CLEAN (algoritm)
CЛЕАН (инглизчадан таржимаси: тоза, тозалаш) — асосан радиоастрономияда интерферометрик кузатувлар натижасида олинган тасвирлардаги сун'ий хатоликлар ва шовқинларни ё'қотиш (деконволюция) учун ишлатиладиган компютер ҳисоблаш алгоритмидир. Ушбу усул 1974-йилда швециялик радиоастроном Ян Хогбом (Жан Ҳöгбом) томонидан ишлаб чиқилган ва бугунги кунда ҳам телескоплар тармог'ида кенг қо'лланилади [1].
| CЛЕАН алгоритми | |
|---|---|
| Тури | Ҳисоблаш алгоритми (Деконволюция) |
| Яратувчиси | Ян Хогбом (Жан Ҳöгбом) |
| Яратилган йил | 1974-йил |
| Асосий соҳа | Радиоастрономия, Тасвирларни қайта ишлаш |
| Мақсад | Интерферометрик суратлардаги хатолик ва шовқинларни тозалаш |
| Г'оя асоси | Коинот обектларини нуқтавий манбалар то'плами сифатида ко'риш |
Илмий муаммо ва ишлаш принсипи
Коинотни кузатишда радиотелескоплар тармог'и (интерферометрлар, масалан, ВЛА ёки АЛМА) биргаликда битта улкан линза каби ишлайди. Бироқ, телескоплар орасида бо'шлиқлар борлиги сабабли, олинган дастлабки ма'лумотлар то'лиқ бо'лмайди. Компютер бу ма'лумотларни бирлаштирганда, олинган дастлабки сурат "ифлос тасвир" (диртй имаге) деб аталади. Ундаги ҳақиқий юлдуз ёки галактика атрофида телескопларнинг о'зига хос нуқсонлари туфайли ҳосил бо'лган сун'ий ҳалқалар ва нурлар (диртй беам) пайдо бо'лади.
CЛЕАН алгоритми тасвирни ушбу нуқсонлардан қутқариш учун ишлатилади ва қуйидаги босқичларда амалга оширилади:
- Энг ёрқин нуқтани излаш: Алгоритм "ифлос тасвир" ичидан энг ёрқин чо'ққини топади.
- Олиб ташлаш (айириш): Шу энг ёрқин нуқтадан асбоб хатоликлари моделини (диртй беам) ма'лум бир коэффициентда ҳисоблаб, тасвирдан айириб ташлайди.
- Сақлаш: Ҳақиқий нурланиш манбасининг жойлашуви ва кучини "тоза" модел ро'йхатига ёзиб қо'яди.
- Такрорлаш: Бу жараён тасвирдаги барча ёрқин нуқталар тугаб, орқа фонда фақат табиий космик шовқин қолгунга қадар минглаб маротаба такрорланади.
- Тиклаш: Якунда, топилган барча тоза нуқталарга идеал шаклдаги қолиплар (масалан, Гаусс функсияси) кийдирилиб, ҳақиқий коинот обектининг о'та тиниқ, аниқ тасвири ҳосил қилинади.
Турлари ва ривожланиши
Вақт о'тиши билан астрофизиклар ва дастурчилар асосий CЛЕАН алгоритмининг тезлиги ва аниқлигини ошириш мақсадида унинг бир қатор замонавий модификацияларини ишлаб чиқдилар:
- Cларк CЛЕАН (1980) — тасвирнинг фақат энг ёрқин қисмлари билан ишлаб, компютер ҳисоблаш вақтини сезиларли даражада қисқартирган версия.
- Cоттон-Счwаб CЛЕАН (1984) — ма'лумотлар базаси жуда катта бо'лган, мураккаб тасвирлар учун оптималлаштирилган ёндашув.
- Мулти-сcале CЛЕАН (МС-CЛЕАН) — оддий нуқтавий юлдузлардан ташқари, коинотдаги кенг тарқалган газ-чанг булутлари ва йирик галактикаларнинг тузилишини аниқроқ тозалаш (деконволюция қилиш) учун қо'лланиладиган энг замонавий версия.
Шунингдек қаранг
Манбалар
- ↑ Ҳöгбом, Ж. А. (1974). "Апертуре Сйнтҳесис wитҳ а Нон-Регулар Дистрибутион оф Интерферометер Баселинес". Астрономй анд Астропҳйсиcс Супплемент 15: 417.