октябр ойида Бутан туризм корпорациясини (БТC) хусусийлаштирди ва бу билан хусусий сектор инвестициялари ҳамда фаолиятини осонлаштирди. Натижада, 2018-йил ҳолатига кўра, мамлакатда 75 тадан ортиқ лицензияга эга туристик компаниялар фаолият юритмоқда[1]. Илгари барча сайёҳлар (гуруҳ ёки индивидуал) режалаштирилган, олдиндан тўланадиган, йўлбошчили пакет-тур ёки махсус ишлаб чиқилган саёҳат дастури бўйича саёҳат қилишлари керак эди. Потенсиал сайёҳлар тўғридан-тўғри ёки чет эл агенти орқали расмий тасдиқланган туроператор орқали келишувларни амалга оширишлари керак.
Бутанга виза олиш
Бутаннинг сайёҳлик сиёсати 2022-йил июн ойида „Юқори қиймат, паст ҳажм“тамойилини сақлаб қолиш мақсадида қайта кўриб чиқилди. Бунга кўра, барча хорижий фуқаролар Бутанга виза олиш учун ҳар кечага 200 АҚШ доллари миқдорида „Барқарор ривожланиш тўлови“[7] тўлашлари, Ҳиндистон фуқаролари эса рухсатнома олиш учун 1200 Ҳиндистон рупийси тўлашлари керак эди. 2023-йил августдан бошлаб ушбу солиқ 100 АҚШ долларигача камайтирилди, аммо ҳиндистонликлар учун миқдор ўзгармади[8]. Бундан буён саёҳатчиларга мамлакат бўйлаб саёҳат қилишда ўз турар жойлари ва маршрутларини белгилашга рухсат берилади.
Бутаннинг янгиланган виза сиёсати асосида деярли барча миллат вакиллари Бутанга ташриф буюришдан олдин виза ёки рухсатномани[9] олдиндан расмийлаштириши керак.
Авиакомпаниялари
Друк Аир 1981-йилда ташкил этилган, у Бутанда парвозларни амалга оширувчи ягона авиакомпания ҳисобланар эди[10]. 2011-йил декабр ойида Бутан Аирлинес жорий этилиши натижасида авиация саноати эркинлаштирилди ва Друк Аир мамлакатдаги ягона авиакомпания деган мақомини йўқотди[11].
Мамлакатлар бўйича ташриф буюрувчилар
2019-йилда мамлакатга шу пайтгача бўлган вақт ичида энг кўп сайёҳлар келган бўлиб, 315 000 нафардан ортиқ кишини ташкил этди. Бу ўсиш Осиё-Тинч океани бозори, хусусан, Ҳиндистон, Таиланд, Ветнам, Филиппин, Австралия, Япония, Хитой, Сингапур, Бангладеш, Малайзия ва Жанубий Корея томонидан таъминланди. Ғарбий бозорлардан, хусусан, АҚШ, Буюк Британия, Германия ва Франсия мамлакатларидан ҳам сайёҳлар келиши ўсди[12].
Бутанга қисқа муддатга ташриф буюрувчиларнинг аксарияти қуйидаги мамлакатлар вакиллари эди[13][14][15][16]:
| Но. | Мамлакат ёки ҳудуд | 2019-йил | 2018-йил | 2017-йил | 2016-йил | 2015-йил | 2014-йил | 2013-йил | 2012-йил |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 230,381 | 191,836 | 172,751 | 114,301 | — | — | — | — | |
| 2 | 13,016 | 10,450 | 10,536 | 7,753 | — | — | — | — | |
| 3 | 11,707 | 10,561 | 9,220 | 7,292 | 7,137 | 7,291 | 6,997 | 6,102 | |
| 4 | 7,564 | 6,878 | 6,421 | 9,208 | 9,399 | 8,111 | 4,827 | 3,816 | |
| 5 | 4,744 | 3,886 | 4,129 | 3,015 | 2,587 | 1,720 | 2,051 | 1,611 | |
| 6 | 4,241 | 3,585 | 3,246 | 3,124 | 2,958 | 2,680 | 2,309 | 2,491 | |
| 7 | 4,086 | 3,886 | 4,047 | 4,177 | 3,778 | 12,105 | 3,527 | 3,617 | |
| 8 | 3,375 | 3,422 | 2,970 | 2,297 | 2,498 | 2,971 | 2,770 | 2,895 | |
| 9 | 3,153 | 2,739 | 2,249 | 1,818 | 1,833 | 2,037 | 2,062 | 1,950 | |
| 10 | 3,010 | 2,674 | 2,744 | 4,833 | 2,437 | 2,707 | 4,035 | 7,029 | |
| 11 | 2,761 | 3,140 | 2,956 | 1,967 | 1,546 | 2,067 | 2,054 | 1,312 | |
| 12 | 2,072 | 1,961 | 1,423 | — | — | — | — | — | |
| 13 | 1,953 | 1,773 | 1,545 | 1,501 | 1,563 | 1,636 | 1,572 | 1,863 | |
| 14 | 1,870 | 1,807 | 1,524 | 1,110 | — | — | — | — | |
| 15 | 1,659 | 1,397 | 1,142 | — | — | — | — | — | |
| 16 | 1,496 | 1,491 | 1,812 | — | — | — | — | — | |
| 17 | 1,379 | 1,352 | — | — | — | — | — | — | |
| 18 | 1,229 | 978 | — | — | — | — | — | — | |
| 19 | 1,033 | — | — | — | — | — | — | — | |
| 20 | 757 | — | — | — | — | — | — | — | |
| Бошқалар | 20,007 | — | — | — | — | — | — | — | |
| Жами | 315,599 | 274,097 | 237,529 | 209,570 | 155,121 | 133,480 | 116,209 | 105,407 |
Бутаннинг УНЕСCО Жаҳон меросидаги тахминий рўйхати
2012-йилда Бутан ўзининг тахминий обектларини УНЕСCОнинг Жаҳон мероси маркази рўйхатига расман киритди, у келажакда ташкилотга қўшилиш учун биринчи марта ушбу манзилларни тақдим этган эди. Мамлакат бўйлаб жойлашган саккизта сайт рўйхатга олинган[17].
| Сайт | Расм | Манзил | Таклиф этилаётган мезонлар | Вақтинчалик сайт сифатида рўйхатга олинган йил | Тавсиф | Манба (лар) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Друкгел Дзонгнинг қадимий харобаси | Паро тумани | Маданий | 2012-йил | Сайтда 1649-йилда Тензин Друкдра томонидан қурилган қал’а-будда монастирининг харобалари мавжуд. 2016-йилда Бутан ҳукумати монастирнинг аввалги шон-шуҳрати қайта тикланишини эълон қилди[18] | [19] | |
| Дзонглар: вақтинчалик ва диний ҳокимиятлар маркази (Пунаха Дзонг, Wангдуэ Пҳодранг Дзонг, Паро Дзонг, Тронгса Дзонг ва Дагана Дзонг) | Бир нечта | Маданий | 2012-йил | Сайт Бутан тарихи учун аҳамиятли бешта дзонгни ўз ичига олади, хусусан, Пунаха Дзонг, Wангдуэ Пҳодранг Дзонг, Паро Дзонг, Тронгса Дзонг ва Дагана Дзонг | [20] | |
| Пҳажо Другом Жигпо ва унинг авлодлари билан боғлиқ муқаддас жойлар | Бир нечта | Маданий | 2012-йил | Сайтга Цедонг Пҳуг, Гаwа Пҳуг, Лангтҳанг Пҳуг, Сенге Пҳуг, Гом Драк, Тҳукже Драк, Цечу Драк, Дечен Драк, Такцанг Сенге Самдруб Дзонг, Таго Чойинг Дзонг, Лингзҳи Жагоэ Дзонг ва Янгце Тубо Дзонг киради | [21] | |
| Тамзҳинг монастири | Бумтҳанг тумани | Маданий | 2012-йил | Сайт Бутандаги энг муҳим эски мактаб ҳисобланади | [22] | |
| Роял Манас миллий боғи (РМНП) | Бир нечта туманлар | Табиий | 2012-йил | Сайт Бутандаги энг қадимги миллий боғдир | [23] | |
| Жигме Доржи миллий боғи (ЖДНП) | Бир нечта туманлар | Табиий | 2012-йил | Сайт Бутандаги иккинчи йирик миллий боғдир | [24] | |
| Бумделинг ёввойи табиат қўриқхонаси | Трашиянгце тумани | Маданий | 2012-йил | Сайт Ҳимолойдаги муҳим қушлар ҳудудидир | [25] | |
| Сактенг ёввойи табиат қўриқхонаси (СWС) | Бир нечта туманлар | Маданий | 2012-йил | Сайт мигои деб номланувчи афсонавий ирқни, шунингдек, сайт ичидаги ёввойи табиатни ҳимоя қилиш учун ташкил этилган | [26] |
„Юқори сифат, паст ҳажм“ тамойилини танқид қилиш
Бутан мамлакатга кирадиган сайёҳлар сонини чеклашда муваффақият қозонган бўлса-да[27], „Юқори сифат, паст ҳажм“[28] тамойили орқали „юқори сифатли сайёҳ“ бой сайёҳ бўлиши керак, деган баҳслар келиб чиқиши мумкин, чунки Бутанни зиёрат қилиш чеклови асосан юқори нарх билан боғлиқ бўлиб, саёҳат ҳақиқий қизиқиш ёки диққатга сазовор жойларни кўриш учун амалга оширилмайди[29].
Яна қаранг

Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Доржи, Танди. „Сустаинабилитй оф Тоурисм ин Бҳутан“. Дигитал Ҳималая. 2011-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-август 2008-йил.
- ↑ Ҳигҳ Валуэ Лоw Волуме (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-10-21 санасида архивланган). КуэнселОнлине (2015-08-21). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Кент Счроэдер, Политиcс оф Гросс Натионал Ҳаппинесс: Говернанcе анд Девелопмент ин Бҳутан, Чам (Сwитзерланд): Палграве Маcмиллан, 2018, 54-55.
- ↑ Ҳоw то гет Бҳутан тоурист виса cост анд реқуиремент (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-10-03 санасида архивланган). Бҳутантравелоператор.cом. Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Счроэдер, Кент „Тҳе Ласт Шангри-Ла?“, . Политиcс оф Гросс Натионал Ҳаппинесс: Говернанcе анд Девелопмент ин Бҳутан. Чам (Зуг): Спрингер — 55-бет. ИСБН 9783319653884. Қаралди: 25-январ 2020-йил. „То дриве инcреасед тоурисм ревенуэс, тҳе эарлиэр аппроач оф 'ҳигҳ валуэ, лоw волуме' wас реплаcед бй 'ҳигҳ валуэ, лоw импаcт'. Тҳис репресентед а субтле бут сигнифиcант шифт.“
- ↑ Кент Счроэдер, Политиcс оф Гросс Натионал Ҳаппинесс: Говернанcе анд Девелопмент ин Бҳутан, Чам (Сwитзерланд): Палграве Маcмиллан, 2018, 54-55.
- ↑ „Бҳутан сет то раисе СДФ то 200 УСД“. Даилй Бҳутан. Қаралди: 6-октабр 2022-йил.
- ↑ Аҳужа, Бҳаwна „Энҳанcинг Бҳутан'с Тоурисм Сеcтор: Стратегиэс фор Суccесс“ (эн). ИндраСтра Глобал (2023-йил 27-август). Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
- ↑ „Планнинг ЙОУР ТРИП то Бҳутан“. Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан. Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан.
- ↑ „Абоут Друкаир“. Друкаир Сингапоре оффиcе. Друкаир. Қаралди: 6-октабр 2022-йил.
- ↑ [1]
- ↑ „Бҳутан Тоурисм Монитор“. Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан. Тоурисм Cоуcил оф Бҳутан. 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-октабр 2022-йил.
- ↑ Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан (2014) БҲУТАН ТОУРИСМ МОНИТОР. Аннуал Репорт 2013 (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-11-15 санасида архивланган).
- ↑ Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан (2016) „БҲУТАН ТОУРИСМ МОНИТОР. Аннуал Репорт 2015“. 2018-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2016-йил.
- ↑ Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан (2017) „БҲУТАН ТОУРИСМ МОНИТОР. Аннуал Репорт 2016“. 2017-йил 12-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-май 2017-йил.
- ↑ „Бҳутан Тоурисм Монитор“. Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан. Тоурисм Cоунcил оф Бҳутан. 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-сентабр 2022-йил.
- ↑ Бҳутан. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре. Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Друкюл’с виcторй рисес то Тҳе Гялсей — КуэнселОнлине. Куэнселонлине.cом (2016-02-07). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Анcиэнт Руин оф Друкгел Дзонг. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Дзонгс: тҳе cентре оф темпорал анд религиоус аутҳоритиэс (Пунакҳа Дзонг, Wангдуэ Пҳодранг Дзонг, Паро Дзонг, Тронгса Дзонг анд Дагана Дзонг). УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Саcред Ситес ассоcиатед wитҳ Пҳажо Другом Зҳигпо анд ҳис десcенданц. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Тамзҳинг Монастерй. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Роял Манас Натионал Парк (РМНП). УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Жигме Доржи Натионал Парк (ЖДНП). УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Бумделинг Wилдлифе Санcтуарй. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Сактенг Wилдлифе Санcтуарй (СWС). УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре (2020-07-09). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Бҳутан саw ҳигҳест нумбер оф тоурисц ласт еар — ББС | ББС. Ббс.бт (2018-04-13). Ретриэвед он 2020-07-28.
- ↑ Няупане, Гян П. анд Тимотҳй, Даллен (2016) „Бҳутанъс Лоw-волуме, Ҳигҳ-йиэлд Тоурисм: Тҳе Инфлуэнcе оф Поwер анд Регионалисм“[сайт ишламайди]. Травел анд Тоурисм Ресеарч Ассоcиатион: Адванcинг Тоурисм Ресеарч Глобаллй.
- ↑ Счроэдер, Кент (2017). „Тҳе Ласт Шангри-Ла?“. Политиcс оф Гросс Натионал Ҳаппинесс: Говернанcе анд Девелопмент ин Бҳутан. Чам (Зуг): Спрингер. п. 55. ИСБН 9783319653884. Ретриэвед 25 Жануарй 2020. То дриве инcреасед тоурисм ревенуэс, тҳе эарлиэр аппроач оф 'ҳигҳ валуэ, лоw волумеъ wас реплаcед бй 'ҳигҳ валуэ, лоw импаcтъ. Тҳис репресентед а субтле бут сигнифиcант шифт.
Ҳаволалар
- Бутан Туризм кенгаши (Расмий веб-сайт) (Wайбаcк Мачине сайтида 2004-12-11 санасида архивланган)
- Бутан Туризм расмий веб-сайти
- Друкаир, Роял Бҳутан Аирлинес