Cбл (C аситас Б-линеаге Л ймпҳома номи билан аталган) сутемизувчилар гени бўлиб, ҳужайра сигнализацияси ва оқсил убиқуитинациясида иштирок этадиган Э3 убиқуитин-оқсил лигазаси бўлган CБЛ протеинини кодлайди. Ушбу геннинг мутациялари бир қатор инсон саратони, хусусан, ўткир миелоид лейкемия билан боғлиқ[1].

Кашфиёти

1989-йилда Cбл хромосомали сичқонча генининг вирусли кодланган қисми Cбл оиласининг биринчи аъзоси бўлди[2] ва уни оддий сичқончадан фарқлаш учун в-Cбл деб номланди. Тажрибада фойдаланилган вирус Калифорниянинг Каситас кўлида тутилган сичқончанинг миясидан ажратилган сичқон лейкемия вирусининг сичқонча-тропик штамми бўлиб, Cас-Бр-М номи билан танилган[3] ва унинг тахминан учдан бир қисмини кесиб ташлаганлиги аниқланган. АОК қилинган сичқондан олинган асл c-Cбл гени. Секвенсия шуни кўрсатдики, ретровирус томонидан олиб бориладиган қисм тирозин киназни боғловчи доменни кодлаган ва бу онкоген шакл эди, чунки тўлиқ узунликдаги c-Cбл ни ташувчи ретровируслар ўсимта ҳосил бўлишига олиб келмади. Натижада ўзгартирилган ретровирус инфекцияланган сичқонларда Cаситас Б-линеаге ленфома деб номланувчи пре-Б лимфома турини доимий равишда қўзғатганлиги аниқланди.

Тузилиши

Тўлиқ узунликдаги c-Cбл функционал жиҳатдан алоҳида протеин доменларини кодлайдиган бир нечта минтақалардан иборат эканлиги аниқланди:

  • Н-терминал тирозин киназ боғловчи домен (ТКБ домени): у боғланиши мумкин бўлган оқсилни аниқлайди.
  • РИНГ бармоқ домени мотиви : убиқуитинацияда иштирок этадиган ферментларни жалб қилади.
  • Пролинга бой минтақа : Cбл ва Cбл адаптер функцияларида иштирок этадиган ситозолик оқсиллар ўртасидаги ўзаро таъсир жойи.
  • C-терминал убиқуитин билан боғланган домен (УБА домени): убиқуитин боғланиш жойи.

Ушбу домен тузилиши ва оқсил маҳсулотининг тирозин ва серинга бой таркиби ҳужайра сигнализация йўлларида ишлатиладиган „адаптор молекула“ га хосдир[4].

Гомологлар

Сутемизувчиларнинг учта гомологи тавсифланган, уларнинг барчаси C-терминал УБА доменларининг турли узунликлари туфайли адаптер оқсиллари сифатида ишлаш қобилиятида фарқланади:

  1. c-Cбл : ҳамма жойда ифодаланган, одамлар ва сичқонларда мос равишда узунлиги 906 ва 913 аминокислоталар
  2. Cбл-б : ҳамма жойда ифодаланган, узунлиги 982 аминокислота.
  3. Cбл-c : УБА доменига эга эмас ва шунинг учун узунлиги фақат 474 аминокислотадан иборат. У асосан эпителия ҳужайраларида намоён бўлади, аммо унинг функцияси яхши тушунилмаган.

Ҳар иккала c-Cбл ва Cбл-б Д. меланогастер (Д-Cбл) ва C. элеганс (Сли-1) да ортологларга эга бўлиб, бу оқсиллар учун узоқ эволюция йўлига ишора қилади[4].

Функсия

Убиқуитин лигаза

Убиқуитинатион — бу убиқуитин мономерларини оқсилга кимёвий бириктириш ва шу билан уни парчаланишга қаратилган жараён. Бу кўп босқичли жараён бўлгани учун, бир нечта турли ферментлар иштирок этади, охиргиси Э3 лигазалар оиласининг аъзосидир. Cбл Э3 лигаза вазифасини бажаради ва шунинг учун убиқуитин ва Cбл протеин субстрати ўртасида ковалент боғланишнинг шаклланишини катализлаши мумкин — одатда рецептор тирозин киназ. РИНГ-бармоқ домени бу узатишда воситачилик қилади, аммо РИНГ типидаги бошқа Э3 лигазалари каби убиқуитин ва РИНГ-бармоқ домени ўртасида оралиқ ковалент боғланиш ҳосил бўлмайди. Убиқуитиннинг тирозин киназ рецепторлари субстратига босқичма-босқич бириктирилиши унинг плазма мембранасидан олиб ташланишига ва кейинчалик парчаланиш учун лизосомага ўтказилишига олиб келиши мумкин.

Манбалар

  1. ↑ „Мутант Cбл протеинс ас онcогениc дриверс ин мелопролиферативе дисордерс“. Онcотаргет. 2-жилд, № 3. 2011. 245–50-бет. дои:10.18632/онcотаргет.233. ПМC 3134300. ПМИД 21422499.
  2. ↑ „в-cбл, ан онcогене фром а дуал-реcомбинант мурине ретровирус тҳат индуcес эарлй Б-линеаге лймпҳомас“. Проc. Натл. Аcад. Сcи. У.С.А. 86-жилд, № 4. 1989. 1168–72-бет. Бибcоде:1989ПНАС...86.1168Л. дои:10.1073/пнас.86.4.1168. ПМC 286647. ПМИД 2784003.
  3. ↑ Ҳартлей, ЖW; Роwе, WП (Жулй 1976). „Натураллй оccурринг мурине леукемиа вирусес ин wилд миcе: чараcтеризатион оф а неw "ампҳотропиc" cласс“. Жоурнал оф Вирологй. 19-жилд, № 1. 21-бет. дои:10.1128/ЖВИ.19.1.19-25.1976. ПМC 354828. ПМИД 59816.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Тҳе Cбл интераcтоме анд иц фунcтионс“. Нат. Рев. Мол. Cелл Биол. 6-жилд, № 12. 2005. 907–18-бет. дои:10.1038/нрм1762. ПМИД 16227975.