Buxoro astragali

Бухоро астргали (Астрагалус бучариcус Регел, Бухарский астрагал) — Жануби Ғарбий Помир-Олойда тарқалган камёб (йўқолиб бораётган), эндемик турга кирувчи ўсимлик. Ўзбекистон Республикасининг „Қизил Флора“ китобига киритилган.

Бухоро астрагали
Астрагалус глйcйпҳйллос W
Биологик классификация
Олам: О'симликлар Тип: Магнолиопсида Оила: Фабаcеаэ
Бинар номи
Астрагалус бучариcа

Қисқача тавсифи

Бўйи 20-25 см, деярли поясиз ёки қисқа пояли (2-3 см), кўп йиллик, барглари оддий ёки мураккаб, учта баргчадан ташкил топган, баргбанди узун, ярим ётиқ туклар билан қопланган. Баргчалари кенг эллипс ёки кенг тухумсимон шаклда, баъзан юмалоқ бўлади. Гулпояси 15 см узунликда, попуклари момиқ ва ғовак. Гули яшил-сарғиш рангли. Дуккаги чўзиқ юмалоқ шаклда. Апрелда гуллаб, май-июн ойларида меваси пишиб, етилади.

Тарқалиши

Сурхондарё вилояти: Кўҳитанг ва Ҳисор тизмаларида (Хўжагургур-Ота, Чўлбайир, Ғозимойлик, Оқбоштоғ), Хондиза дарёси ҳавзасида ҳамда Боботоғнинг Чагам қишлоғи яқинида тарқалган. Бухоро, Навоий вилоятида ҳам кенг тарқалган ўсимлик. Тожикистон ва Ўзбекистондан бошқа ҳудудларда ҳам учрайди.

Ўсиш шароити

Ола-була, лойқа ва гипсли тупроқлар ва қизил қумтошларда ўсади. Ушбу ўсимлик парвариш талаб қилмайди.

Сони

Якка ҳолда, 3-4 тупи биргаликда ёки кичик тўплар ҳосил қилиб ўсади. Уруғидан кўпаяди. Ҳозирда бу ўсимликнинг аниқ сони мавжуд эмас.

Ўсимликнинг камайиш сабаблари

Аниқ маълумотлар йўқ. Лекин гипсли жинслардан ташкил топган ўзига хос тупроқ шароитида ўсишга мослашганли сабабли, деярли кенгаймаслиги мумкин. Ўсимликнинг чорва моллар томонидан истеъмол қилинганлиги ҳам унинг камайишига олиб келади.

Қўшимча маълумот

ЎзРФА Ботаника боғида экиб ўстирилмоқда. Муҳофаза чоралари мавжуд эмас. Бутков, Виллис, Ёнғоқсимон, Зарҳал ва Бухоро астрагаллари бир оилага мансуб. Бухоро астераси (Калимерис инcиса) — гулдордошлар оиласига мансуб гулдор ўсимлик тури. Унинг ватани Ўрта Осиё, жумладан Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон давлатлари. Бухоро астер кўп йиллик ўсимлик бўлиб, одатда баландлиги 20-50 см (8-20 дюм) гача ўсади. У чуқур бўлинган барглари ва кичик, оқ ёки пушти ромашка ўхшаш гулларга эга. Бухоро астери машҳур манзарали ўсимлик бўлиб, у кўпинча боғларда ва боғларда ўстирилади. Баъзи маданиятларда анъанавий тиббиётда ҳам қўлланади. Бу Астераэ қабиласининг аъзоси бўлиб, унга Астер жинси ҳам киради.Бухоро астери тупроқ-иқлим шароитларига тоқат қила оладиган чидамли ўсимлик ҳисобланади. Бу нисбатан кам парвариш қилинадиган ўсимлик бўлиб, уни этиштириш осон. Бухоро астери капалаклар ва бошқа чанглатувчиларни боғга жалб қилиш учун яхши танловдир. Бухоро астери гўзал ва кўп қиррали ўсимлик бўлиб, турли боғларда фойдаланиш учун жуда мос келади. Бу чидамли ва осон ўсадиган ўсимлик бўлиб, ҳар қандай боғга гўзаллик ва қизиқиш уйғотади.

Ҳаволалар

• ҳттпс://поwо.сcиэнcе.кеw.орг/тахон/урн:лсид:ипни.орг:намес:476565-1 -> Бухоро астрагали ўсимлигининг расмлари, гербарий ва унинг харитадаги жойлашуви(инглиз тилида).
• ҳттпс://планц.жстор.орг/стабле/10.5555/ал.ап.спеcимен.э00385426 -> Бухоро астргали ҳақида қўшимча маълумот ва гербарий(инглиз тилида).