Buyuk Sejong
Қирол Сежонг
Қирол Сежонг, олим, маориф ва таълимга катта эътибор берган. У маданий, иқтисодий ва илмий тадқиқотларни илгари сурди. У корейс ёзуви ҳанъгулни яратди. Корея бугунги кунда унинг бошқарувининг бошқа кўплаб доимий афзалликларидан фойдаланади[1].
Ҳаёт фаолияти
"Буюк" бўлган қирол Сежонг Чосон қироллигининг (1392-1910) энг кўзга кўринган корейс қиролларидан бири ҳисобланади. 1397-йилда туғилган. Сежонг 22 ёшида тахтга ўтирди, ўшанда отаси қирол Тъаэжонг унинг фойдасига тахтдан воз кечди. Ҳаёт тарзи ва хулқ-атвори қиролликка яроқсиз деб топилган тахтнинг қонуний вориси, энг катта акаси ўрнига танланган Сежонг Чосон қироллигининг тўртинчи монархи бўлди. Унинг 1450-йилгача давом этган ҳукмронлиги Кореяда кўпинча Олтин аср деб аталадиган катта маданий ва интеллектуал ютуқлар даври эди[2].
.jpg){kind=link}
Бошқаруви
Қирол Сежонг қироллик асос солган конфуцийлик тамойиллари асосида бошқарган. Бу тамойиллар ўз ичига адолат ва адолат ҳукмрон ва субект ўртасидаги муносабатларни тавсифлаши керак деган ғояни ўз ичига олади. Қирол Сежонг яхши ҳукуматнинг асосини кенг кўламли билимга, фазилатга ва истеъдодли одамларни таниб олиш ва давлат хизмати учун ишлатиш қобилиятига эга ҳукмдор деб ҳисобларди[3].
Ислоҳотлари
Маъмур сифатида қирол Сежонг кўплаб илғор ғояларни киритди ва оддий халқ ҳаётини яхшилаш учун ислоҳотларни амалга оширди. Қурғоқчилик ва сув тошқини даврида у ёрдам дастурларини тузди ва озиқ-овқат ва бошпана билан таъминлаш учун марказлар очди. Муваффақияциз ҳосилни бошдан кечираётган деҳқонлар учун у Корё қироллиги даврида (918-1392) қўлланган кредит тизимини тиклади, бунда ҳукумат томонидан сақланган ортиқча донлар номинал фоизлар билан натура шаклида қайтарилиши учун уларга қарз берилди[4].
Таълим ислоҳотлари
Қирол Сежонг, таниқли конфуций олими, стипендия ва таълимга катта эътибор берган. У Кореянинг маданий, иқтисодий ва сиёсий мероси бўйича тадқиқотлар олиб борди ва фан, фалсафа, мусиқа ва тилшунослик соҳаларида кўплаб янги ишланмаларга ҳомийлик қилди. Ёш олимларни ўз вақтларини ўқишга бағишлашга ундаш учун у грантлар ва давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг бошқа шаклларини таъсис этди. Унинг энг кўзга кўринган ютуқлари корейс алифбоси ёки ҳанъгулнинг яратилишидир. Илгари олимлар мумтоз хитой тилини ўрганган ва адабий мақсадларда хитой ёзувига таянган, аммо корейсларнинг сўзлашув тилига мос ёзуви йўқ эди. Ҳангул ихтиро қилингунга қадар улар талаффузи учун баъзи хитойча белгилардан, баъзилари эса халқ тилини ифодалаш учун маъноси учун ишлатадиган ноқулай ва ноқулай тизимлардан фойдаланганлар. шаклланиши, корейсча товушлар ва тузилмаларни етарли даражада ифодалай олмади. Бундан ташқари, хитойча белгиларнинг мураккаблиги, ўрганиш ва ўзлаштириш учун имтиёзли бўлмаганлар учун ёзув тизимини жуда қийинлаштирди.Қирол Сежонг корейсларга мураккаб хитой тизимидан бошқа ёзма ифода воситаларини тақдим қилмоқчи эди. Шу мақсадни кўзлаб, у бир гуруҳ олимларга корейс тилидаги товушларни тўғри ифодалайдиган ва ҳамма одамлар осон ўрганадиган фонетик ёзув тизимини яратишни топширди. Тизим 1443-йилда якунланди.
Дастлаб, ҳан'гулдан фойдаланишга кўплаб олимлар ва давлат амалдорлари қаршилик кўрсатдилар. Уларнинг таъкидлашича, ундан фойдаланиш таълим ва ҳукумат бошқарувига тўсқинлик қилади, бу иккаласи ҳам Хитой ёзув тизимига боғлиқ эди. Бироқ, шунга қарамай, қирол Сежонг машҳур шеърлар, диний шеърлар ва машҳур мақолларни ҳанъгул тилига таржима қилишни буюрди. Шундай қилиб, Ҳангул тилшуносликдан ташқари сиёсий ютуқ ҳам эди[5].. Қирол Сежонг катта миқдордаги адабий асарлар яратишни тажлиф қилди. У китобни ўз халқи орасида таълим-тарбияни ёйиш воситаси деб билди. У топширган биринчи асарлардан бири Корё қироллиги тарихи эди. Бошқалар эса ишлаб чиқаришни кўпайтириш учун деҳқончиликнинг такомиллаштирилган усуллари бўйича қўлланма, намунавий фарзандлик далолатномаларининг қайта кўриб чиқилган ва кенгайтирилган тўплами ҳамда инсон муносабатлари билан боғлиқ бўлган бурч ва мас’улиятнинг тасвирланган китобини ў ичига олган. Қирол Сежонг Корея сивилизациясига бир қанча бошқа йўллар билан ҳам ҳисса қўшган. У Кореяда 1234-йилда ихтиро қилинган ҳаракатланувчи металл турини такомиллаштиришни амалга оширди. У корейс ва хитой мусиқалари учун нота ёзувларини ишлаб чиқиш ташаббуси билан чиқди, турли мусиқа асбоблари дизайнини яхшилашга ёрдам берди ва оркестр мусиқаси композициясини рағбатлантирди. Қирол Сежонг шунингдек, ёмғир ўлчагич, қуёш соати, сув соати, самовий глобуслар, астрономик хариталар ва қуёш тизимининг механик тасвири каби кўплаб илмий ихтироларга ҳомийлик қилди.
Манбалар
- ↑ Каллиэ, Wеб „Буюк Сежон“ (узбекча). © 2022 уз.эферрит.cом (8-май, 2013-йил). Қаралди: 26-май 2022-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ CЕНТЕР ФОР, ГЛОБАЛ ЭДУCАТИОН „Кинг Сежонг тҳе Греат“ (узбекча) (8-май, 2013-йил). Қаралди: 26-май 2022-йил.
- ↑ CЕНТЕР ФОР, ГЛОБАЛ ЭДУCАТИОН „Кинг Сежонг тҳе Греат“ (узбекча) (8-май, 2013-йил). Қаралди: 26-май 2022-йил.
- ↑ CЕНТЕР ФОР, ГЛОБАЛ ЭДУCАТИОН „Кинг Сежонг тҳе Греат“ (узбекча) (8-май, 2013-йил). Қаралди: 26-май 2022-йил.
- ↑ Wикитжр, Wеб „Бüйüк Сежонг - Сежонг тҳе Греат“ (узбекча) (8-май, 2013-йил). 2025-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-май 2022-йил.