Ziyosfera

Buyuk Xon

Буюк Хон – Никосиянинг шимолий қисмида жойлашган меҳмонхона. Тарихан Кипрдаги энг катта меҳмонхона, Асмаалтı майдонида жойлашган Қиморбозлик меҳмонхонаси билан бирга Никосиядаги Усмонлилар давридан сақланиб қолган иккита меҳмонхонадан биридир.

Буюк Хон (тр. Бüйüк Ҳан)
Ени Ҳан, Ҳан-ı Cедид, Алâиелилер Ҳанı
Умумий маълумот
Манзили 85, Асмаалтı Сокак, Селимие, Лефкоşа, Селимие Маҳаллеси
Дизайн ва конструксия
Меъмор Усмонли ме'морчилиги

Усмонли империяси Кипрни эгаллаб олгандан кейин 1570-йилларда қурилган Буюк Хон, Аланиядан келган савдогарлар бу ерда қолиб кетгани учун Янги Хон (Ени Ҳан), Хонн-и Жадид (Ҳан-ı Cедîд) ёки Айлилер Хони (Алâиелилер Ҳанı) деб аталган. 1878 йилда Кипр Британия ҳукмронлиги остига о'тгач, у қамоқхонага айлантирилди ва 1903 йилгача шундай фойдаланилди. 1903-1947 йилларда асл мақсадига мос меҳмонхона сифатида фойдаланилгандан со'нг, ҳар бир хонада битта оила қолиши учун кам та'минланган гуруҳга ижарага берилди. 1962 йилда статик муаммолар ва "ногигиэник шароитлар" туфайли эвакуация қилинган. 1963 йилда бошланган реставрация ишлари жамоалараро низолар туфайли давом эта олмади. Иш 1982 йилда яна бошланди ва 2002 йилда якунланди.

Усмонли меҳмонхонаси архитектурасининг умумий хусусиятларини акс эттирувчи Буюк Хон икки қаватли бо'либ, ҳовлини о'раб турган учли кемерли портиклар билан мустаҳкамланган тузилма. Ҳовли о'ртасида киоск масжиди бор. Усмонли меҳмонхоналари одатда битта кириш эшигига эга бо'лса, Буюк Ханнинг иккита кириш эшиги бор. Бугунги кунда Буюк Хан турли хил до'конлари, устахоналари, турли хил сан'ат турларини намойиш этадиган, концертлар ва ко'ргазмалар ташкил этадиган маданият маркази сифатида хизмат қилади. До'конлар ва ателелар орасида ан'анавий Кипр ҳунармандчилиги энг катта улушни ташкил қилади ва ижарачиларнинг ко'пчилиги ишлаб чиқарадиган аёллардир. Меҳмонхонадаги бошқа жойлар орасида Караг'оз ва Ҳаcиват о'йинлари о'йналадиган саҳна, қаҳвахона ва ресторан мавжуд.

Манзил

Селимие туманида жойлашган Буюк Хоннинг манзили, Асмаалтı Сокак, 85. [1] У Никосиянинг анъанавий савдо марказларидан бири бўлган ва илгари “Буғдой бозори” номи билан машҳур бўлган Асмаалтı майдонининг жануби-ғарбий қисмида жойлашган. [2] Г'арбий кириш эшиги олдида квадрат майдон ва майдон бо'йлаб бир хонали до'конлардан иборат 1936 йилда қурилган Лефкелилер Инн бор. [2]

Тарихи

Усмонли даври

Буюк Хоннинг қурилиши ҳақидаги ма'лумотлар манбаларга ко'ра турлича. Меҳмонхона қачон ким томонидан қурилганлигини тасдиқловчи ҳеч қандай ёзув ё'қ. [3] Аксарият манбаларда меҳмонхона бошқа бино устига 1572 йилда Усмонлилар ҳукмронлигидаги Кипрнинг биринчи ҳокими Музаффер Пошо томонидан қурилгани айтилади. [2] Манбаларда айтилишича, Музаффер Пошо шаҳарда умумий қурилиш фаолиятини бошлаган ва бу йўналишда қалъа қурилиши учун Истанбулдан Бўстон исмли меъмор юборилган. [3] Археолог Тунcер Багишкан бу маълумотни биринчи бўлиб икки инглиз ёзувчиси ҳеч қандай асоссиз илгари сурганлигини ва Музаффер пошонинг 1570-йил 9-сентабрдан 1571-йил 26-августгача бўлган даврда Кипр ҳокими бўлганлигига асосланиб, ҳақиқатни акс эттирмаслигини таъкидлайди. [2] Бироқ, 1767 йилда шаҳарга ташриф буюрган Жованни Маритининг со'зларига ко'ра, меҳмонхона Музаффер пошо томонидан ҳар бир кипрликдан икки пулдан солиқ йиг'иш ё'ли билан қурилган. [4] Багишканнинг ёзишича, меҳмонхона Кипр ҳокими Синан пошо томонидан қурилган. Султоннинг 1577-йил 7-январда меҳмонхона қурилиши билан боғлиқ юборган буйруғида бейлербейда Аясофя масжиди учун вақф ҳужжати сифатида султон томонидан қурилган дўконлар бўлгани ва унинг ўрнига карвонсарой қурилгани қайд этилган. Ҳужжатда агар даромад келтирса, бу меҳмонхона султон номидан сотиб олиниши, агар бермаса, аввалгидек бузиб ташланиши, дўконлар қурилиши буюрилган. [2] Багишканнинг ёзишича, бу саналар тартиб билан мос келади, чунки Синан пошо 1572-1579 йилларда хизмат қилган. [2] Кипр губернаторларининг вазифалар саналари ҳақида аниқ рўйхат бўлмаса-да, Ёаннис Теоҳаридис томонидан тузилган рўйхатда Синан Пошо 1571-1579 йиллар оралиғида бу лавозимда бўлган 1572-79 йиллардаги губернаторлик ҳақида аниқ маълумот йўқ. 1572-йилда, 1572-йилда эса унинг ўрнига Меҳмед пошо тайинланган. ҳеч қандай маълумот қайд этилмаган. [4] Архив ҳужжатларидан фойдаланган Невзат Саğлам, Музаффер Пошонинг бир йил хизмат қилганидан кейин 1571 йилда Синан Пошонинг ҳокими бўлганини, 1573 йил 10 февралда вафотидан кейин Френк Cафер Пошонинг давом этганини айтади. 1577 йилгача бу вазифа. [5]

1594 йилдаги ҳужжатда, Янги Хон номи билан машҳур бо'лган Буюк Хоннинг Султон Салим жамг'армасига тегишли эканлиги, меҳмонхонада саккизта хона ва 12 поябзал до'кони, қаҳвахона ва қандолатхона борлиги қайд этилган. . Ҳужжатда бу барча дўконларнинг уч йиллик ижара ҳақи 28 минг 200 танга экани ҳам қайд этилган. [6] 1613 йилдаги ҳужжатда "Ҳан-ı Cедид" деб номланган Буюк Хоннинг йиллик ижара даромади 42.000 танга экани айтилган. [2]

Биринчи қурилганида "Ени Хан" ва "Ҳан-ı Cедид" номи билан машҳур бо'лган меҳмонхона, Аланиядан Кипрга келган савдогарларни қабул қилгани учун "Алâиелилер Хан" номи билан ҳам танилган. Кейинчалик, Асмаалтı майдони бо'йлаб Қиморчилар меҳмонхонаси қурилиши билан, таққослаш натижасида "Буюк Инн" деб номлана бошлади. [2] [7] Марити хабар беришича, 1767 йилда меҳмонхона асосан Алания ва Караман савдогарлари томонидан ишлатилган ва "Алâиелилер Ҳани" ("Алажотлар хони") номи билан танилган. [4] 19-аср бошларида ёзилган архив ҳужжатларида “Бüйüк Хон” номидан ташқари “Ени Хан” ва “Алâие Ҳани” номлари ҳам қайд этилган. [8]

1767 йилда Марити Буюк Хонни "дарвоза мармардан ва қадимий харобалардан ясалган" деб та'рифлаган. [2] Бугунги кунда соя ўйин театри сифатида фойдаланилаётган шарқий кириш эшиги устидаги асосий хонанинг шифтидан топилган иккита темир ҳалқанинг Усмонлилар даврида қатлларда осиб қўйилганлиги ҳақида миш-мишлар бор. [7]

1878-1947 йиллар

1881 йилда Луи Салватор томонидан Буюк Хон тасвири

1878 йилда орол Британия ҳукмронлиги остига о'тгач, меҳмонхона қамоқхона ва полиция бо'лими сифатида фойдаланиш учун о'ша йили қайта тикланди. 1883-йил 5-ноябрда Кипр вақфлар бошқармаси ва мустамлака ҳукумати ўртасида ундан шу мақсадда фойдаланиш тўғрисида шартнома имзоланди. Жамг'армалар ма'мурияти 1883 йилдан 1885 йилгача олти ойлик ижара учун ҳукуматдан 9 фунт стерлинг олган бо'лса, 1886 йил бошидан бу миқдор 18 фунт стерлинг қилиб белгиланган эди. Ҳикояси достон мавзуси бо'лган қонунбузарлар Ҳасан Буллилер ҳам бу даврда қамоққа олинганлар орасида эди. Шартнома 1898-йил 14-сентабрда бекор қилинган бўлса-да, Вақфлар маъмурияти бинодан яна меҳмонхона сифатида фойдаланмоқчи бўлганида, 1903 йилда девор ташқарисида қурилган янги қамоқхона қуриб битказилгандан кейингина меҳмонхона ҳукумат томонидан эвакуация қилинган. [2]

1903-1947 йилларда бино меҳмонхона сифатида ишлаган. [7] Яна шу мақсадда фойдаланила бошланганидан сўнг, меҳмонхонанинг шарқий қисмидаги айвонлар кенгайтирилиб, йўлгача бўлган дўконлар яратиш жойига айлантирилган. [2] 1928-йилда бу ерда кипрлик полвон Вадилили Аҳмет ва туркиялик курашчи Ҳасан Этҳем ўртасида кураш бўлиб ўтган ва у дуранг билан тугаган. [9] 23-30-июл кунлари меҳмонхонадаги тўртта хонани ҳожатхона ва дўкон сифатида фойдаланиш учун тартибга солиш учун тендер ўтказилди ва 1937-йилда тартибга солиш якунланди. [2] Периҳан Арибуруннинг хабар беришича, меҳмонхонанинг юқори қаватида инглизлар томонидан Уилям Шекспир песалари ўйнаш учун театр қурилган. [10]

Меҳмед Саид афанди исмли бир воиз меҳмонхона ҳовлисида жойлашган масжидда қамоқхона сифатида фойдаланилган жума кунлари маҳбусларга хутба о'қиётган эди. 1927-йилда масжид ўз функсиясини йўқотиб, авария ҳолатида эканлиги, дон омбори сифатида фойдаланилгани қайд этилиб, уни омбор сифатида фойдаланишга имкон берадиган тарзда таъмирлаш талаб қилинган. [2]

1937 йилда Лефкоşа шаҳар ҳокими Тҳемостеклис Дервис муниципалитет муҳандислари томонидан тузилган режага ко'ра, оилалар учун турар жой сифатида фойдаланиш сог'лом эмаслиги сабабли, Буюк Хонни бузиб ташлаш ва қароргоҳ қуриш кераклигини илгари сурди. Бу даврда Жамг'армалар ма'мурияти. Бу даврда Буюк мадраса каби бошқа иншоотлар бузиб ташланган бўлса-да, 1935-йилда Буюк Хон “Қадимий ёдгорликлар тўғрисида”ги қонунга мувофиқ “эски ёдгорлик” сифатида рўйхатга олинганлиги сабабли, Буюк Хоннинг вайрон бўлишининг олди олинди. Бунинг о'рнига меҳмонхонада реставрация ишлари олиб борилди. [11]

1947-1962 йиллар

1947 йил 3-июлда меҳмонхона бутун Кипр туркига ойига 55 фунт стерлингга ижарага берилди, у ундан алоҳида хоналарни ижарага олиш учун фойдаланади. Шу санада юқори қаватдаги 36 та хона ва пастки қаватдаги 25 та хона ижарага олингани ҳужжатлаштирилган. 1954 йилги ҳужжатда бу шахснинг Сади Жамол эканлиги ва меҳмонхонанинг хоналаридан бирини қаҳвахона сифатида бошқарганлиги қайд этилган. Бу даврда меҳмонхона хоналари ойига 7 шиллингдан 1 фунт стерлинггача бо'лган нархларда ижарага олинган. Тунcер Багишканнинг сўзларига кўра, меҳмонхона “кам таъминланган турк ва грек кипрлик оилалар яшайдиган кичик маҳалла”га айланган, ҳар бир “ногигиэник” хонага биттадан оила жойлашган. 1950 йилда меҳмонхонада янги ҳожатхоналар ва фоссептик қудуқ қурилган. [2] Меҳмонхонанинг юқори қаватига олиб борадиган, одатда остида камар бўлган зинапоялар ҳам шу даврда тўлдириб, хонага айлантирилган. Кейинчалик, реставрация пайтида бу хона олиб ташланди ва зинапоя остидаги асл камар яна очилди. [7]

1953 йилда масжид конструксиясини сақлаб қолиш мақсадида 273,15 фунт стерлингга та'мирланди, гарчи 1955 йилда бу та'мирлаш етарли эмаслиги хабар қилинган эди. [2]

1954-йил 19-октабрда Британия жамоатлар палатаси аъзоси Том Дриберг меҳмонхонага ташриф буюрди ва унинг Тҳе Тимес газетасида ' этилган мақоласида меҳмонхонадаги “ёмон шароитлар” фотосуратлар билан бирга тасвирланган. Дрибергнинг та'кидлашича, меҳмонхонадаги ижарачиларнинг яшаш шароитларини замонавий турар-жойларга ко'чириш орқали яхшилаш ва меҳмонхонани қайта тиклаш ва ҳимоя қилиш керак. [11] Антикварлар бўйича директор Питер Мегау сўнг меҳмонхонанинг “қадимийликдек маъноси йўқ”лигини, уни сақлаб қолиш учун ҳеч қандай ҳаракат қилмаганини ва баъзи ўзгартиришлар киритиш маъқул бўлишини ёзди. Бу ҳолат Рейҳан Сабри томонидан инглиз ма'муриятининг бошқа Усмонли асарларига бо'лган ёндашувининг давоми сифатида баҳоланган: [11]

Ижтимоий ёрдам хизмати бо'лими директорининг 1954 йил 16 декабрдаги мактубида меҳмонхонанинг аҳволи қуйидагича тасвирланган: «63 та алоҳида хонада 181 кишидан иборат 65 оила яшайди. Шунча одамга хизмат ко'рсатадиган ягона том остидаги ҳожатхона биноси ички ҳовлининг о'ртасида қурилган. Унда жами саккизта лавабо ва то'ртта ҳожатхона мавжуд. Деярли ҳар бир оила товуқ, қуён ёки чўчқа боқади ва буларнинг барчаси жуда носоғлом муҳит яратади.” [2] Меҳмонхонада яшовчилар [7] бу ерда боқаётган ҳайвонларни сотиб кун кечираётганлар ҳам бор эди. [7] Ҳашмет Музаффер Гуркан тасвирлаган. Меҳмонхонанинг о'ша йиллардаги ҳолати: "Мен катта бо'лганимда, Буюк Хон камбаг'ал оила ҳар бир хонада бошпана олиб, ижарага олган жой эди, лекин ҳожатхонанинг ҳидини унинг ёнида ҳам то'хтатиб бо'лмайди" [12]

1950-йилларга қадар 20-25 йил давомида меҳмонхонанинг бошқарувчиси бо'лган Ҳанжи Сади Уста меҳмонхонанинг шарқий кириш қисмида ресторан ишлаётган эди. [7] Ресторан сиз киришдан кирганингизда ичкарида ва чап томонда жойлашган ва уни то'лдириш орқали қилинган. [7] Байрам кунлари бу ерда ноғора ва зурна чалиб ўйин-кулгилар ўтказиларди. [7] Меҳмонхонада тўй ва суннат тўйлари ҳам ўтказилган. [7] Шарқий кириш эшиги олдида юнон томонидан бошқариладиган Cипри'с Каҳвеси деб номланган қаҳвахона бор эди. [7] Меҳмонхонанинг бугунги кунда Устанинг Қаҳваси жойлашган шимоли-шарқий бурчагида 1950-йилларда Бозқурт газетаси босмахонаси жойлашган эди. [7]

1962-2002 йиллар

1961-1962 йилларда меҳмонхона “антисанитария шароитлари ва юзага келаётган статик муаммолар та’мирлашни талаб қилади” деган сабаб билан эвакуация қилинган. [2] 1962 йил апрел ойида " Cумҳуриет " газетасида чоп этилган мақолада меҳмонхонада қолаётган камбаг'ал оилалар "шошилинч" билан эвакуация қилингани ва уларнинг электр та'миноти узилгани айтилган. Бу ҳақда баёнот берган Вақфлар Бошқармаси раҳбари Нефи Корурек, 3 ойдан бери муҳокама қилинаётган масала юзасидан аҳолига ма'лум қилинганлигини ва ҳали ҳам банд бо'лган 11 хонанинг эвакуация қилинишини айтди. Меҳмонхонанинг хавфли эканлиги ҳақидаги техник ҳисоботларни ўқиган Корурекнинг сўзларига кўра, ба’зи хоналар эвакуация қилинганидан сўнг 3 кун давомида тозалашга тўғри келган, 34 юк машинаси чиқинди улоқтирилган. Корüрек, “Меҳмонхона шармандали жойга айлантирилиб, [Кипрга] ташриф буюрган сайёҳларга туркийликни камситадиган манзара тақдим этилди” деган фикрни о'ртоқлашди. Бу даврда Меҳмонхонанинг антиқа буюмлар бо'лими томонидан реставрация қилиниши режалаштирилган бо'либ, кейинчалик унинг бир қисми Турк-Мусулмон музейи сифатида ташкил қилиниб туризмга очилган. [13]

1963 йилда биринчи реставрация ишлари Кипр Республикаси қадимий ашёлар департаменти томонидан бошланган, аммо у жамоалараро можаролар бошланганлиги сабабли тугалланмаган. 1963-1975 йилларда Режалаштириш ва қурилиш бошқармасининг омбори сифатида фойдаланилган. [2] Меҳмонхонанинг бу йиллардаги аҳволи ҳақида Аҳмет Окан шундай деди: " Бандабулия ва унинг атрофида одамлар гавжум бо'лганда ҳам, айниқса 1960 ва 70-йилларда жума кунлари, Буюк Хон унчалик аҳамиятга эга эмас эди. ҳеч жойнинг о'ртасида жойлаштиринг. У аллақачон вайронага айланган, Никосиянинг о'ртасида о'з тақдирига қо'йилган эди." [12]

1982 йилда Қадимий ашёлар бо'лими ва Вақфлар бошқармаси ҳамкорлигида Илкай Феридун томонидан тайёрланган лойиҳа доирасида қайта тиклаш ишлари бошланди. [14] [2] Реставрация ишлари молиявий имкониятлар етарли бўлмагани учун тўхтатилган бўлса-да, 1988-1990-йилларда Лефкоşа бош режаси доирасида Германия ҳукумати томонидан молиялаштирилган ҳолда давом эттирилди. [2] Етарлича маблағ йўқлиги сабабли лойиҳа 1991 йилда яна тўхтатилди. [14] Биринчи босқичнинг очилиши 2000-йил 27-октабрда бўлиб ўтди, 1995-йилдан бери Туркия Республикасининг Лефкоşа элчихонаси кўмагида қайта бошланган ишларга мувофиқ. [2]

2002 - ҳозирги кунгача

Қайта тиклаш ишлари якунланган Буюк Хан 2002 йил 1 февралдан бошлаб до'конлар ва устахоналарга эга сан'ат маркази сифатида ташриф буюрувчиларга очилди. Меҳмонхонанинг янги концепциясини жорий этиш 2002-йил 30-февралда 650-700 киши иштирокидаги Греат Ҳан Промотион Cоcктаил кечасида бо'либ о'тди. [7] Меҳмонхонадаги дўконларнинг биринчи гуруҳи 2002-йил 1-февралда Вақфлар маъмурияти томонидан, иккинчи гуруҳ эса май ойида ижарага олинган. Буюк Хан, Лефкоşа Деворли Сити ҳудудини жонлантириш учун марказ сифатида режалаштирилган эди ва 2002 йилда Лефкоşа Турк Беледиеси камера оркестри шаҳар аҳолисининг э'тиборини жалб қилиш учун меҳмонхонада ҳафталик концерт беришни бошлади. [7] Қайта тиклаш лойиҳасидан со'нг, янги Буюк Хан концепцияси Шарқий О'ртаер денгизи университети архитектура факултети томонидан 2010 йилда ташкил этилган шаҳар маконига энг яхши алоқа учун жамоат қурилиши танловида биринчи мукофотни қо'лга киритди. [15]

2010-йиллардан бошлаб, Буюк Хан Лефкоşа туризмида рол о'йнайдиган ва маҳаллий ва хорижий сайёҳлар томонидан ташриф буюриладиган бино. [16]

Архитектура

Шимоли-г'арбий томондан Буюк Хоннинг ташқи ко'риниши. Устида конусли баcалар бор.

Кипрдаги энг катта меҳмонхона бо'лган Буюк Хон то'ртбурчаклар шаклидаги ҳовли атрофида ташкил этилган икки қаватли, айвонли, кесилган сариқ тошдан қурилган. Умуман олганда, у Анадолудаги Усмонли меҳмонхонаси ме'морчилигининг типик хусусиятларини акс эттиради ва режа жиҳатидан энг о'хшаш меҳмонхоналар Бурсадаги Коза Хон ва İпек Хондир . [3] Икки қаватли ҳовлини думалоқ устунлар асосидаги учли равоқлар ўраб туради. Бинонинг умумий ҳажми 50,67 х 45,25 метр, ички ҳовлиси эса 27,68 х 26,21 метрни ташкил қилади. Айвонлар ортида тонозли хоналар, пастки ва юқори қаватларда жами 68 та хона мавжуд. [2] Усмонли меҳмонхоналарига хос бўлганидек, пастки қаватдаги айвон кўндаланг тонозлар билан қопланган, юқори қаватдаги айвон эса гумбазлар билан қопланган. [3] Пастки ва юқори қаватлардаги монастирлар равоқларининг оёқлари бир-бирининг устига қўйилган устунлар шаклида (бир-бирининг устига қўйилган икки хил устундан ташкил топган устунлар). [2]

Меҳмонхонанинг шарқий томонига қараган айвон

Киришлари ҳовлига эмас, ташқи томонга очиладиган 10 та дўкон шарқий кираверишдаги айвонлар ортида жойлашган. [2] Бу дўконлар дастлаб думалоқ равоқли очиқ фасадларга эга бўлиб, ҳам кўчага, ҳам ичкарига очилган, аммо бу хусусият 20-аср аралашуви билан йўқолган. [3]

Меҳмонхонанинг шарқий ва г'арбий жабҳаларида иккита эшик бор. Бундай турдаги меҳмонхоналар ва карвонсаройлар одатда битта асосий дарвозага эга бо'либ, Буюк Хан бундан мустасно. Шарқдаги эшик асосий кириш эшиги бо'либ, Асмаалтı майдонига очилади, эшик тепасида ёзувсиз ёзув бор. Шарқдаги дўконлар олдидаги айвон жанубда хочли, шимолда эса бочкали гумбаз билан қопланган. Меҳмонхона турар жой учун фойдаланилган даврда пастки қаватдаги хоналарнинг олдида ҳайвонларни бог'лаб қо'йиш учун олук бо'лган. [2]

Юқори қаватга ички ҳовлининг жануби-шарқий ва шимоли-г'арбий бурчакларидаги аркларга о'рнатилган иккита тош камар орқали чиқади. Юқори қаватдаги хоналарнинг эшиклари паст камарли, шифтларида светоралар бор. Бундан ташқари, печка, шкаф сифатида ишлатиладиган токча ва кренелли деразалар хоналарнинг хусусиятларидан биридир. Шарқий кириш эшиги устидаги хона бошқаларга қараганда каттароқдир. [2]

Ички ва ташқи жабҳаларнинг юқори қисмида калıплама мавжуд. Бочка билан қопланган томида 1,5 метр узунликдаги саккиз қиррали ёки олти бурчакли конусли баcалар бор. [2] Устунларнинг тепасида ёмғир суви пастга оқиб тушиши учун тош олуклар бор. Қайта тиклашдан олдин бу тош олуклардан металл занжирлар билан сув қуйилган ва улар олиб ташланганидан бери устунлар қишда ёмг'ир суви туфайли мохни ушлаб туради. [7]

Киоск масжиди ва мақбараси

Киоск масжидининг ко'риниши

Ҳовли ўртасида йўғрилган сариқ тошдан қурилган киоск-масжид бор. Меҳмонхона “Янги Хон” деб аталган даврда Усмонли архив ҳужжатларида масжид номи “Ени Хон масжиди” сифатида ҳам қайд этилган. [2] Саккиз бурчакли режага эга бўлган ва гумбаз билан қопланган масжид мармардан саккизта устун билан мустаҳкамланган учли арклар устида жойлашган. Унинг саккизта юзининг ҳар бирида ҳовлига қараган тўртбурчак деразалари бор. У Анадолудаги Коза Хон ёки İпек Хон каби масжидлардан таянч учун катта тош трикотаж оёқлар о'рнига устунлар ишлатилиши билан фарқ қилади. [3]

Масжид тагида бугунги кунда кесма тошдан ясалган тўртбурчак сув идиши бор. Бу битта кранли танк 1889-1927 йилларда қурилган. О'тмишда, Ҳизбер Ҳикметагалар, унинг о'рнида "[масжид] билан бир вақтда қурилган бо'лиши керак бо'лган ко'п жо'мракли го'зал фаввора" жойлашган эди. Бу эски фаввора саккиз бурчакли иншоот бо'либ, тепасида ёг'оч панжара билан қопланган. [2]

Киоск масжидининг жануби-ғарбида ёзувсиз қабр бор. Бу қабр авваллари бағишланиш жойи (“шаҳидлик”) бўлиб, қабр устида шамлар ёқилар эди. Унинг аниқ кимга тегишли экани нома’лум бўлса-да, масжидда намоз ўқиб вафот этган таниқли шахслардан бирига тегишли экани ҳақида миш-мишлар юрибди. Яна бир миш-миш: Меҳмонхона қурилиши учун киши бошига икки пул солиқ тўлагани айтилган Музаффер пошонинг солиғи унинг ноҳақ қатл этилгани ва шу ерда дафн этилгани, аммо бу миш-миш тарихий фактларга тўғри келмайди. Яна бир афсонага кўра, меҳмонхонани йиллар давомида бошқарган меҳмонхона эгаси вафот этганида ўз васиятига кўра шу қабрга дафн этилган. [2] [7][17]

До'конлар

Та'мирлашдан кейин Буюк Ханда до'конни ижарага олиш учун Вақфлар ма'мурияти билан имзоланган шартномаларда сотилган маҳсулотлар о'з ишлаб чиқариши бо'лиши кераклиги ва ташқаридан маҳсулот олиб келиш тақиқланганлиги ҳақида банд бор. Шу нуқтаи назардан, меҳмонхонадаги до'конларда Кипр ҳунармандчилигини акс эттирувчи маҳсулотлар сотилади ва до'кон эгаларининг ко'пчилиги ишлаб чиқарувчи аёллардир. [18] Жамғармалар маъмурияти дўконларда сотилаётган маҳсулотларнинг шартномаларда кўрсатилган мақсадларга мувофиқлигини текширади ва агар мақсадга мувофиқ бўлмаса, ижарачиларга огоҳлантириш юборилади. [7] Бироқ 2019-йилда матбуотда баъзи дўконлар импорт товарларни ноўрин сотаётгани ҳақида шикоятлар пайдо бўлди. [18]

Меҳмонхонадаги дўкон ва устахоналарда анъанавий ҳунармандчилик буюмлари: Лефкара иши, [19] илдиз ойнаси (Туркиядаги тош ойна) [20], қўлда тўқиш, заргарлик [21] каби турли ҳунармандчилик ишлари бажарилиб, маҳсулотлар сотилади. 2017 йил ҳолатига ко'ра, ан'анавий ҳунармандчилик 42% ко'рсаткич билан меҳмонхонадан фойдаланишда энг катта улушни ташкил этди. Меҳмонхонадаги бошқа до'конлар орасида антиқа буюмлар ва иккинчи қо'л китоб сотувчилари мавжуд. [22]

Меҳмонхонадаги жойлар орасида Уста'нıн Ери, 2015 йилда вафотигача Аҳмет Канан томонидан бошқариладиган қаҳвахона ҳам бор. Меҳмонхонани реставрация қилиш тугагунга қадар, қаҳвахона 1990-йилларда ташқи томондан очилган ва 2002 йилда реставрация тугагандан со'нг, у ичкарига о'тган. Незире Гурканнинг сўзларига кўра, ўзининг ширали пудинги билан машҳур бўлган бу ерда ҳар куни учрашиб, нард ўйнаб, сиёсат ҳақида гаплашадиган, жумладан, орол жанубидаги юнонлар ва арманлар ҳам бор. Берилган қаҳва Кипрда ишлаб чиқарилган турли хил қаҳваларнинг аралашмасидир. Қаҳвахонада Шимолий Кипр Турк Республикасининг янги сайланган Президенти Мустафо Акинжи ва Кипр Республикаси Президенти Никос Анастасиадиснинг биринчи учрашуви бо'либ о'тди. [23] [24]

Меҳмонхонада жойлашган Седирҳан ресторани томонидан меҳмонхонанинг ички ҳовлисига ёг'оч конструксия ёпиқ жой сифатида қо'шилди ва уни безашда Кипрга хос элементлардан фойдаланилди. [16] Ресторан Кипр ошхонасига хизмат қилади ва 2016 йил ҳолатига ко'ра, мижозларнинг аксарияти сайёҳлар эди. [25]

Сан'ат ҳаёти

2010-йиллардан бошлаб Буюк Ханда ҳафталик концертлар ва доимий ко'ргазмалар о'тказилади. [16]

Караг'оз ва Ҳаcиват рассоми Меҳмет Эртуг' 2002 йилда Буюк Хоннинг энг катта 127 хонасини тартибга солиб, уни 50-60 кишилик саҳнага айлантирди ва 2012 йилгача у ерда мунтазам равишда соя о'йинлари намойиш этди. [26] Ўз даврининг Кипрдаги ягона Карағоз рассоми бўлган Эртуғ, касбини ташлагач, хонани Вақфлар Бошқармасига топширди. [27] 2020-йилда театр ва Карағоз рассоми Изел Сейланий Карағоз ўйинлари намойиш этиладиган саҳна сифатида “Орзу 127” номи билан қайта очилди ва Меҳмет Эртуғ музейини ўз ичига олди. [28]

Меҳмонхонада фотогалерея, расм ва мозаика устахоналари мавжуд. [22] О'лимидан олдин ҳайкалтарош Меҳмет Шинаси Текман Буюк Ханда очган галереясида о'з асарларини намойиш этаётган эди. [7] Кулолчилик рассоми ва ҳайкалтарош Севжан Черкез 2002 йилда Буюк Ханда устахона очган. [7]

Буюк Хон, Жевдет Ҳусейин Чаг'дошнинг 1945 йилдаги акварел расмининг мавзуси. Рассомнинг дастлабки асарларидан бири бо'лган расмда Буюк Хоннинг о'ша даврдаги ҳолати тасвирланган. Бугунги кунда мавжуд бо'лмаган иккита таянч ҳам расмга киритилган. [29]

  • Mehmonxonaning yuqori qavatida qo'l san'atlari va sovg'alar do'konlari
    Меҳмонхонанинг юқори қаватида қо'л сан'атлари ва совг'алар до'конлари
  • Mehmonxonadagi kulolchilik ustaxonasi
    Меҳмонхонадаги кулолчилик устахонаси
  • Mehmonxonadagi to‘quv ustaxonasi
    Меҳмонхонадаги тўқув устахонаси
  • Handa Nikosiya shahar orkestri konserti
    Ҳанда Никосия шаҳар оркестри консерти

Манбалар

  1. ↑ Лефкоşа Тüрк Беледиеси.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 Баğışкан 2019.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Öней 1971.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Тҳеочаридес ве Ставридес 2012.
  5. ↑ Саğлам 2017.
  6. ↑ Женнингс 1993.
  7. ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 Эртуğ 2016.
  8. ↑ Динç 2010.
  9. ↑ Эрденгиз 2006.
  10. ↑ Барış 1990.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Сабри 2019.
  12. ↑ 12,0 12,1 Окан 2017.
  13. ↑ Бозкурт, 19 Нисан 1962.
  14. ↑ 14,0 14,1 Öздеğэр ве Еşилада 1993.
  15. ↑ Ҳоşкара 2010.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 Алтан ве Карадери Öзсой 2017.
  17. ↑ Ҳикметаğалар 1996.
  18. ↑ 18,0 18,1 Барут 2019.
  19. ↑ Гüркан 2019а.
  20. ↑ Аcиман 2013.
  21. ↑ Алася 2018.
  22. ↑ 22,0 22,1 Алтан ве Карадери Öзсой.
  23. ↑ Гüркан 2019б.
  24. ↑ Алася 2015.
  25. ↑ Öздаğ 2016.
  26. ↑ Карадайı Нуман 2018.
  27. ↑ Çэркезоğлу 2019.
  28. ↑ Обенлер 2020.
  29. ↑ Йıлдıз 2018.
Академик манбалар, журналлар ва китоблар
  • Алтан, Ҳасан; Карадери Öзсой, Şэфика (2017). "Тариҳсел Сüреçтен Гüнüмüзе Бüйüк Ҳан ве Ениден Кулланıма Адаптасёнда Сосёкüлтüрел Сüрдüрüлебилирлик Баğламıнда Мекан İşлевлендирмеси". Тҳе Туркиш Онлине Жоурнал оф Десигн, Арт анд Cоммуниcатион. 7 (4). сс. 634-654. дои:10.7456/10704100/010.
  • Кıбрıс'та Тüрк, İслам ве İсламлаşтıрıлан Эсерлер, Лефкоşа: Кıбрıс Тüрк Эğитим Вакфı Яйıнларı, 2019
  • „Кıбрıс Вакıфларıнıн Бугüнкü Дуруму ве Вакıфлар İдаресинин Фонксиёнларı“. Кıбрıс Вакıфлар İдареси (1990). 30 аğустос 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29 аğустос 2020.
  • Османлı йöнетиминде Кıбрıс (1800-1839) (Доктора тези), Анталя: Акдениз Üниверситеси Сосял Билимлер Энститüсü, 2010
  • Эрденгиз, Аҳмет (2006). "Кайнак Дергисинде Cирит-Гüреş-Ат ярışларı-Футбол-Атлетизм" (ПДФ). Ҳалкбилими, 54. сс. 92-97. 20 Эким 2020 тариҳинде кайнаğıндан арşивленди (ПДФ). Эриşим тариҳи: 18 Эким 2020.
  • Гиземли Бüйüк Ҳан (Дüнü-Бугüнü), Лефкоşа: Кıбрıс Тüрк Язарлар Бирлиğи Яйıнларı, 2016
  • Эски Лефкоşа'да семтлер ве анıлар, 1. cилт, Лефкоşа: Марифет Яйıнларı, 1996
  • Ҳоşкара, Şэбнем (4 Теммуз 2010). "'Кент Мекâнı иле Эн İйи İлиşки Куран Камусал Бина Ярışмасı'нıн Ардıндан". Мекâнперест, 10. с. 11.
  • Чристианс анд Муслимс ин Оттоман Cйпрус анд тҳе Медитерранеан Wорлд, 1571-1640. Неw Ёрк ве Лондра: Неw Ёрк Университй Пресс, 1993. 
  • Кıбрıс Тüрк кüлтüрüнде гöлге оюну ве Меҳмет Эртуğ (ПДФ) (Йüксек лисанс тези), Лефкоşа: Якıн Доğу Üниверситеси, 2018, қаралди: 15 Эким 2020 {{cитатион}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |аccесс-дате= (ёрдам)[сайт ишламайди]
  • "архив нусхаси". Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-10-18. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20221018131920/ҳттп://каталогтарама.cекулвакфи.орг.тр/ресимлер/3/4/898/аб00000010.пдф. 
  • Öздеğэр, Сергüл; Еşилада, Фунда (1993). "Й. Мимар İлкай Феридун (Баşак)" (ПДФ). Мимарcа, 50-51. сс. 14-15.
  • Тҳе Империал Политиcс оф Арчитеcтурал Cонсерватион: Тҳе Cасе оф Wақф ин Cйпрус. Палграве Маcмиллан, 2019. ИСБН 978-3-030-18231-1. 
  • Османлı Дöнеминде Кıбрıс Вакıфларı. Лефкоşа: Якıн Доğу Üниверситеси, 2017. ИСБН 9789963610440. 
  • Ҳисториc Ниcосиа. Лефкоşа: Римал Публиcатионс, 2012. ИСБН 9789963610440. 
  • Йıлдıз, Осман (Майıс 2018). "Кıбрıс Тüрк Ресминин Öнемли Бир İсми: Cевдет Ҳüсейин Çаğдаş". Кıбрıс Араşтıрмаларı ве İнcелемелери Дергиси. 2 (3). сс. 35-54. 17 Эким 2020 тариҳинде кайнаğıндан арşивленди. Эриşим тариҳи: 14 Эким 2020.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Buyuk_Xon" dan olindi